Նումիուս

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Անաստասիոս Ա-ի թագավորության վերջին շրջանի մետաղադրամներ. ձախ կողմում` 40-նումիի մետաղադրամ (ֆոլլիս), իսկ աջ կողմում՝ 5-նումիի մետաղադրամ (պենտանյումիում):

Նումիուս (հուն. νοῦμμος, noummos), լատ. nummi (νοῦμμοιι), լատիներեն տերմին է, որը նշանակում է «մետաղադրամ», սակայն ժամանակակից գրողների կողմից տեխնիկապես օգտագործվում է ուշ հնագույն ժամանակաշրջանի ընթացքում հռոմեական և բյուզանդական կայսրությունների մի շարք ցածրարժեք պղնձե մետաղադրամների դասակարգման համար[1]: Դա գալիս է հունական նոմոսից Արևմտյան դորիական ճանապարհով նոմմոս ձևով[2][3], որն օգտագործվել է հարավային Իտալիայում որոշ մասերում մետաղադրամը նկարագրելու համար: Այս բառն օգտագործվել է նաև Հռոմեական Հանրապետության վերջին տարիների և վաղ կայսրության ընթացքում՝ յուրաքանչյուրում էլ որպես մետաղադրամի ընդհանրական բառ կամ սեստերտիուսի նկարագրություն, որը հաշիվ պահելու համար ստանդարտ միավոր էր:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մոտավորապես 294 թվականին, տետրարխիայի ժամանակ հայտնվեց մոտ 10 գրամ քաշով և 30 մմ տրամագծով նոր մեծ բրոնզե մետաղադրամ: Դրա պաշտոնական անունը, ըստ երևույթին, նումիուս էր, թեև դրամագետների շրջանում մինչև վերջերս հայտնի էր որպես ֆոլլիս[4]: Նումիուս տերմինը ներկայումս սովորաբար կիրառվում է միայն 5-րդ և 7-րդ դարի բյուզանդական հատումների նկատմամբ: Դրանք փոքր, վատ հատված, 1 գրամից պակաս քաշով մետաղադրամներ էին, որոնք ձևավորեցին բյուզանդական մետաղադրամների ամենացածր դրամական միավորները: Դրանք կազմել են ոսկե սոլիդուսի 1/7,200-ը, սակայն ավելի հաճախ՝ 1/6,000 կամ 1/12,000[4]: Նումիուսի դիմերեսին սովորաբար պատկերվում էր կառավարող բյուզանդական կայսրի կիսադեմը և բյուզանդական կայսերական միացագիրը, թեև կայսր Հուստինիանոս I-ի (կառ. 527-565) որոշ մետաղադրամների վրա պատկերում են թվային արժեքը հունական թվի փոխարեն[4]:

498 թվականին կայսր Անաստասիոս I-ը (կառ. 491-518 թվականներին) բարեփոխեց դրամահատումը (արտադրված Սուրբ շնորհների կոմիտ Հովհաննես Օրֆանոտրոպոսի կողմից[5])՝ 40 նումիանոց, որը նաև հայտնի է որպես ֆոլլիս, 20 նումիանոց (կես ֆոլլիս), 10 նումիանոց (հունար,ն՝ δεκανούμμιον, decanummium) բազմաքանակ նոմիուսների արտադրությամբ: Դրանք հատվում էին նաև հունական թվանշաններով, որոնք ներկայացնում էին դրանց արժեքը. «M» ֆոլլիսի համար, «K»` կես ֆոլլիսի և «I»՝ քառորդ ֆոլլիսի համար: Մյուս կողմից, երևում է, որ պարզ նոմիուսի թողարկումը դադարեցվել է[6]: 513 թվականին այդ մետաղադրամների քաշերը կրկնապատկվել են, պենտանումիումը` pentanummium (հունարեն, πεντανούμμιον, 5-նումիանոց մետաղադրամը հատվել է «E» նշանով), և վերսկսվել է մեկ նումիանոցի հատումը[7]:

538/539 թվականներին Կայսր Հուստինիանոս I-ը ներկայացրեց 40-նումիանոց ֆոլլիսի հետագա փոփոխությունները, բարձրացնելով դրա քաշը մինչև 25 գրամ: Այն կրկին կրճատվել է մինչև 22,5 գրամ 541/542 թվականներին, իսկ հետագա կրճատումները շարունակվեցին մինչև դարի վերջը: Այս նույն ժամանակ ներկայացվեց նոր 30-նումիանոց մետաղադրամը (նշված՝ «Λ» կամ «XXX»), սակայն մեկ ֆոլլիսի հատումը դադարեցվել է Կոստանդնուպոլսում: Այն 7-րդ դարի ընթացքում լավ պահպանվել է Կարթագենի էքզարհատում[4][8]: 7-րդ դարի ընթացքում իրար հաջորդող ռազմական և ֆինանսական ճգնաժամերը հանգեցրել են քաշի նվազման և բրոնզե դրամի որակի վատթարացմանը. Կոստանդ II-կայսրի (կառ. 641-668թվականներին) ժամանակաշրջանում ֆոլլիսը կշռում էր ընդամենը 3 գրամ: Հետևաբար, կես ֆոլլիսից ցածր դրամական միավորները գործնականում հեռացան ասպարեզից[9]: Դրանից հետո նումիուս տերմինը գործածության մեջ մնաց որպես տեսական միավոր, որը կազմում է սոլիդուսի 1/6,000-ը ևխոսակցական օգտագործման համար «փոքր մանրադրամ»[4]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Moretti Federico (1828)։ Diccionario militar español-francés։ Imprenta Real de Orden Superior։ էջ 116 
  2. Klose, Dietrich (Munich). "Nummus." Brill’s New Pauly. Antiquity volumes edited by: Hubert Cancik and Helmuth Schneider. Brill Online, 2015. Retrieved 02 June 2015
  3. Կաղապար:LSJ, Կաղապար:LSJ.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Kazhdan Alexander Petrovich, ed. (1991)։ The Oxford Dictionary of Byzantium։ New York, New York and Oxford, United Kingdom: Oxford University Press։ էջ 1504։ ISBN 978-0-19-504652-6 
  5. Hendy Michael F. (1989)։ The Economy, Fiscal Administration and Coinage of Byzantium։ London, United Kingdom: Variorum Reprints։ էջ 89։ ISBN 0-86078-253-0 
  6. Grierson 1999, էջեր. 17–18 .
  7. Grierson 1999, էջ. 18 .
  8. Grierson 1999, էջեր. 18–19 .
  9. Grierson 1999, էջ. 19 .

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]