Ոսկե դինար

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Դինար` հատված Ֆաթիմյան խալիֆայության էմիր Ալ-Մուիզ լի-Դին Ալլահի օրոք, Մանսուրիայում, Հիջրայի տարի 344 (955 թվական)
Մամլուքյան սուլթան Բեյբարսի դինար (658–676 Հիջրայի տարի = մ.թ. 1260–1277)

Ոսկե դինար (արաբ՝ دينار ذهبي), իսլամական միջնադարյան ոսկե մետաղադրամ է, առաջին անգամ հատված Հիջրայի տարի 77-ին (մ.թ. 696–697) Աբդ ալ-Մալիկ իբն Մարվանի կողմից: Դինարի կշիռը կազմում է 1 միսքալ (4.25 գրամ):

Դինար բառը գալիս է լատիներեն դենարիուսից, որը արծաթե մետաղադրամ էր: «Դինար» անունը օգտագործվում էր նաև Սասանյան Պարսկաստանի, Քուշական թագավորության և Քիդարիտների ոսկե մետաղադրամների համար, թեև հայտնի չէ, թե որն է այն ժամանակակվա անվանումը:

Առաջին դինարները հատվել են Օմայյան խալիֆայության կողմից: Դինաստիաները, որոնք հետևեցին դինարի օգտագործմանը, տարածված էին Իսլամական Իսպանիայից մինչև Կենտրոնական Ասիա:

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած այն որոշմանը, որ բյուզանդական սոլիդուսը չպետք է օգտագործվեր Բյուզանդական կայսրության սահմաններից դուրս, սակայն գոյություն ուներ առևտուր, որում ներգրավված էին այդ մետաղադրամները, որոնք այնուհետև կրկին չէին հատվում կայսրերի կողմից և արագորեն մաշվում էին: Մ.թ.ա. 7-րդ դարի վերջում, սոլիդուսի արաբական կրկնօրինակները՝ դինարները, հատված (մ.թ. 685-705 թվականներ) խալիֆ Աբդ ալ-Մալիքի կողմից, որը վերին Նեղոսից ոսկու մատակարարման հնարավորություն ուներ, սկսեցին շրջանառվել Բյուզանդական կայսրության սահմաններից դուրս: Դրանք միայն 20 կարատ (4.0 գ) քաշի էին լինում, սակայն համարժեք էին այդ վայրերում շրջանառվող մաշված սոլիդիուսների քաշին: Երկու մետաղադրամները միաժամանակ շրջանառվում էին այդ տարածքներում[1]:

Առաջին թվագրված մետաղադրամներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին թվագրված մետաղադրամները, որոնք կարող են վերաբերել մուսուլմաններին, Սասանյանների առաջնորդ Յազդեգերդ III-ի արծաթե դիրհամների կրկնօրինակներն են, որոնք հատվել են Ուսմանի խալիֆայության ընթացքում: Այս մետաղադրամները տարբերվում են սկզբնական մետաղադրամներից, քանի որ արաբական մակագրությունը հայտնաբերված է դիմերեսի եզրագծերում, սովորաբար «Ալլահի անունը» նշող: Հաջորդ շարքը հատվել է, օգտագործելով Խոսրով II-ի դրախմաների վրա հիմնված տիպը, ում մետաղադրամները, հավանաբար, կազմում էին շրջանառության մեջ գտնվող արժույթի մեծ մասը:

Առաջին անգամ մուսուլմանական առաջատար խալիֆայությունների օրոք թողարկված ուշ Խոսրովատիպ արաբասասանյան մետաղադրամներին զուգահեռ, ավելի ընդարձակ շարք է թողարկվել Խոսրովի անունով՝ երկու դեպքում էլ փոխարինվելով տեղական արաբական տիրակալի կողմից կամ: Պատմական փաստերը հստակեցնում են, որ այդ մետաղադրամներից շատերը կրում են Հիջրայի թվագրությունները: Ամենավաղ մուսուլմանական պղնձե մետաղադրամները անանուն են և թվագրված չեն, սակայն գոյություն ունի մի շարք, որը հավանաբար հատվել է Ուսմանի կամ Ալիի խալիֆայության ժամանակ: Սրանք Ալեքսանդրիայի Հերակլես թագավորի բյուզանդական 12 նումիուսանոց դրամների կոպիտ կրկնօրինակներն էին:

Առաջին արծաթե դիրհամ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օմայյան խալիֆայության արծաթե դիրհամ, հատված Հիջրայի 111 (= մ.թ. 729/30 թվականներին):

Հիջրայի 75 թվականին (մ.թ. 695) Աբդ ալ-Մալիքը որոշում կայացրեց դրամահատության փոփոխությունների վերաբերյալ: Այս ժամանակ գոյություն ունեցող արծաթե նմուշի տարածումը հիմնված էր Սասանյան նախատիպերի վրա, բայց արաբական հակադումների տարբերությամբ: Սասանյան 3,5-4,0 գրամ քաշի ստանդարտը պահպանող այս փորձը չշարունակվեց, և Հիջրայի 79 թվականին (մ.թ. 698), արծաթե մետաղադրամների ամբողջովին նոր տեսակ էր հատվում 14 դրամահատարաններում նոր անվանական 2.97 գրամ քաշով: Ի տարբերություն այդ ժամանակակվա ոսկե մետաղադրամների, այս ձևը կարծես չի հասել գործնական մեծ կիրառության: Հիջրայի 79-84 թվականների վաթսուն չպարզված նմուշների միջին քաշը կազմում է ընդամենը 2,71 գրամ է, որի ձևը շատ մոտ է Հիջրայի 79 թվականի եզակի մետաղադրամին, որը հատվել է առանց որևէ դրամահատարանի անվան նշման (ինչպես Դամասկոսում արտադրված ոսկե դինարների ստանդարտ եղանակը): Այս նոր մետաղադրամները, որի վրա հատվել էր դիրհամի անունը, հիմնադրեցին 25-28 մմ տրամագծով արաբ-սասանյան նախնիների ոճը: Նրանց դիզայնը սահմանափակված է շրջանագծերով և օղակներով շրջափակված արաբական արձանագրություններից: Յուրաքանչյուր կողմում գոյություն ունի երեք կամ չորս տողանի լեգենդ՝ միակ շրջանաձև մակագրությամբ: Դրանից դուրս երեք շրջանագծեր են, սկզբնամասում շրջապատված հինգ օղակներով:

Առաջին ոսկե դինար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ոսկե մետաղադրամներն առաջին անգամ հատվեցին այն ժամանակակվա 4.4 գրամ ստանդարտին համապատասխան, դիմերեսին՝ արաբական կանոնավոր ​​պատկերներով, դարձերեսին՝ արաբական լեգենդով: Թվագրված մետաղադրամները գոյություն ունեն Հիջրայի 74 թվականից և կոչվում են «դինար»: Այս փորձնական թողարկումները Հիջրայի 77 թվականին, բացառությամբ Հյուսիսային Աֆրիկայի և Իսպանիայի, փոխարինվեցին ամբողջությամբ այն դիզայնով, որը շատ նման է արծաթե դրամների համար ընդունված դիզայնին, բայց դարձերեսին ավելի կարճ արաբական լեգենդով, և առանց օղակների կամ շրջանագծերի:

Ժամանակակից օգտագործում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Porteous 1969

Porteous John (1969)։ «The Imperial Foundations»։ Coins in History: A Survey of Coinage from the Reform of Diocletian to the Latin Monetary Union.։ Weidenfeld and Nicolson։ էջեր 14–33։ ISBN 0-297-17854-7