Ցզյա Չժանկե

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Ցզյա Չժանկե
չին.՝ 贾樟柯
Jia Zhangke 20081105.jpg
Ծնվել էմայիսի 24, 1970(1970-05-24)[1] (50 տարեկան)
ԾննդավայրFenyang, Q10318306?, Շանսի, Չինաստան
ԿրթությունՊեկինի կինոակադեմիա
ՔաղաքացիությունFlag of the People's Republic of China.svg Չինաստան[2]
Մասնագիտացումկինոռեժիսոր, կինոդերասան, սցենարիստ և դերասան
ԱմուսինZhao Tao?
ՊարգևներԿլաուս արքայազնի մրցանակ, Q3335042?, Q3322711?, Q3322711?, Ոսկե առյուծ, Կաննի կինոփառատոնի մրցանակ լավագույն սցենարի համար, Ոսկե կառք, Asian Film Award for Best Director? և Fukuoka Asian Culture Prize?
IMDbID ID 0422605

Ցզյա Չժանկե (չին.՝ 贾樟柯, մայիսի 24, 1970(1970-05-24)[1], Fenyang, Q10318306?, Շանսի, Չինաստան), չինացի ռեժիսոր, սցենարիստ, դերասան, պրոդյուսեր: Չինական կինոյի` ժամանակակից Չինաստանը համարձակորեն և առանց պատկերազարդումների, հիմնականում` առանց որևէ պետական ֆինանսավորման ցուցադրող «վեցերորդ սերնդի» հիմնական կերպարն է: Ցզյայի ֆիլմերը բարձր են գնահատվում քննադատների կողմից և ընդունվում են ամբողջ աշխարհում: Շատ քննադատներ և ռեժիսորներ նրան անվանում են ժամանակակից կինոյի առավել կարևոր կերպարներից մեկը: Ցզյայի վաղ ֆիլմերը նկարահանվել են առանց պետական աջակցության[3]: Այդ պատճառով դրանք համարվում են անդերգրաունդ: Սկսած «Խաղաղություն» ֆիլմից (նկարահանվել է 2004 թվականին)` նրա վարկանիշը բարձրացել է, և նա սկսել է նկարահանել պետության օգնությամբ[4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցզյա Չժանկեն ծնվել է Ֆենյանեում: Ապագա ռեժիսորի պապը վիրաբույժ էր աշխատում Եվրոպայում, ինչի պատճառով Ցզյայի ծնողներին աքսորել են գյուղ, որտեղ էլ ծնվել է ապագա ռեժիսորը: Արդյունքում գյուղական մանկությունն ուժեղ արտացոլվել է նրա գեղագիտության մեջ[5]:

Մանուկ հասակում Ցզյան չի հետաքրքրվել ուսմամբ և դպրոցն ավարտելուց միանգամից չի կարողացել ինստիտուտ ընդունվել: Հոր պնդմամբ նա, բանակից խուսափելու համար, դարձել է Շանսիյի համալսարանի գեղանկարչության ֆակուլտետի ուսանող: Երկու տարի ուսումնառությունից հետո նա թողել է գեղանկարչությունը` որոշելով արվեստում ինքնաարտահայտման այլ ձև գտնել: Հենց այդ ժամանակ է նրան հետաքրքրել կինոն: Կինոթատրոնում պատահականորեն տեսնելով Չեն Կայգեի «Դեղին հող» ֆիլմը` Ցզյա Չժանկեն խորապես ազդվել է ֆիլմից: Դիտումից հետո Ցզյան նպատակ է դրել` դառնալ ռեժիսոր, քանի որ կինոն համարել է ինքնաարտահայտման հիանալի հնարավորություն: Ցզյան երեք անգամ փորձել է ընդունվել Պեկինի կինեմատոգրաֆիայի ինստիտուտ, մինչև ի վերջո որպես ազատ ունկնդիր ընդունվել է գրականության ֆակուլտետ (այլ ոչ թե ռեժիսուրայի, ինչպես ինքն ուզում էր)[6]:

Կարիերայի սկիզբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պեկինի կինեմատոգրաֆիական ինստիտուտում սովորելիս Ցզյան նկարահանել է կարճամետրաժ երեք ֆիլմ: Դրանք նկարահանվել են բացառապես կրթական նպատակներով: Դրանցից առաջինը («Մեկ օր Պեկինում») նկարահանվել է 1994 թվականին, սեփական միջոցներով: 10 րոպեանոց վավերագրական ֆիլմը պատմել է Տյանանմեն հրապարակում զբոսաշրջիկների մասին: Արդյունքում ինքը` ռեժիսորը, այդ ֆիլմն անէական ու միամիտ է անվանել: Նկարահանման օրերը նա նկարագրել է որպես «ոգեշնչում, որ բառերով դժվար է նկարագրել»:

Երկրորդ` «Սյաոշանը տուն է գնում» ֆիլմն (1995 թվական) ստիպել է կինոաշխարհին ուշադրություն դարձնել երիտասարդ ռեժիսորի վրա: Այն որոշել է Ցզայի ֆիլմերի ոճն ու թեմատիկան: Ըստ հենց իր` ռեժիսորի խոսքի` ֆիլմը դարձել է իր ռեժիսորական կարիերայի սկիզբը: 1997 թվականին «Սյաոշանը տուն է գնում» ֆիլմը նվաճել է Հոնկոնգի անկախ կարճամետրաժների փառատոնի գլխավոր մրցանակը: Ֆիլմի շնորհիվ Ցզյան ծանոթացել է օպերատոր Յու Լիկվայի և պրոդյուսեր Լի Կիտ Մինի հետ: Այդ հանդիպումը ճակատագրական է դարձել ռեժիսորի համար:

1996 թվականին Ցզյան նկարահանել է ևս մեկ կարճամետրաժ ֆիլմ, որը պատմում էր կյանքը փոխող որոշումների բախվող ուսանողուհու մասին: Այս ֆիլմը փորձարարական էր ռեժիսորի համար և նկարահանվել է առանց սցենարի:

Անդերգրաունդ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրպանահատը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ուսումն ավարտելուց հետո Ցզյա Չժանկեն Յու Լիվայի և Լի Կիտ Մինի հետ նկարահանել է «Գրպանահատը» ֆիլմը` Ֆենյան քաղաքից գրպանահատ գողի մասին: Ցզյա Չժանկեն որոշել է ցույց տալ ողջ աշխարհին այն փոփոխությունները, որոնք տեղի էին ունեցել իր հայրենիքում վերջին տարիների ընթացքում: Նա որոշել էր կոտրել Չինաստանի մասին ձևավորված կարծրատիպը և ցույց տալ ժամանակակից չինական հասարակության միտումները: Ֆիլմի բյուջեն կազմել է 400.000 յուան (50.000 ամերիկյան դոլար)[4]:

Ֆիլմն անհավանական հաջողություն է ունեցել ոչ միայն հայրենիքում, այլև` արտերկրում: Այն տարբեր մրցանակներ է ստացել միջազգային կինոփառատոններում: Այդ ժամանակ Ցզյան ճանաչվել է որպես երիտասարդ չինացի ռեժիսորների այսպես կոչված, «վեցերորդ սերնդի» լավագույն ներկայացուցիչներից մեկը:

Ըստ ֆրանսիական կինեմատոգրաֆիական պարբերականի քննադատության` Ցզյա Չժանկեի ֆիլմը, մի կողմ նետելով չինական կինոյի մասին բոլոր կարծրատիպային պատկերացումները, դարձել է դրա վերածնման ու կենսական ուժի խորհրդանիշը:

Այս ֆիլմի հաջողությունը թույլ է տվել Ցզյային միջազգային ֆինանսավորում գտնել իր նոր նախագծերի համար: Նա, մասնավորապես, սկսել է համագործակցել ճապոնացի հայտնի ռեժիսոր Տակեշի Կիտանոյի կինոընկերության հետ:

Հարթակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տակեշի Կիտանոյի ընկերության հետ համագործակցությունն ունեցել է իր արդյունքը: Նյութական բազայի ընդլայնումը թույլ է տվել Ցզյա Չժանկեին նկարահանել «Հարթակ» եռամաս ֆիլմը (2000 թվական):

«Հարթակը» ճանաչվել է «վեցերորդ սերնդի» գլուխգործոց: Գլխավոր դերերում նկարահանվել են Ցզյայի համակուրսեցի Վան Խունվայը և Չժաո Տաոն. վերջինս արդյունքում դարձել է ռեժիսորի մուսան ու կինը:

Շրջանակներից ազատ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի սյուժեն ռեժիսորի մտորումներ են Չինաստանի կառավարության` ծնելիության քաղաքականության վերաբերյալ: Հենց շնորհիվ այս ֆիլմի ռեժիսորն արժանացել է չինական ժամանակակից կինեմատոգրաֆիական համայքնի լուրջ գնահատականին: Ֆիլմի գաղափարը ոգեշնչել է Ցզյային նկարահանելու «Հասարակական վայրեր» վավերագրական ֆիլմը: Այս ֆիլմից հետո «Գրպանահատը», «Հարթակը» և «Շրջանակներից ազատը» սկսել են ընկալվել քննադատների կողմից որպես ռեժիսորի եռագրություն, որը պատմում է Չինաստանի` հնությունից ժամանակակից շրջան անցնելու մասին: Եռագրությունն այսօր հայտնի չէ Չինաստանում: Դրա պատճառն այն է, որ ֆիլմերից ոչ մեկը պաշտոնապես չեն ներկայացվել ՉԺՀ-ում: Մեծ ճանաչում է ձեռք բերել «Շրջանակներից ազատ» ֆիլմն այն բանից հետո, երբ ինքը` ռեժիսորը մեկնաբանել է Վան Խունվեյի («Գրպանահատը» ֆիլմի գլխավոր դերակատարի)` անօրինական տեսաերիզ ձեռք բերելու փորձի մասին:

Հայտնիություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կառավարությունից համաձայնություն ստանալով` Ցզյան 2004 թվականին նկարահանել է «Խաղաղություն» ֆիլմը: Նրա ստեղծագործության` ընդհատակից օրինական դաշտ անցնելը գաղտնի չէր, ինչպես կինոյի «շնորհազուրկ» այլ հանճարների դեպքում էր: Խնդիրների հանդեպ ունեցած նրա «սուր հայացքը» «օրենքի դաշտ» անցնելով չի բթացել: Պեկինի «Խաղաղության զբոսայգու» կինոսրահում կայացած ֆիլմի ցուցադրությունն առաջին լուրջ ցուցադրությունն էր, որ տեղի է ունեցել հայրենի Շանսիի շրջանի սահմաններից դուրս:

Դրանից հետո ռեժիսորն սկսել է նկարահանել փորձարարական կինո: Նրա «Նատյուրմորտ» ֆիլմը նկարահանվել է 2006 թվականին: Այն ռեժիսորին ճանաչում է բերել ոչ միայն հայրենիքին, այլև` դրա սահմաններից դուրս: Վենետիկի 63-րդ կինոփառատոնի ժամանակ ֆիլմն արժանացել է առաջին մրցանակի:

Այդ շրջանում ռեժիսորի գործունեությունը շատ բեղմնավոր է դարձել: Նատյուրմորտ ֆիլմի հաջողությունից հետո Ցզյան սկսել է աշխատել «Դաջվածքի դարաշրջան» գանգստեր ֆիլմի վրա:

«Անօգուտները» ֆիլմը (2007) քննարկում է Չինաստանում թեթև արդյունաբերության մեջ աշխատուժի անօրինական օգտագործման խնդիրները: Ֆիլմն աչքի է ընկել 2008 թվականի Վենետիկի կինոփառատոնում:

Ֆիլմերի թեմատիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցզյա Չժանկի ֆիլմերը բացահայտում են չինացի օտարացած երիտասարդների, չինական ժամանակակից պատմության թեմաները: Շատ հաճախ դրանք քննադատում են Չինաստանի գլոբալիզացման գաղափարները և միշտ բազմակողմանի են:

Քննադատ Հովարդ Ֆայնշտեյնը նկարագրել է ռեժիսորին որպես «ռեժիսորների հազվադեպ տեսակից, որն ունակ է միավորել քաղցր հորինվածքը դառը ճշմարտության հետ»[4]:

Ճանաչում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ցզյա Չժանկեի վարպետության դասը 2015 թվականի մայիսի 14-ին, Կաննի կինոփառատոնի ժամանակ

1997 թվականին «Սյոշանը գնում է տուն» ֆիլմի համար արժանացել է Հոնկոնգի անկախ կարճամետրաժների փառատոնի առաջին մրցանակը: 2008 թվականին Կաննի կինոփառատոնում մրցանակ է ստացել` «Քաղաք 24» ֆիլմի համար: Նույն փառատոնում 2015 թվականին արժանացել է հատուկ` «Ոսկե կառք» կինոմրցանակին` «Ռեժիսորների երկշաբաթյակ» զուգահեռ ծրագրի շրջանակներում[7][8]:

2006 թվականին Վենետիկի 63-րդ կինոփառատոնում ստացել է գլխավոր` «Ոսկե առյուծ» մրցանակը` «Նատյուրմորտ» ֆիլմի համար[9]: Հինգ տարի անց հրավիրվել է ղեկավարելու Վենետիկի 68-րդ կինոփառատոնի «Հորիզոններ» ծրագրի ժյուրիի կազմը[10]:

Անձնական կյանք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

2012 թվականի հունվարի 7-ից ամուսնացած է դերասանուհի Չժաո Տաոյի հետ (ծնվ. 1977 թվականին)[11]:

Ֆիլմագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Դերասան[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 2002` Անհայտ ուրախություններ

Ռեժիսոր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1995` Սյաոշանը վերադառնում է տուն
  2. 1998` Գրպանահատը
  3. 2000` Հարթակ
  4. 2001` Հասարակական վայրեր (կարճամետրաժ)
  5. 2002` Անհայտ ուրախություններ
  6. 2004` Խաղաղություն
  7. 2006` Դուն (վավերագրական)
  8. 2006` Նատյուրմորտ
  9. 2007` Անօգուտը (վավերագրական)
  10. 2007` Մեր տասը տարին (կարճամետրաժ)
  11. 2008` Պատմություններ մարդու իրավունքների մասին
  12. 2008` Քաղաք 24
  13. 2008` Սերը գետի վրա (կարճամետրաժ)
  14. 2009` 10 տարի (կարճամետրաժ)
  15. 2010` Ծովի մոտի քաղաքի լեգենդը (վավերագրական)
  16. 2013` Մեղքին դիպչելը
  17. 2015` Եվ սարերը շարժվում են
  18. 2018` Ամենամաքուր, սպիտակ մոխիր

Սցենարի հեղինակ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1995` Սյոշանը վերադառնում է տուն
  2. 1998` Գող-գրպանահատը
  3. 2000` Հարթակ
  4. 2001` Հասարակական վայրեր (կարճամետրաժ)
  5. 2002` Անհայտ ուրախություններ
  6. 2004` Խաղաղություն
  7. 2006` Դուն
  8. 2006` Նատյուրմորտ
  9. 2007` Մեր տասը տարին (կարճամետրաժ)
  10. 2008` Քաղաք 24
  11. 2008` Սերը գետի վրա (կարճամետրաժ)
  12. 2009` 10 տարի (կարճամետրաժ)
  13. 2010` Ծովի մոտի քաղաքի լեգենդը

Պրոդյուսեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1998` Գող-գրպանահատը
  2. 2003` Վաղվա օրվա բոլոր խնջույքները
  3. 2006` Նատյուրմորտ
  4. 2006` Հեռանում ենք
  5. 2008` Քաղաք 24
  6. 2008` Պլաստիկ քաղաք
  7. 2011` Պարոն ծառը

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]