Պինգ պոնգի դիվանագիտություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Սեղանի թենիսի առաջնություն

Պինգ պոնգի դիվանագիտություն ((Չինարեն) Pīngpāng wàijiāo), սեղանի թենիս խաղացող մարզիկների փոխանակում Ամերիկայի Միացյալ Նահանգների և Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետության միջև 1970-ական թվականների սկզբին: Այս իրադարձությունը ԱՄՆ-Չինաստան լարված հարաբերությունների սկիզբը դրեց և հիմք հանդիսացավ նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի Պեկին կատարած այցի համար:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ-ը Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությանը համարում էր ագրեսոր պետություն և վերջինիս զարգացմանը խոչընդոտելու համար իրականցնում էր զսպող տնտեսական քաղաքականություն` տնտեսական պատժամիջոցների և բեռնարգելքի միջոցով: Սրա պատճառն այն էր, որ Չինաստանը 1950 թվականին մտել էր Կորեական պատերազմի մեջ: Ավելի քան 20 տարվա դիվնագիտական և տնտեսական հարաբերությունների բացակայությունից հետո երկու պետությունն էլ փոխադարձ շահ տեսան հարաբերությունների վերականգման համար: Ճապոնիայի Նեգոյա քաղաքում ընթացող Սեղանի թենիսի աշխարհի 31-րդ առաջնությունը երկու պետություններին ընձեռեց հարաբերությունների վերականգման լավ հնարավորություն[1]:

Ընթացք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մաո Ցզեդունը ողջունում է Ռիչարդ Նիքսոնին Չինաստանում 1972 թվականին

ԱՄՆ-ի սեղանի թենիսի հավաքականը 1971 թվականի ապրիլի 6-ին գտնվում էր Ճապոնիայի Նեգոյա քաղաքում Սեղանի թենիսի աշխարհի 31-րդ առաջնությանը մասնակցելու համար: Այդ ընթացում նրանք Չինաստան այցելելու հրավեր ստացան: Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունը դեռևս ձևավորման վաղ շրջանից դիվանագիտական հարցեր լուծելու համար մեծ տեղ էր հատկացնում սպորտին: Անգամ տարածված էր «Բարեկամությունը առաջնային, մրցակցությունը` երկրոդական» կարգախոսը: Մեկուսացման քաղաքականության տարիներին մարզիկները միակ մարդիկ էին, որոնց հնարավորություն էր ընձեռնվում դուրս գալ պետության սահմաններից:

Այսպիոսով, 1971 թվականի ապրիլի 10-ին ԱՄՆ-ի սեղանի թենիսի հավաքականը և ուղեկցող լրագրողները դարձան ամերիկյան առաջին պատվիրակությունը, որ 1949 թվականից ի վեր ոտք դրեց Չիաստանի մայրաքաղաք[2]: Այցի կայացմանը նպաստել էր նաև ԱՄՆ-ի հետ հարաբերությունների Չինաստանի ազգային հանձնաժողովը: Մարզիկներից առաջ տասնմեկ ամերիկացիների թույլատրվել էր այցելել ՉԺՀ միայն այն բանից հետո, երբ նրանք իրենց հայտարարել էին «Սև հովազ կուսակցության» համակիրներ, որը հետամուտ էր «մաոիստական» քաղաքական գծին[3]: Սակայն սա անսովոր երևույթ էր` հաշվի առնելով հատկապես այն, որ անգամ սենատոր Յուջին Մքքարթին դեռևս 1968 թվականից ցանկացել էր այցելել Չինաստան, սակայն այդ այցը այդպես էլ հնարավոր չէր եղել կատարել:

Համաձայն թենիսիստ մարզիկների և թիմի հետ Չինաստան մեկնած Թիմ Բոգանի կողմից գրված «ԱՄՆ-ի սեղանի թենիսի պատմության», երեք դեպք էին պատճառ դարձել հրավերն ընդունելու համար: Ուելսցի Ռոյ Էվանսը, որը հետագայում դարձավ «Սեղանի թենիսի միջազգային ֆեդերացիայի» նախագահ, նշում է, որ աշխարհի 31-րդ առաջնությունից առաջ մեկնել էր Չինաստան և պետական պաշտոնյաների հետ հանդիպումների ժամանակ ասել, որ սպորտի միջոցով Չինաստանը պետք է կապվի աշխարհի հետ Մշակութային հեղափոխությունից հետո: Ավելի ուշ ամերիկացի թենիսիստ աշխարհի կրկնակի չեմպիոն Լեա Նյուբերգերը, ով այդ ժամանակ ճանապարհորդում էր Կանադայի սեղանի թենիսի հավաքականի հետ, հրավիրվել էր այցելել Չինաստան: Չինաստանը դիվանագիտորեն ընդառաջել էր Նյուբերգերի դիմումին և վիզա էր տրամադրել ԱՄՆ-ի հավաքականի բոլոր թենիսիստներին: Երրորդ դեպքը, որը, թերևս, ամենաէականն էր, անսպասելի և դրամատիկ հանդիպումն էր ամերկյան թենիսիստ Գլեն Քովանի և չին թենիսիստ Զուան Զեդոնգի միջև: Վերջինս այդ դեպքը[4] նկարագրել է 2007 թվականին ԱՄՆ-Չինաստան Ինստիտուտում ընթացած զրույցի ժամանակ: Հանդիպմանը հանգեցրած իրադարձությունները սկսվել էին, երբ Գլեն Քովանը չէր հասցրել իր թիմի ավտոբուսը նստել առավոտյան մարզումներից հետո: Վերջինս 15 րոպե մարզվելիս էր եղել չին թենիսիստ Լիանգ Գելլիանգի հետ, երբ մարզադահլիճի աշատակիցը մոտեցել էր և ասել, որ ցանակնում է փակել դահլիճը: Երբ ամերիկացի մարզիկը ապարդյուն սկսել էր փնտրել իր թիմի ավտոբուսը, չին մարզիկը նրան հրավիրել էր Չինաստանի հավաքականի ավտոբուս: Ավտոբուսում Քովնը չին մարզիկների հետ սկսել է զրուցել թարգմանիչի միջոցով։ Զուան Զեդոնգը մոտեցել է նրան, ողջունել և մի նկար նվիրել: Ամերիկացին ցանկացել էր ինքն էլ ինչ որ բան նվիրել, սակայն գրպանում սանրից բացի ոչինչ չունենալով ասել էր, որ ինքն էլ է ցանակում ինչ որ բան նվիրել, սակայն ոչինչ չունի գրպաններում: Երբ Չինաստանի հավաքականը և Քովնը իջել էին ավտոբուսից, հետևող լրագրողները նրանց լուսանկարել էին[5]:

Քաղաքական նման լարված պայմաններում ամերկացի և չին մարզիկների միասին նկարը չէր կարող ուշադրության չարժանանալ: Քովնը ավելի ուշ գնել էր խաղաղության խորհրդանիշով շապիկ և հաջորդ հանդիպմանը նվիրել Զեդոնգին: Երբ լրագրողը հարցրել էր Քովնին, թե նա ցանկանում է այցելել Չինաստան, վերջինս պատասխանել էր` իհարկե ցանկանում է: Երբ Չինաստանի Արտաքին գործերի գերատեսչությունը ստացել էր տեղեկություն, որ ԱՄՆ-ի հավաքկանը ցանկանում է այցելել Չինաստան, ինչպես նախկինում, այս անգամ էլ վիզա տրամադրել մերժել էին: Սակայն Մաո Ցզեդունը լուրերը տեսնելուց հետո որոշել էր հրավիրել ԱՄՆ-ի թենիսի հավաքականին: Ապա նա ասել էր. «Ցզուան Ցզեդունգը ոչ միայն թենիսից է լավ, այլև արտաքին հարաբերություններց. նա քաղաքական միտք ունի[6]»: Արդյունքում 1971 թվականի ապրիլի 10-ին ամերիկացի ինը թենիսիստներ, չորս պաշտոնյաներ և երկու ամուսիններ այցելեցին Չինաստան և ապրիլի 11-17-ը անցկացրեցին ընկերական խաղեր, մասնակցեցին մշակութային և զվարճալի միջոցառումների:

Հետագա իրադարձություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Ֆորեսթ Գամփ» ֆիլմի պոստեր
  • 2008 թվականի հունիսի 9-ին պինգ պոնգի դիվանագիտության եռօրյա միջոցառումը մեկնարկեց Ռիչարդ Նիքսոնի նախագահական գրադարանում և Կալիֆոռնիայի թանգարանում: 1971 թվականի առաջնությանը մասնակցած ԱՄՆ-ի և Չինաստանի թենիսիստները դարձյալ չափեցին ուժերը:
  • 1988 թվականի սեղանի թենիսը դարձավ Օլիմպիական մարզաձև:
  • Պինգ պոնգի դիվանագիտությունն իր արտացոլումն է գտել 1994 թվականին նկարահանված «Ֆորեսթ Գամփ» ֆիլմում:

Արձագանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

ԱՄՆ վերադառնալուց հետո թենիսիստներից մեկը լրագրողների հետ զրույցում նշեց, որ չինացիները շատ նման են ամերիկացիներին.

Aquote1.png Չինացիները ճիշտ մեզ նման են: Նրանք իրական մարդիկ են, ունեն զգացմունքներ: Ես ձեռք բերեցի իսկական ընկերներ: Երկիրը նման է Ամերիկային, բայց մի քիչ տարբեր է: Այն գեղեցիկ է[7]: Aquote2.png


Նիքսոնի այցելություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նիքսոնը Պեկինի պինգ պոնգի ցուցահանդես այցելելու ժամանակ

ԱՄՆ-ի նախագահ Ռիչարդ Նիքսոնի այցը Չինաստան մատնանշում էր պետությունների միջև հարաբերությունների նորմալացման սկիզբը: Դեռևս նախագահ ընտրվելուց առաջ Նիքսոնը միշտ խոսում էր Չինաստանի հետ հարաբերությունները բարելավելու անհրաժեշտության մասին: Այցը հաջորդել էր երկարատև բանակցություններին և Ազգային անվտանգության խորհրդատու Հենրի Քիսինջերի այցին, որի ընթացքում հանդիպել էր Չինաստանի վարչապետ Ցզու Էլնայի հետ: 1971 թվականի հուլիսի 15-ին Նիքսոնը հայտատրեց, որ հաջորդ տարի կայցելի ՉԺՀ:

1972 թվականի փետրվարի 21-28-ը ընթացած հանդիպումը հնարավորություն տվեց ամերիկյան հանրությանը տեսնել Չինաստանի նկարները երկու տասնամյակ տևած ընդմիջումից հետո: Այցի ընթացքում նախագահ Նիքսոնը հանդիպում ունեցավ պետության առաջնորդ Մաո Ցզեդունի և բարձրաստիճան պաշտոնյաների հետ:

Նիքսոնի այցը Չինաստան արժանացավ լայն արձագանքի և նախանշեց հավասարակշռության խախտում Սառը պատերազմի առումով: «Նիքսոնը գնում է Չինաստան» նախադասությունը դարձել է շրջասույթ մատնանշեու համար անսպասելի կամ կտրուկ փոփոխություն քաղաքականության մեջ:

Արդյունք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պինգ պոնգի դիվանագիտությունը պսակվեց հաջողությամբ և հանգեցրեց ԱՄՆ-Չինաստան հարաբերությունների վերականգմանը: Նաև սրա շնորհիվ 1971 թվականի հունիսի 10-ին ԱՄՆ-ը վերացրեց Չինաստանի նկատմամբ բեռնարգեքը:

Արդեն 1972 թվականի փետրվարի 28-ին` նախագահ Նիքսոնի և Հենրի Քիսինջերի Շանհայ կատարած այցի ժամանակ ստորագրվեց Շանհայի կոմյունիկեն: Փաստաթղթում նշվում էր, որ պետություններն աշխատանք են տանելու հարաբերությունների նորմալացման համար: Ավելին. ԱՄՆ-ը ճանաչեց Թայվանը որպես Չինաստանի մաս և համաձայնեց այլևս չմիջամտել Թայվանի և Չինաստանի հարաբերություններին:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Jiaqi, Yan; Gao, Gao (1996). Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution. University of Hawaii Press. էջեր 433. ISBN 978-0-8248-1695-7. 
  2. MacMillan, Margaret (1985). Nixon and Mao: The Week That Changed the World. New York, NY: Random House Digital, Inc.. էջ 179. ISBN 978-0-8129-7057-9. https://books.google.com/books?id=xJ3YR-Y5ANwC&pg=PA179&dq=%22the+first+American+delegation+into+china+since+1949%22&hl=en&sa=X&ei=ROZ4Uf7XNJHS9ASMm4HAAg&ved=0CDUQ6AEwAA#v=onepage&q=%22the%20first%20American%20delegation%20into%20china%20since%201949%22&f=false. 
  3. Baggins Brian (2002)։ «History of the Black Panther Party»։ marxists.org։ Վերցված է May 20, 2017 
  4. Huang Rune-Wen, Gants Connor (March 7, 2008)։ «Diplomacy in the Sports Arena»։ US-China Today։ USC US-China Institute։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-28-ին։ Վերցված է April 24, 2013 
  5. «From Ping Pong Diplomacy to the Beijing Games»։ Team USA։ Jun 12, 2008։ Վերցված է May 15, 2014 
  6. «Ping-Pong Diplomacy and a Changing World [ ChinesePod Weekly ]»։ The Official ChinesePod Blog։ Apr 11, 2012։ Վերցված է Apr 24, 2013 
  7. «1971 Year in Review, Foreign Policy: Red China and Russia»։ UPI Year in Review 1970-1979։ United Press International։ Վերցված է Apr 24, 2013 

Գրականության ցանկ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • "Talking Points" (USC US-China Newsletter), July 22, 2011, looks at the fortieth anniversary of ping-pong diplomacy, notes that the term was first used in 1901, and discusses how it was a bold bit of public diplomacy on China's part while China and the United States were engaged in back channel discussions.
  • Itoh, Mayumi (2011). The Origin of Ping-Pong Diplomacy: The Forgotten Architect of Sino-U.S. Rapprochement. Palgrave-MacMillan. ISBN 978-0-230-11813-3. 
  • Mathews, Jay. "The Strange Tale of American Attempts to Leap the Wall of China". The New York Times, 18 April 1971.
  • Schwartz, Harry. "Triangular Politics and China". The New York Times, 19 April 1971: 37.
  • Wang Guanhua, "'Friendship First': China’s Sports Diplomacy in the Cold War Era", Journal of American-East Asian Relations 12.3-4 (Fall-Winter 2003): 133-153.
  • Xu Guoqi, "The Sport of Ping-Pong Diplomacy", Ch. Five, in Olympic Dreams: China and Sports 1895-2008 (Cambridge, MA: Harvard University Press, 2008 978-0-674-02840-1), pp. 117–163.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]