Պրոկլ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox auteur.png
Պրոկլ
հին հուն․՝ Πρόκλος ὁ Διάδοχος
Ծնվել էոչ վաղ քան փետրվարի 7, 412 и ոչ ուշ քան փետրվարի 8, 412 Կոստանդնուպոլիս, Europa, Հռոմեական կայսրություն, Հին Հռոմ
Մահացել էապրիլի 17, 485 (73 տարեկան) Աթենք, Achaea, Հին Հռոմ
ՔաղաքացիությունByzantine imperial flag, 14th century according to portolan charts.png Բյուզանդական կայսրություն
ՈւղղությունՆեոպլատոնականություն
Մասնագիտությունփիլիսոփա, մաթեմատիկոս և առասպելագիր
Գործունեության ոլորտփիլիսոփայություն և աստվածաբանություն
Տիրապետում է լեզուներինմիջին հունարեն և հին հունարեն
Ազդվել էՊլոտինոս, Արիստոտել, Պլատոն, Ploutarchos of Athens? և Syrianus?
ՈւսուցիչSyrianus?, Olympiodorus the Elder?, Ploutarchos of Athens? և Asclepigenia?
ԱշակերտներZenodotus?, Marinus of Neapolis? և Isidore of Alexandria?
Proclus Վիքիպահեստում

Պրոկլ Դիադոխոս (արաբ․՝ Պրոկղ‎‎,հին հուն․՝ Πρόκλος ὁ Διάδοχος, լատ.՝ Proclus, ոչ վաղ քան փետրվարի 7, 412 и ոչ ուշ քան փետրվարի 8, 412, Կոստանդնուպոլիս, Europa, Հռոմեական կայսրություն, Հին Հռոմ - ապրիլի 17, 485, Աթենք, Achaea, Հին Հռոմ), հույն փիլիսոփա և մաթեմատիկոս, նեոպլատոնականաթյան ներկայացուցիչ, անտիկ փիլյան վերջին խոշոր դեմքը։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աթենքում աշակերտել է Պլուտարքոսին, Սիրիանոսին, որի մահվանից հետո ստանձնել է Պլատոնյան Ակադեմիայի ղեկավարությունը։ Գրել է փիլիսոփա և մաթեմատիկոս աշխատություններ, որոնց մեծ մասը Պլատոնի, ինչպես նաև Արիստոտելի ու Եվկլիդեսի երկերի մեկնությունն է։

Պլատոնիկ փորձել է համակարգել նեոպլատոնականությունը, մասնավորապես, Պլոտինի ուսմունքը՝ կիրառելով տրիադային վերլուծության մեթոդը։ Մեծ է Պլատոնիկիի փիլիսոփա ժառանգության նշանակությունը տրամաբանության և դիալեկտիկական մտածողության պատմության համար։

Պլատոնի գլխավոր երկը՝ «Աստվածաբանության սկզբունքները» («Շաղկապք աստուածաբանականք»), վրացերենից հայերեն է թարգմանել Սիմեոն Պղնձահանեցին (1248 թվականին կցելով նաև «Օմելախոսի իմաստասիրի և հռետորի՝ աթենացւոց եպիսկոպոսի, Լուծմունք Պրոկղի Դիադոխոսի՝ պղատոնական իմաստասիրի» մեկնողական աշխատությունը։

Ենթադրվում է, որ Օմելախոսի անվան տակ թաքնված է վրաց փիլիսոփա Իոաննե Պետրիծին։ Պլիտոնին է վերագրվել նաև «Գիրք պատճառացը» (հայաստան հրատարակություն 1750), որը «Աստվածաբանության սկզբունքների» համառոտությունն է․ այն լատիներենից հայերեն է թարգմանել Ստեփանոս Լեհացին (1660

Պլատոնի երկի մեկնություններով հանդես են եկել Սիմեոն Ջուղայեցին (1651) և Սիմեոն Երեվանցին (1750)։ Ուշագրավ է, որ այդ երկը Փիլիպպոս քահանա Ազնավուրյանը հայերենից վերստին թարգմանել է վրացերեն (1757)։ «Աստվածաբանության սկզբունքների» հայերեն թարգմանության և մեկնությունների ձեռագրերը պահպանվում են Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 9, էջ 440 CC-BY-SA-icon-80x15.png