Վիլհելմ Վայթլինգ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Վիլհելմ Վայթլինգ
WilhelmWeitling.jpg
Ծնվել էհոկտեմբերի 5, 1808(1808-10-05)[1][2][3] Մագդեբուրգ, Մագդեբուրգ, Էլբա, Kingdom of Westphalia[4]
Մահացել էհունվարի 25, 1871(1871-01-25)[5][6][7][…] (62 տարեկան) Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]
ՔաղաքացիությունFlag of the United States (1867–1877).svg ԱՄՆ և Flag of Germany (1867–1918).svg Գերմանիա
Մասնագիտությունհրապարակախոս և գրող
Գործունեության ոլորտփիլիսոփայություն
Տիրապետում է լեզուներինգերմաներեն

Վիլհելմ Վայտլինգ (Weitling) (հոկտեմբերի 5, 1808(1808-10-05)[1][2][3], Մագդեբուրգ, Մագդեբուրգ, Էլբա, Kingdom of Westphalia[4] - հունվարի 25, 1871(1871-01-25)[5][6][7][…], Նյու Յորք, Նյու Յորք, ԱՄՆ[4]), գերմանական բանվորական շարժման գործիչ, «հավասարարական կոմունիզմի» տեսաբան։ Մասնագիտությամբ՝ դերձակ։ 1836 թ. Փարիզում հարել է «Արդարների միությանը», գրել նրա ծրագրային փաստաթուղթը՝ «Մարդկությունը, ինչպիսին որ կա և ինչպիսին պետք է լինի» (18381841-1843 թթ. Շվեյցարիայում քարոզել է «հավասարարական կոմունիզմի» գաղափարներ։ Նրա «Ներդաշնակության և ազատության երաշխիքները» (1842) գիրքը գերմանական սոցիալիստ, գրականության առաջին խոշոր ստեղծագործությունն է։ 1843 թ. Վայտլինգը բանտարկվել է, 1844 թ. ազատվել և վտարվել երկրից։ 1846 թ. մտել է Բրյուսելի կոմունիստական թղթակցական կոմիտեի կազմի մեջ, որտեղ բացահայտվել են Մարքսի և էնգելսի հետ նրա խորը տարաձայնությունները։ 1846 թ. վերջին տարագրվել է ԱՄՆ, պրոպագանդիստական գործունեություն ծավալել Նյու Յորքի գերմանացի վտարանդիների շրջանում։ 1848-1849 թթ. հեղափոխության ժամանակ վերադարձել է Գերմանիա, 1849 թ. վերջին՝ նորից Նյու Յորք։ Վայտլինգը ընդունել է կոմունիստ հասարակարգը հեղափոխական ճանապարհով հաստատելու անհրաժեշտությունը, սակայն հեղափոխությունը դիտել մի տարերային պրոցես, որը գլխավորում են ապադասակարգայնացված տարրերը։ Մարքսը և էնգելսը բարձր գնահատելով Վայտլինգին որպես գերմանական պրոլետարիատի առաջին տեսաբանի, միաժամանակ քննադատել են վայտլինգականությունը, քանի որ գիտական կոմունիզմի ստեղծումից հետո այն արգելակում էր բանվորական շարժման՝ զարգացումը։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Die Menschheit. Wie Sie ist und wie sie sein sollte (1838—1839)
  • Garantien der Harmonie und Freiheit (1842)
  • Das Evangelium eines armen Sünders auch Das Evangelium der armen Sünder (1845)
  • Ein Nothruf an die Männer der Arbeit und der Sorge, Brief an die Landsleute (1847)
  • Вильгельм Вейтлинг. Гарантии гармонии и свободы. Человечество, как оно есть и каким оно должно было бы быть / Перевод с нем. В. В. и М. М. Альтман, с комментариями В. В. Альтмана. Вступ. статья В. П. Волгина. — М.-Л.: Изд-во АН СССР, 1962.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 260 CC-BY-SA-icon-80x15.png