Աղավնազգիներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Աղավնազգիներ
Bronze wing444.jpg
Phaps elegans
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Կենդանիներ
Տիպ Քորդավորներ
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ
Դաս Aves
Կարգ Columbiformes
Ընտանիք Columbidae
Լատիներեն անվանում
Columbidae
Արեալ
պատկեր
Տարածվածությունը

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում

ITIS {{{1}}}
NCBI {{{1}}}
EOL {{{1}}}


Աղավնազգիներ (լատ.՝ Columbidae), աղավնանմանների կարգի ներկայումս գոյություն ունեցող միակ ընտանիքը։ Ընդգրկում է 41 ցեղի մեջ ներառված մոտ 300 տեսակ։ Տարածված են գրեթե ամենուրեք։ Աղավնազգիների ամենամեծ տեսակային բազմազանությունը նկատվում է հարավային, հարավ-արևելյան Ասիայում և Ավստրալիայում։ Մեծ մասամբ բնակվում են խոնավ մերձարևադարձային անտառներում, սակայն որոշ տեսակներ հարմարվել են նաև քաղաքային կյանքին։

Էվոլյուցիա[խմբագրել]

Ընտանիքն իրենից ներկայացնում է բավականին նմանատիպ խումբ, որի բոլոր անդամները ունեն ընդհանուր ձևաբանական հատկանիշներ և չեն ցուցաբերում բացահայտ ազգակցական կապեր, այլ թռչնաընտանիքների հետ: Այլ կերպ ասած, բոլոր աղավնիները չափազանց նման են միմյանց: Միակ թռչունները, որոնք ունեն մոտ ազգակցական կապեր աղավնիների հետ, դրոնտները, վերջինիս ներկայացուցիչները ոչնչացել են (մարդու մեղքով) 17-18-րդ դարերում ։

Թռչունների մնացորդների գտածոներից, աղավնիներին նմանություն ունեցողներ հայտնաբերվել են քիչ, սակայն նրանք բոլորն ակնհայտ կապ ունեին տվյալ թռչնաընտանիքին և չունեն ընդհանուր հատկանիշներ այլ թռչունների ընտանիքների հետ: Եղել են ենթադրություններ աղավնիների կապի մասին րյաբկեքի և թութակների հետ, սակայն առաջին դեպքում նրանց արտաքին նմանություններ հետ կապում է կոնվերգենցիոն էվոլյուցիայի հետ, իսկ երկրորդում` թութակի հետ նմանությունը կապված է սուրատամ աղավնու հետ (լատ.՝ Didunculus strigirostris): Այնուամենայնիվ, նման նմանություն առաջացել է ավելի շատ սննդի բնույթի համընկման պատճառով, քան ընդհանուր էվոլյուցիայի:

Ընդհանուր բնութագիր[խմբագրել]

Նկարագրություն[խմբագրել]

Թռչունների երկարությունը 15-ից մինչև 75 սմ է, քաշը՝ 30 գ-ից 3 կգ: Ընտանիքի ամենամեծ ներկայացուցիչն է վենետիկյան աղավնին (Goura victoria)` Պապուա-Նոր Գվինեայից, նրա քաշը 1,7-3 կգ է: Ամենափոքր տեսակը ադամանդյա գծավոր տատրակն է (Geopelia cuneata) Ավստրալիայից, որի քաշը կազմում է ընդամենը 30 գ[1]:

Մարմինը ամրակազմ է՝ կարճ պարանոցով և փոքր գլխով: Թևերը լայն են, երկար, սովորաբար ծայրերում կլորացված, ունեն 11 առաջնային և 10-15 երկրորդային փետուրներ: Պոչը երկար է, վերջում կարող է լինել լայն, կլորավուն, սովորաբար ունի 12-14 փետուրներ (մինչև 18՝ պսակակիր և փասիանային աղավնիների մոտ): Կտուցը սովորաբար կարճ է (հազվադեպ միջին երկարության), ուղիղ, բարակ, և հիմքում զգալի երկարացված: Վերնակտուցի տակ ունեն փափուկ մերկ մաշկի հատված՝ մոմամաշկ: Մերկ մաշկի այսպիսի հատվածներ կան նաև աչքերի շուրջը:

Շատ տեսակների սեռական դիմորֆիզմը (արական և իգական առանձնյակների միջև առկա տեսանելի տարբերությունները) փետրածածկում արտահայտված չէ, չնայած որ արուները չափերով ավելի մեծ են: Միակ բացառությունը արևադարձային տեսակներն են, որոնց արուների փետրածածկն վառ գունավորված է: Փետրածածկը հաստ, խիտ, շատ հաճախ մոխրագույն, շագանակագույն կամ սերուցքագույն է, թեև արևադարձային գոտում հանդիպում են ավելի վառ գունավորված (օրինակ՝ երփներանգ աղավնի) տեսակներ[2]:

Ոտքերը սովորաբար կարճ են, չորսմատյա (երեք մատներ առջևում, մեկը՝ հետևում), լավ հարմարեցված են գետնի վրա տեղափոխելու համար: Աղավնազգիների ընտանիքին պատկանելը բավականին հեշտությամբ որոշվում է ըստ սահմանված ձևաբանական հատկանիշների. չնայած դրան որոշ թռչուններ նման են այլ ընտանիքների տեսակներին՝ փասիաններին, կաքավներին, թութակներին կամ հնդկահավերին: Օրինակ՝ փասիանային աղավնին (Otidiphaps nobilis) արտաքին տեսքով նման է փասիանին և շատ մարդիկ չգիտեն, որ այն իրականում աղավնի է:

Մի շարք այլ թռչունների նման, աղավնիները չունեն լեղապարկ[3]: Այս փաստից ելնելով՝ որոշ միջնադարյան բնագետներ սխալ եզրակացություն են արել, մտածելով, թե աղավնիները չունեն նաև լեղի: Այս եզրակացությունը կատարելապես համապատասխանում էր մարմնի չորս հեղուկների տեսությանը, «դառը» լեղու բացակայությամբ էր պայմանավորված աղավնիների «քաղցր» վարքը[4]: Իրականում աղավնազգիները ունեն լեղի (այս մասին գրել է դեռևս Արիստոտելը), որը անմիջապես արտազատվում է մարսողական ուղի[5]:


Ծանոթագրություններ[խմբագրել]

  1. Goodwin, D. Pigeons and Doves of the World. 3rd ed. Ithaca, NY: British Museum (Natural History) and Cornell University Press, 1983
  2. Baptista, L. F.; Trail, P. W. & Horblit, H. M. (1997): Family Columbidae (Doves and Pigeons). In: del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (editors): Handbook of birds of the world, Volume 4: Sandgrouse to Cuckoos. Lynx Edicions, Barcelona. ISBN 84-87334-22-9
  3. Hagey, LR; Schteingart, CD; Ton-Nu, HT; Hofmann, AF (1994). [http://www.jlr.org/cgi/reprint/35/11/2041.pdf «Biliary bile acids of fruit pigeons and doves (Columbiformes)»]. Journal of Lipid Research 35 (11): 2041–8. PMID 7868982. http://www.jlr.org/cgi/reprint/35/11/2041.pdf. 
  4. The Medieval Bestiary, Doves, last checked 2010-01-31
  5. Thomas Browne, 1646; Pseudodoxia Epidemica III.iii; 1672 edition available online, last checked 2010-01-31