Տրիստանա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Տրիստանա
Tristana
ԵրկիրFlag of France.svg Ֆրանսիա
Flag of Spain.svg Իսպանիա
Flag of Italy.svg Իտալիա
Ժանրդրամա[1]
ՀիմքTristana?[2]
Թվականմարտի 29, 1970
Լեզուիսպաներեն
ՌեժիսորԼուիս Բունյուել[1]
ՊրոդյուսերRobert Dorfmann? և Լուիս Բունյուել
Սցենարի հեղինակԼուիս Բունյուել և Julio Alejandro?[3]
ԴերակատարներԿատրին Դենյով[4][5], Ֆեռնանդո Ռեյ[4][5], Ֆրանկո Ներո[4][5], Լոլա Գաոս[5], Antonio Casas?[5], Jesús Fernández Hernández?, Խոսե Կալվո[5], Fernando Cebrián?[6], Antonio Ferrandis?[6], Խոսե Մարիա Կաֆարել[6], Cándida Losada?[6], Joaquín Pamplona?[6], Mary Paz Pondal?[6], Juanjo Menéndez?[6], Sergio Mendizábal?[6], Saturno Cerra?[6], Adriano Domínguez?[6], José Riesgo?[6] և Ալդո Սամբրել[6]
ՕպերատորԽոսե Ֆերնանդես Ագուայո
ԵրաժշտությունՖրեդերիկ Շոպեն
ՄոնտաժՊեդրո դել Ռեյ
Պատմվածքի վայրՏոլեդո[2]
Նկարահանման վայրՄադրիդ և Տոլեդո[7]
ԿինոընկերությունLes Films Corona?
Տևողություն94 րոպե

«Տրիստանա» (իսպ՝. Tristana), իսպանացի գրող Պերես Գալդոսի՝ 1892 թվականին հրատարակած նույնանուն վեպի էկրանավորումը իսպանացի նշանավոր կինոռեժիսոր Լուիս Բունյուելի կողմից: Գործողությունը տեղի է ունենում տասնիններորդ դարի վերջերին, Տոլեդո թանգարան-քաղաքում: Կինոնկարը ոճավորված է իմպրեսիոնիստների գեղանկարչության ազդեցությամբ: Գլխավոր դերերը փայլուն կերպով կատարել են Կատրին Դենյովն ու Ֆեռնանդո Ռեյը[8][9]: Ֆիլմը էկրան է բարձրացել 1970 թվականին:

Ֆիլմի դիպաշարը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տրիստանան որբ աղջիկ է, ապրում է ծերության շեմին հասած իր խնամակալի՝ աղջիկներին գայթակղելու մոլուցքով տարված, բարոյական նորմեր չճանաչող դոն Լոպեի՝ իսպանական Տոլեդո քաղաքում գտնվող տանը: Վերջինս Տրիստանային ժամանակի ընթացքում դստրիկից վերափոխում է սիրուհու և ի վերջո՝ իր կնոջ: Բայց քայքայված ծերուկի հետ տաղտկալի կյանքից ձանձրացած՝ Տրիստանան հրապուրվում է երիտասարդ նկարիչ Օրասիոյով: Դոն Լոպեն այդ երիտասարդի հետ հաշիվներ պարզելու անհաջող փորձ է կատարում, որից հետո ջահել սիրահարները թողնում-հեռանում են Տոլեդոյից:

Կինոնկարի երկրորդ մասում հեղինակները նկատելիորեն հեռացել են իրենց ստեղծագործության գրական հիմքը հանդիսացող վեպի դիպաշարային հյուսվածքից: Ըստ կինովարկածի՝ Տրիստանան տարիներ անց, արդեն ծանր հիվանդ, վերադառնում է Տոլեդո: Նրա ոտքը կտրում են, ու նա դառնում է խելագարի պես սիրահարված դոն Լոպեի գերին: Օրերից մի օր վերջինս մեծ ժառանգություն է ստանում, ու Տրիստանան համաձայնում է օրինականացնել իրենց հարաբերությունները, իսկ որոշ ժամանակ անց սառնասրտորեն նրան զրկում է կյանքից (ծերուկի համար օրհասական պահին միտումնավոր կերպով բժիշկ չի կանչում, դիտավորյալ բացում է պատուհանը՝ իմանալով հանդերձ, որ դա մահացու է հիվանդի համար):

Ստացվում է այնպես, որ դեպքերի զարգացման ընթացքում Տրիստանան ու դոն Լոպեն կարծես փոխում են իրենց տեղերը. այլասեռված գայթակղող ծերուկը վերափոխվում է պարզասիրտ ու համակրելի անձնավորության, իսկ անմեղ հրեշտակի պես գեղեցիկ կինը՝ ցինիկ հրեշի:

Արձագանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Տրիստանան» դիտած կինոքննադատները սկզբնական շրջանում գտնվել են շփոթահար տարակուսանքի մեջ.[10] նրանք ակնկալում էին, որ ականատես կդառնան մարտնչող աթեիստ Բունյուելի՝ կրոնի, եկեղեցու, բուրժուազիայի վրա հերթական սյուրռեալիստական բուռն հարձակմանը, բայց նրա նոր ֆիլմը իր արտաքին ակադեմիականությամբ չէր արդարացնում նրանց ակնկալիքները: Սակայն որոշ ժամանակ անց ուշքի գալով՝ կինոքննադատները սկսեցին խորանալ ու կենտրոնանալ այն հանգամանքի վրա, որ «իսպանական Բալզակի» ստեղծագործության բունյուելյան էկրանավորումը, իր ողջ դասականությամբ հանդերձ, զուրկ չէ սյուրռեալիստական նրբերանգներից: Այսպես, օրինակ, Տրիստանան կինոնկարի սկզբում երազի մեջ տեսնում է դոն Լոպեի կտրված գլուխը՝ եկեղեցու զանգի լեզվակի տեսքով. այդ տեսարանով կինոռեժիսորը կարծես կանխազգացնել է տալիս, որ հետևելու են հերոսուհու ոտքի կտրելն ու դոն Լոպեի սպանությունը: Կամ՝ էկրանի խորքում ժամանակ առ ժամանակ ակնթարթորեն հայտնվում ու անհայտանում են անոտք հաշմանդամներ, կինոխցիկն էլ ստեպ-ստեպ կանգ է առնում Տրիստանայի գեղեցիկ ոտքերի վրա՝ ասես ակնարկելով գործողությունների զարգացման հետագա ընթացքի մասին: Տեսարաններից մեկում էլ Տրիստանան, իր խնամակալին տրվելուց առաջ, փռվում է կարդինալ Տավեռայի մարմարե դամբանի վրա, և թվում է՝ ուր-որ է՝ կհամբուրի ծեր կրոնավորի քարե շուրթերը. այս կերպ ակնարկվում է, որ ըստ Տրիստանայի ընկալման՝ դոն Լոպեն ոչնչով չի տարբերվում հանգուցյալ արքեպիսկոպոսից[11]:

Ինչպես նշել է կինոքննադատ Անդրեյ Պլախովը, «Տրիստանա» կինոնկարը «գայթակղության և հատուցման մասին մի պատմություն է, որն իր դաժանությամբ ու սարկազմով կինոյում չունի իրեն հավասարը»[12]:

Տրիստանան իր ֆիզիկական ու բարոյական այլանդակության մեջ որքան ավելի սարսափելի է դառնում, այնքան էլ ավելի չքնաղ է թվում: Այս պարադոքսն իր գագաթնակետին է հասնում այն տեսարանում, որտեղ կաթվածահար եղած հերոսուհին, պատշգամբում մի կերպ բարձրանալով հաշմասայլակից, մերկացնում է կուրծքը պլեբեյ տղեկի առաջ:
Ուշագրավ փաստեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]
  • 1961 թվականին Viridiana ֆիլմի հետ կապված սկանդալից հետո, սկանդալ, որի հետևանքով այդ կինոնկարի բոլոր պատճենները բռնագրավվեցին, «Տրիստանա»-ն առաջին ֆիլմն է, որ վեց-յոթ տարի տևած ընդմիջումից հետո Բունյուելին թույլ է տրվել նկարահանել ֆրանկոյական Իսպանիայում: Ընդ որում՝ հռչակավոր կինոռեժիսորն իր այս ստեղծագործության վրա աշխատել է գրաքննության խիստ հսկողության ներքո:
  • Կինոնկարահանման ժամանակ Կատրին Դենյովը Տրիստանայի խոսքերը հնչեցրել է ֆրանսերեն, և իսպանացի մի դերասանուհի կրկնօրինակել է նրան՝ ֆիլմի իսպանական տարբերակի համար:
  • Ֆիլմի նկարահանումներն իրականացվել են Տոլեդոյում, այսինքն՝ հենց այն քաղաքում, որտեղ ըստ վեպի և կինոսցենարի՝ ծավալվում են գործողությունները:

Դերերում՝[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նկարահանող խումբ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մրցանակներ, անվանակարգեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • 1970 թվականին «Տրիստանան» ներկայացվել է ամերիկյան կինոակադեմիայի «Օսկար» մրցանակի՝ «Լավագույն արտասահմանյան ֆիլմ» անվանակարգում:

Ցուցադրվել է նաև Կաննի միջազգային կինոփառատոնում[13]:

  • 1970 թ. «Տրիստինան» ճանաչվել է լավագույն ֆիլմ և արժանացել Սան Խորդի մրցանակի: Այդ մրցանակը շնորհվել է նաև Ֆեռնանդո Ռեյին՝ որպես լավագույն դերակատարի:
  • 1971 թ. - Իսպանական Fotogramas de Plata մրցանակ է շնորհվել Ֆեռնանդո Ռեյին, իսկ Լոլա Գաոսը ներկայացվել է մրցանակի:
  • 1971 թ. - Կինոյի համար ստեղծագործող իսպանացի գրողների շրջանակը մեդալներ է շնորհել Լուիս Բունյուելին՝ որպես լավագույն կինոռեժիսորի և կինոդերասան Ֆեռնանդո Ռեյին՝ որպես լավագույն կինոդերակատարի[14]:

Հանդիսատեսի ազգային միավորման մրցանակի է արժանացել կինոդերասանուհի Լոլա Գաոսը, Նյու Յորքի կինոքննադատների միավորման մրցանակի՝ Ֆեռնանդո Ռեյը[15]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 http://www.imdb.com/title/tt0066491/
  2. 2,0 2,1 http://www.abc.es/20110902/local-toledo/abci-galdos-campanero-catedral-201109021319.html
  3. ČSFD — 2001.
  4. 4,0 4,1 4,2 http://stopklatka.pl/film/tristana
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 http://www.imdb.com/title/tt0066491/fullcredits
  6. 6,00 6,01 6,02 6,03 6,04 6,05 6,06 6,07 6,08 6,09 6,10 6,11 Person Profile // Internet Movie Database — 1990.
  7. http://www.abc.es/20091129/nacional-castilla-mancha-toledo/cumplen-anos-rodaje-tristana-200911292055.html
  8. «Пожалуй, никогда Катрин Денёв не была так загадочна, холодна и непостижима в своей податливой красоте» (М. Трофименков).
  9. Ъ-Газета — Юбилей Катрин Денев
  10. Ъ-Газета — Телекино
  11. Beth Kurti Miller. Women in Hispanic Literature. University of California Press, 1983. Pages 350—351. ISBN 9780520042919.
  12. Фильм «Тристана» — Рецензия — Афиша
  13. cannes.com/en/archives/ficheFilm/id/2456/year/1970.html Site do Festival de Cannes - edição de 1970
  14. Medallas del CEC a la producción española de 1970|url=http://www.cinecec.com/EDITOR/premios/palmares/1970.htm%7Cobra=Círculo de Escritores Cinematográficos|fechaacceso=10 de diciembre de 2015}}
  15. Tristana|url=http://datos.bne.es/edicion/bivi0000061603.html%7Cobra=Biblioteca Nacional de España|fechaacceso=21 de octubre de 2015}}

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]