Բոսֆոր

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Բոսֆոր
İstanbul Boğazı
Topkapi B15-10.jpg
Բոսֆորի և Մարմարա ծովի միացման վայրը, տեսարան եվրոպական ափից
Երկիր Թուրքիա
Բաժանում է Թրակիան Եվրոպայի հատվածից և Անատոլիան Ասիայի հատվածից
Առավելագույն խորություն 120 մ
Երկարություն 29,9 կմ
Լայնություն առավելագույնը՝ 3,6 կմ
##Բոսֆոր (Թուրքիա)
Blue pog.svg

Բոսֆոր[1] (թուրք.՝ İstanbul Boğazı - «Ստամբուլի նեղուց», հուն․՝ Βόσπορος - «Կովի ծանծաղուտ»), Բոսֆոր Թրակիական՝ նեղուց Եվրոպայի և Փոքր Ասիայի միջև, որը միացնում է Սև ծովը Մարմարա ծովի, իսկ Դարդանելի նեղուցի միջոցով Միջերկրական ծովին։ Նեղուցի երկու կողմերի վրա տեղակայված է Թուրքիայի Ստամբուլ քաղաքը (հնում՝ Կոստանդնուպոլիս

Չափերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեղուցի երկարությունը 30 կմ է, առավելագույն լայնությունը 3 700 մ (հյուսիսում), նվազագույն լայնությունը՝ 700 մ [2]։ Նավարկուղու խորությունը 33-ից մինչև 80 մ[3]:

Ծագումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սևծովյան ջրհեղեղի տեսությամբ ենթադրվում է, որ նեղուցն առաջացել է 7500 տարի առաջ։ Սև և Մարամարա ծովի մակարդակները ցածր են եղել, հետևաբար և ծովերը միացած են եղել: Սառցե դարաշրջանի վերջում սառույցի և ձյան հալվելու հետևանքով ծովերը միացել են միմյանց՝ առաջացնելով ներկայիս նեղուցը։ Ջրի հսկայական հոսանքը հաշված օրերի ընթացքում իր առաջ ճանապարհ է բացում մի ծովից մյուսը, որի վկայությունն են հատակի ռելիեֆը և այլ նշաններ:Նեղուցի ջրերը վերջին անգամ սառցակալվել են 1621-1669 թվականների ձմռանը։ Նավարկության թույլատրելի արագությունը չպետք է գերազանցի 10 ծովային հանգույցը։

Ձևաբանությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեղուցն էրոզիոն ծագում ունի:Այն իրենից հին գետահուն է ներկայացնում, որը ծածկված է չորորդական ժամանակաշրջանի ծովի ջրերով [4]: Բոսֆորը երկու հոսանք ունի՝ աղազերծված ջրերը արտաքին շերտով տեղափոխվում են դեպի հարավ՝ 1,5—2 մ/վ արագությամբ, Սև ծովից Մարմարա ծով: Իսկ աղի խորքային ջրերը 0,9—1 մ/վ արագությամբ՝ Մարմարա ծովից Սև ծով, որը բացահայտվել էր ծովակալ Մակարովի կողմից 1881—1882 թվականներին [5]: Աղի հոսանքը Սև ծովում շարժվում է ստորջրյա գետով:

Անվանումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամենատարածված լեգենդի համաձայն, նեղուցն իր անունն ստացել է հնագույն արգոսյան թագավոի աղջկա անունից՝ Զևսի գեղեցկուհի սիրուհի Իոի անունից, ով վերածվել էր սպիտակ կովի, որպեսզի փախչի Զևսի կնոջ՝ Հերայի զայրույթից: Դժբախտ Իոն փրկության համար նախընտրել էր ջրային ուղին, ով սուզվեց նեղուցի կապույտը, և որն էլ մինչև այժմ կոչվում է «կովի ծանծաղուտ» կամ Բոսֆոր[6][7]: Հին հույները նեղուցն անվանում էին «Թրակիական Բոսպոր», որպեսզի տարբերեն «Կիմերիական Բոսպորից» (ժամանակակից անվանումը — Կերչի նեղուց):

Նշանակությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բոսֆորը համարվում է ամենակարևոր նեղուցներից, քանի որ այն ապահովում է Միջերկրական ծովին և Համաշխարհային օվկիանոսին Ռուսաստանի, Ուկրաինայի, Անդրկովկասի և Հարավարևելյան Եվրոպայի մեծ մասին: Գյուղատնտեսական և արդյունաբերական արտադրանքներից բացի, Բոսֆորը մեծ դեր ունի նաև Ռուսաստանից և Կասպից լճի տարածաշրջանից նավթի արտահանման մեջ: Բոսֆորի նեղուցը աշխարհի ամենահայտնի այն նեղուցներից է, որը դժվարանցանելի է մինչև 6 հանգույց, որն առաջանում է տարանցիկ նավերի ինտենսիվ շարժման պատճառով, լաստանավային անցուղիների, մանր նավերի և աշուն-ձմեռ եղանակային կտրուկ փոփոխությունների պատճառով: Շատ նավագնացության ընկերություններ խորհուրդ են տալիս նավապետներին օգտագործել նավատարների տարանցիկ անցուղիները: Նեղուցում տարանցիկ արագությունը պետք է լինի 10 հանգույցից ոչ ավելի: Նեղուցների անցակետում նավերից փարոսային գանձում է կատարվում մոտ հազար դոլար, պայմանավորված նավի դասից[8]: Անցանելիության և ծանրաբեռնվածության խնդրի լուծման համար նախատեսվում է նավագնացության համար ջրանցք կառուցել Ստամբուլի արևմուտքից 50-100 կմ երկարությամբ[9]:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հովհաննես Բարսեղյան (2006)։ «Աշխարհագրական անունների հայերեն տառադարձության մասին որոշում»։ Տերմինաբանական և ուղղագրական տեղեկատու։ Երևան: 9-րդ հրաշալիք։ էջ 48։ ISBN 99941-56-03-9 
  2. Կաղապար:РП, с. 22
  3. Босфор // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978.
  4. Гриневецкий С. Р., Зонн И. С., Жильцов С. С. Черноморская энциклопедия. М.: Международные отношения, 2006. С. 94.
  5. «Пролив Босфор»։ MIDSHIPS.RU։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2013-02-26 
  6. «Коровий брод» — история образования Босфора
  7. «Босфор»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 
  8. Панченко Ю. П. (2009)։ «Из опыта плавания проливами Босфор и Дарданеллы»։ Вестник морского государственного университета. Серия Судовождение։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-03-09-ին։ Վերցված է 2013-02-26 
  9. Турция построит новый канал — альтернативу проливу Босфор