Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ավստրալական
նեղադունչ կոկորդիլոս
Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոս
Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոս
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ
Դաս Սողուններ
Կարգ Կոկորդիլոսներ
Ընտանիք Իրական կոկորդիլոսներ
Ցեղ Crocodylus
Տեսակ Նեղադունչ
կոկորդիլոս
Լատիներեն անվանում
Crocodylus johnstoni
(Krefft, 1873)
Հատուկ պահպանություն
Արեալ
պատկեր

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերների որոնում
Վիքիպահեստում




Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոս (լատ.՝ Crocodylus johnstoni), իրական կոկորդիլոսների ընտանիքի սողուն, որը տարածված է Ավստրալիայի հյուսիսային հատվածում։

Սկզբում առանձնյակին տրվել Crocodylus johnsoni (Ջոնսոնի կոկորդիլոս) անվանումը, սակայն հայտնաբերողի անվան սխալ լինելու պատճառով տեսակը ստացել է Robert Arthur Johnstone անվանումը։ Չնայած այն հանգամանքին, որ սխալը կարճ ժամանակ անց շտկվում է, այնուամենայնիվ, գիտական գրականության մեջ հանդիպում են երկու անվանումներն էլ։

Արտաքին տեսք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոսը համեմատաբար փոքր չափի կոկորդիլոս է. արուների չափերը հազվադեպ լինում են ավելի քան 2,5-3 մետր, սակայն նման չափերը ձևավորվում են ոչ պակաս քան 20-30 տարիների ընթացքում։ Էգերը սովորաբար ավելի փոքր են՝ շուրջ 2,1 մետր։ Արայլո գետի մերձակայքում և Նիթմիլեկ ազգային պարկում հանդիպում են մինչև 4 մետր երկարությամբ ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոսներ։

Կոկորդիլոսների այս տեսակն իր անվանումն ստացել է անսովոր նեղ դնչի և սուր ատամների պատճառով։ Ատամների թիվը չի գերազանցում 71-ը (միջինում 68-69 ատամ): Ծնոտի յուրաքանչյուր կողմում կա 5 (առավելագույնը՝ 14-16), իսկ ստորին ծնոտների վրա՝ 15 ատամ։ Մարմնի արտաքին ծածկույթն ունի բաց շագանակագույն գունավորում՝ սև բծերով։ Բծերը նկատվում են մեջքին, պոչին և փորին։ Մարմինը գրեթե ամբողջովին ծածկված է խոշոր թեփուկներով։

Կենսակերպ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իր ենթաընտանիքի մյուս կոկորդիլոսների նման, այս տեսակը ևս սնվում է գլխավորապես ձկներով։ Բացի այդ, ավելի տարեց կոկորդիլոսներն ուտում են ամֆիբիաներ, թռչուններ, փոքր սողուններ և կաթնասուններ։ Սովորաբար կոկորդիլոսները նստում և սպասում են, մինչև որսը բավականաչափ մոտենա, որից հետո հանկարծակիորեն գլխի արագ շարժումով բռնում են ավարն ու խժռում։

Չոր սեզոններին, երբ նկատվում է սննդի պակաս և ցածր ջերմաստիճան, այս տեսակի ներկայացուցիչների գործունեությունը զգալիորեն կրճատվում է։ Քաղցրահամ ջրերում բնակվող կոկորդիլոսները մարդու համար անվնաս են համարվում, չնայած նրան, որ վտանգ զգալու պարագայում վերջիններս կարող են կծել մարդուն, սակայն նրանց ծնոտը բավականաչափ ուժեղ զարգացած չէ, որ մարդուն լուրջ վնասվածք հասցնի:

Բազմացում և զարգացում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կենդանիների մոտ ձվադրման շրջանը սկսվում է հուլիս-սեպտեմբեր ամիսներին, երբ գետերի ջրի մակարդակը կտրուկ նվազում է։ Որպես կանոն, դա տեղի է ունենում զուգավորումից ոչ ավելի քան 6 շաբաթ անց։ Ըստ հետազոտությունների՝ էգերը ձու են դնում երեք շաբաթվա ընթացքում։ Նրանք գետերի ափին փոս են փորում, որի մեջ էլ 12-20 սմ խորությամբ դնում են ձվերը։ Զուգավորումից հետո մեկ էգը կարող է դնել 4-ից մինչև 20 ձու։

Առանձնյակների ինկուբացիոն շրջանը տևում է 64-90 օր։ Այդ թվի վրա ազդեցություն ունեն ինկուբացիոն պայմանները (սովորաբար 75-85 օր տևողությամբ): Արուները զարգանում են միջինում 32 °C-ի պայմաններում, իսկ էգերը կարող են զարգանալ դրանից երկու աստիճան բարձր կամ ցածր պայմաններում (28-29 °C):

Սակայն ոչ բոլոր ձվերին է հաջողվում դառնալ հասուն առանձնյակ։ Հակոտնյա կենսական պայմանները առկա են և՛ ձվի, և՛ նորածին ձագի համար։ Հարկ է նշել, որ ձվից հաջողվում է դուրս գալ միայն առանձնյակների մի մասին, իսկ նորածին կոկորդիլոսների համար լույս աշխարհ գալուց հետո գոյության սպառնալիք են հանդիսանում ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոսների սեռահասուն ձևերի կենսաբանական մրցակիցները։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ձագերի 2/3-ին ոչնչացնում են ավստրալական ագռավները և վայրի խոզերը, որոնք հարձակվում են նորածին սողունների վրա այն ժամանակ, երբ մայրը միայնակ է թողնում նրանց։ Տեսակի գոյության համար լուրջ սպառնալիք է նաև կլիմայական գործոնը, քանի որ ձվազատման ավարտը համընկնում է անձրևոտ սեզոնի հետ, իսկ ավստրալական անձրևները հաճախ փոքր ջրհեղեղների են վերածվում։

Որոշ ժամանակ հետո մոր օգնությամբ ձագը սովորում է լողալ ջրի մեջ։ Շատ հաճախ այս տեսակի կոկորսիլոսների ձագերին հաջողվում է անցնել այդ փորձության միջով առանց մոր օգնության։ Հայրը պաշտպանում է իր ձագերին այնքան ժամանակ, մինչ վերջինս կկարողանա պաշտպանել իրեն։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ավստրալական նեղադունչ կոկորդիլոսներն ապրում են Ավստրալիայի հյուսիսային շրջաններում՝ Արևմտյան Ավստրալիայում, Քվինսլենդում և Հյուսիսային տարածքում։ Բնակության համար նախընտրում են քաղցրահամ ջրեր՝ գետեր, լճեր և ճահիճներ։ Կենդանիների թվիը կարող է նվազդել կենսաբանական հակառակորդների թվի աճին զուգընթաց։ Կոկորդիլոսները բնակվում են ինչպես գետերի մեջ այնպես էլ գետափերին և մերձակա տարածքներում, օրինակ՝ գետերի ավազաններում։ Գետերի վերին գոտիներին հանդիպում են ավելի փոքր չափի կոկորդիլոսներ (շուրջ 1,5 մետր): Վերին շրջաններում են բնակվում նաև ավելի մուգ գունավորում ունեցող նեղադունչ կոկորդիլոսներ։ Նախկինում նրանք դիտարկվում էին, որպես առանձին ենթատեսակ։

Տեսակների ընդհանուր թիվը համեմատաբար կայուն է և կազմում է 50-100 հազար առանձնյակ։ 1950-1960-ական թվականներին կոկորդիլոսն իր թանկարժեք մորթու պատճառով դարձել է որսագողության զոհ, սակայն շուտով Ավստրալիայի իշխանությունները նախաձեռնել են համապատասխան պաշտպանական գործողություններ։

Ներկայումս նեղադունչ կոկորդիլոսների կաշվի արդյունահանման համար ստեղծվել են փոքր ֆերմաներ։ Տեսակի համար հիմնական սպառնալիքը բնակության տարածքների կրճատումն է: 1970 թվականից ի վեր գործում են քաղցրահամ ջրերի կոկորդիլոսների թվաքանակի ուսումնասիրության ու վերահսկման ծրագրեր:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]