Պտղոմեոսի քարտեզ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Պտղոմեոսի քարտեզը (150 թվական)` ըստ Յոհան Շնիտցերի փորագրության (1482 թվական)

Պտղոմեոսի քարտեզ, աշխարհի և երկրի մակերևույթի 26 հատուկ քարտեզ, որ հին հույն գիտնական Պտղոմեոսի «Աշխարհագրություն» աշխատությանն է կցված եղել: Աշխատությունը գրվել է մոտ 150 թվականին: Քարտեզում թվարկված է մոտ 8.000 աշխարհագրական միավոր` քաղաքներ ու տեղանքներ` իրենց աշխարհագրական կոորդինատներով:

Քարտեզների բնօրինակները չեն պահպանվել: Մինչև աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների դարաշրջանը Պտղոմեոսը եվրոպացիների աշխարհագրական պատկերացումների հիմնական աղբյուրն է եղել: Նրա նկարագրությունների հիման վրա` Վերածննդի գիտնականներին հաջողվել է վերականգնել աշխարհի քարտեզը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պտղոմեոսի «Աշխարհագրություն» («Աշխարհագրության ուղեցույց») աշխատությունը գրվել է մոտ 150 թվականին: Այն հայտնաբերվել է մոտ 1300 թվականին: Աշխատության առավել հայտնի հնագույն կրկօրինակներից մեկը, որ թվագրվում է 11-րդ դարին, պահպանվում է Վատոպեդի վանքում (Հունաստան): Այն գրված է մագաղաթի վրա: Գրքի էջերի երկարությունը 37 սմ է, լայնությունը` 25 սմ: Գիրքն ունի տեքստեր պարունակող 66 և քարտեզների 42 էջ:

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևելյան և Հարավային Ասիան Պտղոմեոսի քարտեզին

Պտղոմեոսի քարտեզը բաղկացած է իրար կցված մեկ ընդհանուր ներդիրից, որ ներկայացնում է այն ժամանակներում հայտնի աշխարհի և 26 տեղանքի առավել մանրամասն քարտեզների ամբողջություն, այդ թվում` Եվրոպայի 10, Աֆրիկայի` 4 և Ասիայի 12 տեղային քարտեզ:

Պտղոմեոսի քարտեզները բազմաթիվ սխալներ են պարունակում: Հույն աշխարհագետ Էրատոսթենեսը գրեթե ճիշտ հաշվարկել էր Երկրի մեծությունը, սակայն Պոսիդոնիոսը փոքրացրել է այն քառորդ մասով, և հենց այդ սխալ հաշվարկն էլ օգտագործել է Պտղոմեոսը: Զրոյական միջօրեականը Պտղոմեոսը անցկացրել է Կանարյան կղզիների վրայով: Ժամանակի ծովագնացների` Ասիան չափազանց մեծ ներկայացնելու պատճառով ստացվել է, որ աշխարհը ձգվում է 180°, բայց իրականում այն 130° է:

Պտղոմեոսի քարտեզի 180-րդ միջօրեականի վրա գտնվում է Չինաստանը, որ ձգվում է քարտեզի գագաթից մինչև հասարակած[1]: Պտղոմեոսի քարտեզի համաձայն` ասիական աշխարհամասի` ժամանակակիցներին անհայտ մասը ձգվում է այնքան հեռու, որ զբաղեցնում է Խաղաղ օվկիանոսը: Այդպիսին էր հարյուրամյակների դասական պատկերացումը Երկրի մասին, որ քառորդ չափով փոքր էր իրական չափերից և որը զբաղեցնում էր հյուսիսային կիսագնդի 2/3 մասը: Քարտեզում համաշխարհային օվկիանոսը երևում է միայն արևմուտքում[1]:

Պտղոմեոսի քարտեզի ազդեցությունը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պտղոմեոսի աշխատություններն այնպիսի հեղինակություն էին վայելում, որ նույնիսկ հարյուրամյակներ անց` Կոլումբոսի և Մագելանի բացահայտումներից հետո (նրանք չէին ժխտում Պտղոմեոսի քարտեզը), դրանք դեռևս լայն գործածություն ունեին: Պտղոմեոսի սխալներից շատերը համառորեն անցնում էին նույնիսկ 17-րդ և 18-րդ դարի քարտեզներին: Իսկ ինչ վերբերում է Աֆրիկային, այս քարտեզը միակն էր մինչև 19-րդ դարի սկիզբը: Հենց Պտղոմեոսի քարտեզով էր առաջնորդվում Քրիստափոր Կոլումբոսը, երբ կարծում էր, թե Հնդկաստան հասնելու համար անհրաժեշտ է արևմուտք գնալ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Thrower, Norman Joseph William (1999). Maps & Civilization: Cartography in Culture and Society. University of Chicago Press. ISBN 0-226-79973-5.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Ա. Վ. Բրոնշտեն Կլավդիոս Պտղոմեոս, Մ., 1988.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]