Ռուգովայի կիրճ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ռուգովայի կիրճ
ալբ․՝ Gryka e Rugovës
Rugova Canyon.jpg
Ռուգովայի կիրճը
ՏեղադրությունԿոսովո Կոսովո
Խորություն1000
Երկարություն25 կմ
##Ռուգովայի կիրճ (Կոսովո)
PlainIcon.gif
##Ռուգովայի կիրճ (Սերբիա)
PlainIcon.gif

Ռուգովայի կիրճ (ալբ․՝ Gryka e Rugovës, սերբ.՝ Руговска клисура), գետային կիրճ Պեչ քաղաքի մոտ՝ Կոսովոյի Հանրապետության արևմուտքում, Չեռնոգորիայի սահմանի մոտ: Երկարությունը կազմում է 25 կիլոմետր, իսկ խորությունը՝ մինչև 1000 մետր: Այս կիրճը համարվում է Եվրոպայի ամենաերկար ու խորը կիրճերից մեկը: Այն ունի սառցադաշտային ծագում: Պեչսկա Բիստրիցա գետի ողողամաշման հետևանքով կիրճը զգալիորեն ընդարձակվել է[1]:

1985 թվականին Ռուգովայի կիրճը հայտարարվեց որպես բնության հուշարձան և վերցվեց պաշտպանության տակ: Հուշարձան դառնալու կարևոր հատկանիշներից են՝ երկրաբանական, ջրաբանական, քամու ներգործության, կենսաբանական արժեք և գեղատեսիլ բնապատկերներ[2][3]:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կարճ, բայց արագահոս Պեչսկա Բիստրիցա գետն առաջացրել է կանիոնը, որի հյուսիսում Կոպռիվնիկ և Ժլեբ լեռներն են, իսկ հարավում՝ Պրոկլետիե լեռը: Կիրճի մուտքը գտնվում է Պեչ քաղաքից երեք կիլոմետր արևմուտք: Հաջորդող վեց կիլոմետրերի ընթացքում կիրճը նեղանում է՝ ստեղծելով հովիտ՝ ուղղահայաց պատերով: Հետո կիրճն ավելի է նեղանում. այդ հատվածում անցնում է Կոսովո-Չեռնոգորիա ճանապարհը[4]:

Կիրճի միջին խորությունը կազմում է 650-1000 մետր: Ջուրը ոչ միայն ողողամաշել է կրաքարն ու կավային թերթաքարերը, այլև մարմարն ու օձաքարը, որոնք կիրճի հիմնական ապարներն են կազմում: Կիրճի վերին հատվածն իրենից ներկայացնում է հնագույն սառցադաշտային տրոգ: Հովտի շրջանում բնակավայրերը բավականին քիչ են. հիմնականում բնակեցված է կիրճի արևելյան, իսկ ամառային սեզոնին նաև արևմտյան ափերը:

Ռուգովայի կիրճը

Ռուգովայի կիրճում կան մի քանի ջրվեժներ և շատ առուներ, որոնցից են՝ Uji i Zi (Սև ջուր) և Kroi i km-5 (5-րդ կիլոմետրի առվակ): Կիրճի վեցերորդ կիլոմետրում տեղակայված է 25 մետր բարձրությամբ ջրվեժը, որը գետի մեջ է թափվում հարավային հատվածից: Կիրճում կան հարյուրավոր քարանձավներ, որոնցից մի քանիսը նույնիսկ հետազոտված չեն: Ամենահայտնիներից են՝ Gryka e Madhe (Մեծ կանիոնի քարանձավ), Shpella e Karamakazit (Սև մկրատի քարանձավ) և Shpella e Kallabes (Կալլաբի քարանձավ, որտեղ գտնվել են հնագույն մարդկանց մնացորդներ): Կիրճի մի կողմից մյուսն անցակցված է կամուրջ:

Մեծ կանիոնի քարանձավ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեծ կանիոնի քարանձավը (Gryka e Madhe) գտնվում է Ռուգովայի կիրճի ութերորդ կիլոմետրում՝ նրա ձախ կողմում, գետահունից 60 մետր հեռու՝ ծովի մակարդակից 637 մետր բարձրությունում:

Քարանձավի հետազոտությունները սկսվել են 1993 թվականից: Առաջին անգամ այն ուսումնասիրել են սլովակ քարանձավագետները, որոնք ճանապարհորդում էին դեպի Մակեդոնիա՝ Ռուգովայի կանիոնով: Հստակեցվեց քարանձավի աշխարհագրական կոորդինատները: Անձավն ունի ձվաձև կառուցվածք: Քարանձավում հայտնաբերվել են խորքային հինգ մակարդակներ: Առաջին մակարդակը գտնվում է գետի հայելու մակերեսին հավասար բարձրությունում՝ մուտքից 66 մետր խորությունում: Քարանձավն ուսումնասիրել են մեծ թվով կազմակերպություններ և փորձագետներ Սլովակիայից, Բուլղարիայից[5][6]:

Տեսարժանություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ռուգովայի կիրճը գրավում է լեռնային տուրիզմի սիրահարներին՝ հատկապես ժայռամագլցողներին և քայլարշավային զբոսաշրջության ներկայացուցիչներին, ինչպես նաև քարանձավներ ուսումնասիրողներին: Այստեղ կա կառուցված վիա ֆերրատա (ժայռամագլցողների ճանապարհ), որն առաջինն է Բալկաններում[7]:

Այստեղ, Ռուգովայի կիրճի մուտքի մոտ է գտնվում Պեչսկի պատրիարք վանքը, որը պատկանում է Սերբ ուղղափառ եկեղեցուն:

Պատկերասրահ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]