Բանիցա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox mets.png
Բանիցա
Banitsa borzo.jpg
Ենթատեսակթխվածք, սննդամթերք և ձվով ուտեստ
Առաջացման երկիրFlag of Bulgaria.svg Բուլղարիա
Հիմնականձու և Ֆիլո
Banitsa Վիքիպահեստում

Բանիցա (բուլղար․՝ Բանիցա), ավանդական բուլղարական ուտեստ՝ պատրաստված շերտավոր խմորից: Առավել տարածված են պանիրով կամ կաթնաշոռով միջուկները, բայց հնարավոր են նաև պատրաստման տարբերակներ, որոնք կպարունակեն մսային խճողակ, միրգ և այլն: Բանիցան հանդիսանում է ավանդական մշակութային ավանդույթների և ծիսակարգերի, Սուրբծննդյան, Ամանորի, Սուրբ Զատիկի[1] տոնական սեղանների հին բաղադրատարրերից մեկը: Բանիցան Բուլղարիայում տարածված ուտեստ է արագ սննդի փողոցային վաճառակետերում, խանութներում ներկայացված են բանիցայի սառեցված կիսաֆաբրիկատներ:

Պատմական տվյալներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուտեստի պատմությունը հարյուրամյակից ավելին է: Դեռևս 10-11-րդ դարերում բանիցան հանդիսացել է տոնական սեղանի ավանդական մասը: Արքեպիսկոպոս Ֆեոֆիլակտ Բուլղարացին, ով ապրել է 11-րդ դարում, իր նամակներում նկարագրել է Բուլղարական Մակեդոնիայի բուլղարացիների ավանդական օրաբաժինը, որի մեջ է մտնում նաև բանիցան: Ավելին. նշված ժամանակաշրջանի գրականության մեջ բանիցան ոչ միայն խորհրդանշում է հովվերգությունը հնադարյան իմաստով, այլև Կոսմոգոնիան, որտեղ երկինքը հացաթխման կաղապար էր, իսկ երկիրը՝ հարթ բլիթ՝ ինչպես գրտնակած խմորը: Երբ Աստված որոշեց երկիրը ծածկել երկնքով, այն ավելի մեծ էր և այլևս չէր մտնում կափարիչի տակ: Այդժամ Արարիչը սեղմեց այն, և հողը ծածկվեց քաղցրեղենով՝ ինչպես բանիցան է: Այս գործողությունը հին բուլղարացիների մոտ խորհրդանշում էր լեռների և հարթավայրերի[2] ձևավորումը:

Շատ դարեր անց ազգային-ազատագրական շարժման առաջնորդ Գեորգի Ռակովսկին մանրամասն նկարագրել է «չափազանց համեղ բանիցան կամ մլինը, որը բազմաթիվ կրթյալ եվրոպացիներ Բուլղարիայից արտահանել են»[2]: Իսկապես, բազմաթիվ արտասահմանցիներ, ովքեր 17-19-րդ դարերում այցելել են Բուլղարիա, բանիցայի մասին թողել են գրավոր հիշատակություններ. «Բուլղարացիները շատ համեղ ուտեստ ունեն, որը պատրաստվում է ալյուրից, ոչխարի պանրից և մեղրից: Այն կոչվում է «մլին», և ես այն խորհուրդ եմ տալիս յուրաքանչյուրին, ով կլինի բուլղարական քաղաքներում»,- 1874 թվականին գրել է «Եվրոպական Թուրքիա» գրքի հեղինակ[3] Ջեյմս Բեյքերը:

Բաղադրություն և պատրաստման եղանակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առավել տարածված և գործածական է աղի պանրի և յուղի միջուկով բարակ շերտավոր խմորից, որին կարող է ավելացվել նաև ձու: Մյուս տեսակի մեջ ներառվում են այն բանիցաները, որոնց միջուկը պարունակում է կաթնաշոռ, կաղամբ, սոխ, սպանախ: Փոքր ինչ քիչ տարածում ունեն միսը, բրինձը, դդումը: Ի վերջո՝ սեզոնին պատրաստում են կանաչ բանիցաներ, որոնք պարունակում են թրթնջուկ, կանաչ սոխ, եղինջ, թարմ բազուկի թերեր:

Սովորաբար խմորը շաղախվում է ցորենի ալյուրից, յոգուրտից, կարագից և ջրից, ավելացվում են աղ և սոդա: Ստացված թանձր խմորը մի ժամ թողնում են փակ վիճակում, ապա գրտնակում 1 մմ հաստությամբ: Քանի դեռ խմորի շերտերը չորանում են, անհրաժեշտ է պատրաստել միջուկը, որը քսում են խմորի վրա: Շերտերը փաթաթում են ռուլետի տեսքով և տապակայի մեջ պարուրաձև հյուսքի ձևավորում անում: Շրջաններում տարածված է նաև խառը բանիցա-ն, այդ թվում նաև՝ այսպես կոչված կլին-ը, որի պատրաստման համար խմորի քառակուսի շերտերը լցոնում են միջուկով և երկու անգամ շարում են անկյունագծով՝ տալով համապատասխան ձևը[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Традиционная кухня болгар: История болгарской баницы» (ռուսերեն)։ Радио Болгария։ 09.03.2012։ Վերցված է 2015-05-05 
  2. 2,0 2,1 Сидякина А.։ «История болгарской баницы» (ռուսերեն)։ Всё, что нужно знать о Болгарии։ Վերցված է 2015-05-05 
  3. «Болгарские традиции в приготовление слоеного пирога ― баницы» (ռուսերեն)։ Bulgara Realty։ Վերցված է 2015-05-06 
  4. Сидякина А.։ «Виды баницы» (ռուսերեն)։ Всё, что нужно знать о Болгарии։ Վերցված է 2015-05-05 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]