2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը (ֆիլմ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը
անգլ.՝ 2001: A Space Odyssey
Stanley Kubrick in EYE (7527338298).jpg
ԵրկիրԱՄՆ
Flag of the United Kingdom.svg Միացյալ Թագավորություն[1][2][3]
Ժանրspace adventure film?, արկածային ֆիլմ[4][5][6], թրիլեր[7][8][9], գրական ստեղծագործության էկրանավորում, միստիկ ֆիլմ, էպիկական ֆիլմ, կինոֆանտաստիկա և թրիլեր
Թեմաարհեստական բանականություն, տիեզերքի զարգացում, cybernetic revolt? և Անթրոպոգենեզ
ՀիմքThe Sentinel?[10]
Թվականապրիլի 2, 1968[11][12][13][…], ապրիլի 3, 1968[14][15], ապրիլի 11, 1968, մայիսի 10, 1968, մայիսի 12, 1968, հուլիսի 26, 1968, օգոստոսի 27, 1968[16] և սեպտեմբերի 11, 1968[17]
Լեզուանգլերեն[18][19]
ՌեժիսորՍթենլի Կուբրիկ[20]
ՊրոդյուսերՍթենլի Կուբրիկ
Սցենարի հեղինակԱրթուր Կլարկ և Սթենլի Կուբրիկ
ԴերակատարներKeir Dullea?, Gary Lockwood?, William Sylvester?, Լեոնարդ Ռոսսիտեր, Margaret Tyzack?, Robert Beatty?, Sean Sullivan?, Douglas Rain?, Էդ Բիշոփ, Peter Schiff?, Էն Գիլիս, Վիվիան Կուբրիկ, Kenneth Kendall?, Bill Weston?, Alan Gifford?, Արթուր Կլարկ, Daniel Richter?, Terry Duggan? և John Ashley?
ՕպերատորՋեֆրի Անսուորթ[2][21] և Ջոն Օլքոթ[22][21][8]
ԵրաժշտությունՌիխարդ Շտրաուս, Արամ Խաչատրյան, Դյորդ Լիգետի և Յոհան Շտրաուս
ՄոնտաժՌեյ Լավջոյ
Պատմվածքի վայրClavius Base?, Discovery One?, Յուպիտեր, Տիխո, Աֆրիկա[23] և Լուսին
Նկարահանման վայրAmalgamated Studios?[23], Harris?[24], Նամիբիա[23], Հուշարձանների հովիտ[23], Արիզոնա, Յուտա, Tabernas Desert? և Shepperton Studios[24][23]
ԿինոընկերությունՄետրո Գոլդվին Մայեր
Տևողություն143 րոպե
Բյուջե10 500 000 $
Շահույթ190 700 000 $
Հաջորդ2010: The Year We Make Contact?
2001: A Space Odyssey Վիքիպահեստում

«2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը» (անգլ.՝ 2001: A Space Odyssey), 1968 թվականի Սթենլի Կուբրիկի գիտաֆանտաստիկ ֆիլմը, որը դարձել է առանցքային կինոֆանտաստիկայում և համաշխարհային կինեմատոգրաֆիայի զարգացման գործում։ Ֆիլմի հիմքում ընկած է Արթուր Քլարկի «Ժամային» պատմվածքը, որը հրապարակվել է 1951 թվականին։ Քլարկը Կուբրիկի հետ մշակել է ֆիլմի սցենարը մինչև «2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը» վեպը գրելը։ Այն լույս է տեսել ֆիլմից անմիջապես հետո։

Ֆիլմը պատմում է մարդկային էվոլյուցիայի ընթացքի վրա ազդող գաղտնի սև մոնոլիտների ու իրենց հետ հանդիպումների մասին: Առաջինը տեղի ունեցավ պատմության արշալույսին, երկրորդը՝ Լուսնի վրա՝ մերձերկրյա տարածությունների յուրացման դարաշրջանում իսկ երրորդը՝ Յուպիտերի վրա, որտեղ ուղղարկվում են գլխավոր հերոսները՝ Դեյվ Բոումենը (Քիր Դուլին) և Ֆրենկ Պուլը (Գարի Լոքվուդը), ինչպես նաև գերժամանակակից համակարգիչ՝ HAL 9000-ը, որն ունի գրեթե ամբողջական վերահսկողություն նավի վրա:

1991 թվականին ֆիլմը ներառվել Է ԱՄՆ-ի ֆիլմերի ազգային գրանցամատյանում։ Ամերիկյան կինոյի ինստիտուտի վարկածով՝

Aquote1.png Սա Հոլիվուդյան պատմության լավագույն գիտաֆանտաստիկ ֆիլմն Է Aquote2.png

, իսկ միջազգային կինոքննադատների վարկածով՝ նաև համաշխարհային կինոյի ողջ պատմության մեջ։

1984 թվականին թողարկվել է ֆիլմի շարունակությունը՝ «Տիեզերական ոդիսականը 2020»-ը։

Ի պատիվ գրքի և ֆիլմի՝ ՆԱՍԱ-ն միջմոլորակային կայանը անվանել է՝ Մարս Ոդիսական։

Արտադրում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռեժիսորի վրա մեծ ազդեցություն էր թողել գիտաֆանտաստիկ ժանրի գրող Արթուր Քլարքի «Մանկության ավարտը» վեպը, որը պատմում էր այլմոլորակայինների գերռասայի մասին, որոնք օգնում են մարդկությանը իրենց նախկին ինքնությունից ազատվելու հարցում: 1964-ի ապրիլին Նյու Յորքում Քլարքին հանդիպելուց հետո, Կուբրիկն առաջարկում է գրողին աշխատել նրա 1948 թվականին գրված «Ժամապահը» կարճ պատմվածքի վրա, որը կենտրոնում լուսնի վրա գտնված քառանիստն է, որն այլմոլորակայիններին տեղեկացնում է մարդկանց մասին[25]: Այդ տարի Քլարքը սկսում է գրել «2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը», իսկ դրա հիման վրա ֆիլմի սցենարը Կուբրիկի և Քլարքի համարգործակցության արդյունքն էր: Ֆիլմի թեմատիկան, որը մտածողության ծնունդն է մեկ այլ մտածողությունից, զարգանում է երկու զուգահեռ պատմություններով, որոնք տեղի են ունենում երկու տարբեր ժամանակահատվածներում:

Ապագայի պատկերավորումը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուբրիկը շատ ժամանակ է հատկացրել ֆիլմն ուսումնասիրելուն՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով, թե ինչպիսին կլինի ապագան: NASA-ն Կուբրիկին թույլատրում է ուսումնասիրել Ռենջեր-9 առաքելության ժամանակ օգտագործված տիեզերանավը, որը թույլ կտար Կուբրիկի ճշգրտության հասնել իր նկարահանումներում[26]: Ֆիլմի նկարահանումները սկսվեցին 1965-ի դեկտեմբերի 29-ին՝ լուսնի վրա մոնոլիտի՝ մենաքարի պեղումներով[27], իսկ նկարահանումները տեղի էին ունենում 1967-ի սկզբում Նամիբ անապատում: Կապիկի ներգրավվածությամբ տեսարաններն ավարտվել են նույն տարվա ամռանը: Ֆիլմի բյուջեն կազմեց 10.5 միլիոն դոլար[27]: Ֆիլմում օգտագործված էֆեկտները նորարարական էին, որոնց համար էլ Կուբրիկն արժանացավ իր միակ անձնական Օսկարին վիզուալ էֆեկտների համար[27]:

Ֆիլմի գաղափարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կուբրիկն ինքն է բացատրում իր ֆիլմի գաղափարը Rolling Stone-ին տված հարցազրույցում. «Խորը հոգեբանական առումով ֆիլմի սյուժեի կենտրոնում Աստծո փնտրտուքն է, որն արդյունքում առաջ է քաշում Աստծո գիտական սահմանումը: Ֆիլմը պտտվում է մետաֆիզիկական գաղափարի շուրջ, իսկ իրական սարքակազմը և ամեն ինչի մասին փաստարկումներն անհրաժեշտ էին ցրելու համար պոետիկ գաղափարի հանդեպ առկա կարծրացած դիմադրությունը»[28]:

Գլուխգործոց դառնալը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1968 թվականին թողարկվելուց հետո «2001 թվականի տիեզերական ոդիսականը» միանգամից հաջողության չհասավ: Կինոքննադատները թերություն էին համարում ֆիլմում երկոսությունների պակասը, դեպքերի դանդաղ ընթացքը և առաջին հայացքից անթափանցելի թվացող սյուժեն[29]: Ֆիլմը կարծես անտեսել էր գիտաֆանտաստիկ ժանրին բնորոշ պայմանականությունները և նման չէր դրանից առաջ նկարահանված որևէ գիտաֆանտաստիկ ֆիլմի[30], ինչպես նաև նման չէր Կուբրիկի նախորդ ֆիլմերից և ոչ մեկին: Կուբրիկին հատկապես բարկացրել էր Պոլին Կաելի սուր քննադատությունը, որը ֆիլմը համարում էր սիրողական, որտեղ Կուբրիկը ներմուծուլ է բոլոր այն հիմարությունները, որ երբևէ ցանկացել է անել[31]: Չնայած բոլոր իրարամերժ գնահատականներին ֆիլմը մեծ տարածում գտավ և մինչև 1972 թվականի ավարտը բերեց 31 միլիոն դոլարի եկամուտ[27]: Այսօր այն համարվում է ամենահանճարեղ և ամենաազդեցիկ ֆիլմերից մեկը ողջ կինոմատոգրաֆի պատմության ընթացքում և ներառված է բոլոր ժամանակների թոփ տասը ֆիլմերի ցուցակում[32][33]: Բաքսթերը նկարագրում է ֆիլմը որպես կինոյի պատմության ամենադիտված և քննարկված ֆիլմերից մեկը[34]: Սթիվեն Սփիլբերգը ֆիլմն անվանել է իր սերնդի ֆիլմերի մեծ պայթյունը[35]: ԼոԲրուտոն նշում է՝

Aquote1.png ֆիլմը Կուբրիկին բարձրացրեց իսկական արվեստագետի մակարդակի Aquote2.png

դրանից հետո նա ընդգրկվեց կինոյի վարպետների շարքում[36]:

Դերերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերասան Դեր
Քիր Դուլլի Դեյվ Բոումեն
Հարի Լոքվուդ Ֆրենկ Փուլ
Վիլյամ Սիլվեստր Հեյվուդ Ֆլոյդ
Լեոնարդ Ռոսիտեր Անդրեյ Սմըսլով
Մարգարեթ Թայզեք Ելենա
Ռոբերտ Բիտտի Ռալֆ Հալվորսեն
Դուգլաս Ռեյն HAL 9000

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ագել, Ջերոմի Կուբրիկի 2001-ի ստեղծումը. — New American Library, 1970. — 367 с. — ISBN 0-451-07139-5
  • Կլարկ, Արտուր Կորած աշխարհները. — London: Sidgwick and Jackson, 1972. — ISBN 0-283-97903-8
  • ԼոԲրուտո, Վինսենտ Սթենլի Կուբրիկ. — London: Faber and Faber, 1997, 1998. — ISBN 0-571-19393-5

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. http://flickfacts.com/movie/12657/space-odyssey-voyage-to-the-planets
  2. 2,0 2,1 http://flickfacts.com/movie/179/2001-a-space-odyssey
  3. http://www.opensubtitles.org/en/subtitles/3250852/2001-a-space-odyssey-en
  4. https://www.movieposter.com/poster/MPW-48916/2001_A_Space_Odyssey.html
  5. https://www.movieposter.com/poster/MPW-66356/2001_A_Space_Odyssey.html
  6. http://www.nytimes.com/movies/movie/169/2001-A-Space-Odyssey/overview
  7. http://alternativemovieposters.com/amp/2001-a-space-odyssey-by-robert-olah/
  8. 8,0 8,1 http://www.rogerebert.com/reviews/great-movie-2001-a-space-odyssey-1968
  9. http://www.allmovie.com/search/movies/amber%20dawn%20landrum/science-technology-d1094
  10. Шведский база данный фильмов (швед.)
  11. http://blog.chron.com/40yearsafter/2008/07/taking-a-broad-look-at-cinerama/
  12. http://www.epdrama.org/movie/2001-A-Space-Odyssey/2001:-A-Space-Odyssey/page/3/
  13. http://www.epdrama.org/movie/2001-A-Space-Odyssey/2001:-A-Space-Odyssey/page/4/
  14. http://www.imdb.com/title/tt0062622/releaseinfo?ref_=tt_ov_inf
  15. http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=2001.htm
  16. http://www.sfi.se/sv/svensk-filmdatabas/Item/?itemid=15748&type=MOVIE&iv=Basic
  17. Internet Movie Database — 1990.
  18. http://www.opensubtitles.org/en/subtitles/141691/2010-en
  19. http://www.opensubtitles.org/en/subtitles/3540446/2001-a-space-odyssey-en
  20. Internet Movie Database — 1990.
  21. 21,0 21,1 https://wondersinthedark.wordpress.com/2009/05/15/2001-a-space-odyssey-no-13/
  22. http://explore.bfi.org.uk/4ce2b6b9450a5
  23. 23,0 23,1 23,2 23,3 23,4 http://www.movie-locations.com/movies/0/2001-A-Space-Odyssey.html#.V6ygC5grKiM
  24. 24,0 24,1 http://www.imdb.com/title/tt0062622/locations?ref_=tt_dt_dt
  25. Baxter 1997, p. 205; Duncan 2003, p. 105.
  26. Duncan, 2003, էջ 113
  27. 27,0 27,1 27,2 27,3 Duncan, 2003, էջ 117
  28. LoBrutto, 1999, էջ 313
  29. Baxter 1997, p. 231; LoBrutto 1999, p. 314.
  30. Schneider, 2012, էջ 492
  31. LoBrutto, 1999, էջ 312
  32. British Film Institute. Online at: BFI Critic's Top Ten Poll.
  33. American Film Institute. Online: AFI's 10 Top 10 Archived March 12, 2012, at the Wayback Machine.
  34. Baxter, 1997, էջ 220
  35. Carr, 2002, էջ 1
  36. LoBrutto, 1999, էջ 320

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]