Տաջիկերեն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Տաջիկերեն (забони Тоҷикӣ, երբեմն անվանվում է պարսկերենի տաջիկական դիալեկտ, պարսկերեն՝ فارسی تاجیکی - ֆարսի-տոջիկի), տաջիկների լեզու, Տաջիկիստանի պետական լեզուն, Աֆղանստանի տարածաշրջանային լեզուներից մեկը, տարածված է նաև Ուզբեկիստանի որոշ շրձջաններում և հյուսիսային Աֆղանստանում։ Տաջիկերենը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքի հնդիրանական ճյուղավորման իրանական խմբին։

Դասական պարսկերենից առանձնացումը տեղի է ունեցել մոտավորապես XV դարում։ Ներկայումս տաջիկերենը զգալիորեն տարբերվում է պարսկերենից, իսկ 1940թ. կիրիլիկ գրերի հիման վրա այբուբենի ընդունումն էլ ավելի է ամրապնդել այդ տարբերությունը։ Բացի դրանից տաջիկերենի բառապաշարը պարսկերենի համեմատությամբ ավելի արխաիկ է, նրանում նաև մեծ է ռուսերենից փոխառված բառերի թիվը։

Գրերը[խմբագրել]

Մինչև 1928թ. տաջիկերենի գրերի հիմքում դրված էին արաբական գրերը։

Տաջիկերենի այբուբենը արաբերեն գրերի հիմքի վրա
ر ذ د خ ح چ ج ث ت پ ب ا
/ɾ/ /z/ /d/ /χ/ /h/ /ʧ/ /ʤ/ /s/ /t/ /p/ /b/ /o/
ق ف غ ع ظ ط ض ص ش س ژ ز
/q/ /f/ /ɣ/ /ʔ/ /z/ /t/ /z/ /s/ /ʃ/ /s/ /ʒ/ /z/
ی ه و ن م ل گ ک
/j/ /h/ /v/ /n/ /m/ /l/ /ɡ/ /k/

1930 - 1940 թթ. օգտագործվում էր լատինատառ այբուբեն

A a B b C c Ç ç D d E e F f G g
Ƣ ƣ H h I i Ī ī J j K k L l M m
N n O o P p Q q R r S s Ş ş T t
U u Ū ū V v X x Z z Ƶ ƶ '

Կիրիլիկ գրերի հիման վրա ժամանակակից այբուբենը

А а Б б В в Г г Ғ ғ Д д Е е Ё ё
Ж ж З з И и Й й Ӣ ӣ К к Қ қ Л л
М м Н н О о П п Р р С с Т т У у
Ӯ ӯ Ф ф Х х Ҳ ҳ Ч ч Ҷ ҷ Ш ш Ъ ъ
Э э Ю ю Я я

Այցելեք նաև[խմբագրել]

Հղումներ[խմբագրել]