Ֆորտալեզա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Քաղաք
Ֆորտալեզա
պորտ.՝ Fortaleza
Դրոշ Զինանշան
Bandeira de Fortaleza.svg Brasão de Fortaleza.svg

Praia do Mucuripe.jpg
Կոորդինատներ: 3°46′53″ հվ. լ. 38°35′20″ ամ. ե. / 3.78139° հս․. լ. 38.58889° ավ. ե. / 3.78139; 38.58889
Երկիր Բրազիլիա Բրազիլիա
Նահանգ Սեարա
Ներքին բաժանում Q20059453?[1], Q10369212?[1], Q10369213?[1], Q10369214?[1], Q10369215?[1], Q10369217?[1] և Q10369218?[1]
Քաղաքապետ Ռոբերտու Կլաուդիու
Հիմնադրված է ապրիլի 13, 1726 թ.
Տվյալ կարգավիճակում 1726 թվականից
Մակերես 313,14 կմ²
ԲԾՄ 21 մ
Բնակչություն 2 551 805[2] մարդ (2013)
Ագլոմերացիա 3,6 մլն
Ժամային գոտի UTC-3, ամառը UTC-2
Հեռախոսային կոդ 85
Փոստային ինդեքսներ 60000-000
Պաշտոնական կայք fortaleza.ce.gov.br
##Ֆորտալեզա (Բրազիլիա)
Red pog.png

Ֆորտալեզա (պորտ.՝ Fortalezaամրություն), քաղաք Բրազիլիայի Սեարա նահանգում: Այն մեծությամբ Բրազիլիայի հինգերորդ քաղաքն է, Ֆորտալեսայի ագլոմերացիա մեզոշրջանի բաղկացուցիչ մասը:

Քաղաքի անունը կապված է 17-րդ դարի հոլանդական Սհոնենբուրխ (հոլ.՝ Schoonenborch) ամրոցի հետ:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչկոլումբոսյան Ամերիկա դարաշրջանում տարածքում բնակվել են հնդկացի տուպի ժողովուրդը, որոնք զբաղվում էին որսորդությամբ և պարզունակ հողագործությամբ:

Եվրոպացիները առաջին անգամ այստեղ վայրէջք են կատարել 1500 թվականի փետրվարի 2-ին: Դա եղել է իսպանացի Վիսենտե Պինսոնի արշավախումբը, որը կոչվում էր Սանտա Մարիա դե լա Կոնսոլասոն (իսպ.՝ Santa Maria de la Consolación): Գաղութացումը Պորտուգալիայում սկսվել է այն ժամանակ, երբ 1603 թվականին Պերո Կոզելո դե Սոուզը Տիարա գետի վրա կառուցել է Սան Տիագո բերդը (պորտ.՝ Fortim de São Tiago): Կարճ ժամանակում Բրազիլիայի հյուսիսարևելյան ափը բնակեցված է եղել հոլանդացիներով, որոնք այստեղ հիմնել են Սհոնենբուրխ ամրոցը, իսկ պորտուգալացիների վերադառնալուց հետո այն վերանվանվել է Ֆորտալեզա դե Նոսսա Սենորա դե Ասսունսու (պորտ.՝ Fortaleza de Nossa Senhora da Assunção): 1799 թվականին Սեարա նահանգը առանձնացվել է Պերնամբուկու նահանգից, իսկ Ֆորտալեզան դարձել է նրա մայրաքաղաքը:

1824 թվականի օգոստոսից սեպտեմբերը ընկած ժամանակահատվածում քաղաքը մտել է Հասարակածային համադաշնության կազմի մեջ (չճանաչված պետություն է, որը փորձում էր առանձնանալ Բրազիլական կայսրությունից):

19-րդ դարում Ֆորտալեզան մասնագիտացել է բամբակի մշակմամբ:

1812 թվականին քաղաքում ստեղծվել է մաքսատուն: Հետագա տարիներին Ֆորտալեզայում հայտնվում են ոչ միայն արդյունաբերական ձեռնարկություններ, այլ նաև դպրոցներ, ճեմարան (1864), հանրային գրադարան (1867): 1870 թվականին սկսվում է երկաթուղու շինարարություն, որը Ֆորտալեզայի հասարակական տրանսպորտային համակարգի սկիզբ է հանդիասանում: 1884 թվականի մարտի 25-ին Սեարա նահանգի ստրուկները ազատ են արձակվել: 1910-ական թվականներին Ֆորտալեզան բնակչության թվաքանակով դառնում է Բրազիլիայի յոթերորդ քաղաքը: 1954 թվականին այստեղ հիմնվել է առաջին համալսարանը (պորտ.՝ Universidade Federal do Ceará (UFC)): 1950-ական և 1960-ական թվականներին քաղաքը չափերով ընդարձակվել է, ստեղծվել են նոր տարածքներ: 1970-ական թվականների վերջում Ֆորտալեզան դառնում է խոշոր արդյունաբերական ագլոմերացիայի կենտրոն: Ումբերտու Կաստելու Բրանկույի բռնատիրական կառավարման ժամանակ Բրազիլիայում առաջին անգամ ընտրվել է կին քաղաքապետ՝ Մարիա Լուիզա Բիլ Դենը: 1990-ական թվականներին քաղաքը դարձել է Բրազիլիայի գլխավոր զբոսաշրջային կենտրոններից:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆորտալեզան գտնվում է Բրազիլիայի հյուսիս-արևելքում, Ատլանտյան օվկիանոսի ափին, Կատտինգա բնական գոտում:

Քաղաքը բնութագրվում է տիպիկ արևադարձային կլիմայով: Ամենատաքը լինում է դեկտեմբեր և հունվար ամիսներին, իսկ հունվարից հուլիս ընկած ժամանակահատվածում եղանակը անձրևային է:

Nuvola apps kweather.svg Ջերմաստիճանի և տեղումների տարեկան միջին ցուցանիշները Ֆորտալեզա քաղաքում
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ տարին
բացարձակ առավելագույնը (°C) 38,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 37,0 38,0
միջին առավելագույնը (°C) 30,5 30,1 29,7 29,7 29,1 29,6 29,5 29,1 29,2 30,5 30,7 30,7 29,8
միջին ջերմաստիճանը (°C) 27,3 26,7 26,3 26,5 26,3 25,9 25,7 26,1 26,6 27,0 27,2 27,3 26,5
միջին նվազագույնը (°C) 24,7 23,2 23,8 23,4 23,4 22,1 21,8 22,6 23,4 24,5 24,4 24,6 23,4
բացարձակ նվազագույնը (°C) 21,0 19,0 19,0 18,0 20,0 19,0 19,0 18,0 19,0 20,0 20,0 20,0 18,0
տեղումների քանակը (մմ) 129 215 338 348 226 160 91 31 22 15 13 49 1637
Աղբյուր՝ World Climate
Ֆորտալեզայի համայնապատկերը
Ֆորտալեզայի համայնապատկերը

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակելի թաղամասեր

Գաղութային ժամանակահատվածում քաղաքի բնակչությունը կազմել է մոտ 2000 մարդ: Առաջին անգամ այն էապես ավելացել է 1865-1872 թվականներին, որը կապված էր երկաթգծի կառուցման հետ: 1877 թվականին երաշտը հանգեցրել է բնակչության թվաքանակի նվազման: Երաշտը կրկնվել է 1888, 1900, 1915, 1932 և 1942 թվականներին: 1922 թվականին Ֆորտալեզա քաղաքի բնակչության թիվը կազմել է հարյուր հազար մարդ:

Ըստ Բրազիլիայի աշխարհագրության և վիճակագրության ինստիտուտի քաղաքի բնակչությունը 2013 թվականին կազմել է 2,55 մլն մարդ:

Բնակչության մոտ 80 %-ը կաթոլիկներ են, 13 %-ը՝ բողոքականներ, 6 %-ը՝ աթեիստ: Հանցավորության մակարդակը բարձր է, ինչը բնորոշ է Բրազիլիայի խոշոր քաղաքներին:

Տնտեսություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքային լողափը գիշերով

Քաղաքի տնտեսության հիմքը կազմում են՝

  • առևտուրը
  • ծառայությունների ոլորտը
  • զբոսաշրջությունը

Ֆորտալեզան Բրազիլիայի հիմնական տուրիստական ուղղություններից մեկն է: Հյուրերին հիմնականում գրավում է վառ գիշերային կյանքը, լողափերը, բուտիկները, առևտրի կենտրոնները, ցուցահանդեսները և կոնֆերանսները: Ծովային Parque Estadual Marinho da Pedra da Risca do Meio արգելոցը հիանալի վայր է դայվինգի համար:

Քաղաքում կան կոշիկի և հագուստի խանութներ: Ֆորտալեզայի մոտակա տարածքներում կատարվում է օգտակար հանածոների արդյունահանում:

2005 թվականին քաղաքի համախառն ներքին արդյունքը կազմել է R$19 734 557 000[3], բնակչության մեկ շնչի եկամուտը՝ R$ 8,309[4]:

Տրանսպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքին սպասարկում է Պինտա Մարթինս (IATA: FOR, ICAO: SBFZ) միջազգային օդանավակայանը: Ուղևորային կանոնավոր չվերթներ իրականացվում են Բրազիլիայի քաղաքների, ինչպես նաև Միլանի, Ամստերդամի, Մայնի Ֆրանկֆուրտի, Պրայաի, Մայամիի, Լիսաբոնի հետ:

Ֆորտալեզիայից է սկսվում BR-116 դաշնային մայրուղին (Ֆորտալեզա-Պորտու Ալեգրի):

Տնտեսության հիմքը կազմում են ավտոբուսները, 2012 թվականին բացված մետրոպոլիտենը (2 գիծ, 28 կայան, 43 կիլոմետր):

Մշակույթ և կրթություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆորտալեզայում գտնվում են ինչպես մասնավոր, այնպես էլ պետական մի քանի համալսարաններ, այդ թվում Սեարայի պետական համալսարանը (պորտ.՝ Universidade Federal do Ceará, UFC): Ինչպես Բրազիլիայի, այնպես էլ Ֆորտալեզայի դպրոցներում և համալսարաններում ուսուցումը կատարվում է պորտուգալերեն, բայց անգլերենը և իսպաներենը մտնելու են միջնակարգ դպրոցի ծրագիր:

19-րդ դարի վերջին Ֆորտալեզան կարևոր մշակութային կենտրոն էր: Սեարայի ինստիտուտը, որը հիմնադրվել է 1887 թվականին, պատմության, աշխարհագրության և մարդաբանության բնագավառներում իրականացնում էր հետազոտություններ: Քաղաքում կան տարբեր մշակութային կենտրոններ:

Հայտնի շենքեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Երկաթուղային կայարան
  • Ժոզե դե Ալենկարայի թատրոն (պորտ.՝ Teatro José de Alencar)
  • Մուրիսիպեյի փարոս (պորտ.՝ Farol do Mucuripe)
  • Ֆորտալեզա տաճար
  • Իրասեմի արձան (պորտ.՝ Estátua de Iracema)
  • Աստվածամոր Վերափոխման տաճար (պորտ.՝ Forte de Nossa Senhora da Assunção)
  • Պալասիո դա Լուժ (պորտ.՝ Palácio da Luz):

Սպորտ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքում գործում է «Սեարա» ֆուտբոլային ակումբը:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]