Նոր Բրիտանիա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Նոր Բրիտանիա -
New Britain

Երկիր Պապուա Նոր Գվինեա
Մակերես 35144,6 կմ2
Բնակչություն (2011) 500000 մարդ


Նոր Բրիտանիա (անգլ.՝ New Britain, հին գերմ.՝ Neupommern), մելանեզիական կղզի Պապուա Նոր Գվինեայի կազմում: Համարվում է Բիսմարկի արշիպելագի ամենամեծ կղզին, մինչև 1885 թվականը կոչվում էր բրիտանական արշիպելագ:

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Բրիտանիան տիեզերքից

Կղզու մակերեսը կազմում է 35 144,6 կմ²[1], որտեղ ապրում են ավելի քան 500 հազար բնակիչներ (2011): Երկարությունը հասնում է 600 կմ-ի, իսկ առավելագուjն լայնությունը` 80 կմ: 1966 թվականից ի վեր Նոր Բրիտանիան բաժանվեց երկու վարչական միավորի՝ Արևելյան Նոր Բրիտանիայի և Արևմտյան Նոր Բրիտանիայի նահանգներ: Արևելյան նահանգը ավելի փոքր է, քան արևմտյանը, բայց գերազանցում է նրան բնակչության և նշանակության առումով:

Արևմտյան Նոր Բրիտանիայի վարչական կենտրոնը Կիմբե քաղաքն է, իսկ Արևելյան Նոր Բրիտանիայինը, մինչև 1994-ին Տավուրվյուր հրաբխի ժայթքումը, Ռաբաուլ քաղաքն էր: Նրա բնակիչների մեծ մասը փախել և հաստատվել է Կոկոպո քաղաքում, որը հետագայում դարձել է վարչական կենտրոն, ապահով լինելու պատճառով:

Կղզու երկայնքով ձգվում է կիրճերով կտրված լեռնաշղթան, որի ամենաբարձր կետը Սինևիտի հրաբուխն է (2438 մ): Կղզու հիմնական մասը ծածկված է արևադարձային անտառներով:

Դամպի նեղուցը Նոր Բրիտանիան առանձնացնում է Ումբոյ կղզուց, Սուրբ Գեորգի նեղուցը` Նոր Իռլանդիա կղզուց:


Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Բրիտանիան հայտնաբերվել է միայն 1700 թվականին բրիտանական ծովագնաց Ուիլյամ Դամպերի կողմից: 1885-ից 1899 թվականներին կղզին գտնվում էր Գերմանական Նորգվինեական Ընկերության տիրապետության տակ և կոչվում էր Նոր Պոմերանիա (Neupommern): 1899-ից 1914 թվականներին կղզին Գերմանական Նոր Գվինեայի գաղութի մաս էր կազմում: Այս դարաշրջանում կղզու վրա արդյունաբերորեն աճեցվում էր բամբակ: 1914 թվականին ավստրալական զորքերը նվաճեցին Նոր Բրիտանիան և Առաջին աշխարհամարտի ավարտից հետո Ավստրալիան ղեկավարեց կղզին Ազգերի լիգայի մանդատով:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ժամանակ կղզին գրավեցին Ճապոնիայի կայսրության զորքերը, ովքեր 1942 թվականին հաղթեցին Ռաբաուլի ճակատամարտում: Ամերիկացիներին հաջողվեց վայրէջք կատարել կղզու հյուսիս-արևմուտքում (Operation Dexterity), ինչպես նաև հարավ-արևմուտքում գտնվող Մերկուս հրվանդանը: Այնուամենայնիվ, այն ժամանակվա մայրաքաղաք Ռաբաուլը չի նվաճվել մինչև պատերազմի հենց վերջը և ամերիկացիներին փոխանցվեց միայն ճապոնական կապիտալիզացումից հետո:

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նոր Բրիտանիայի ամենահին էթնիկ խումբը պապուասներն են: Կղզու ժամանակագրական կարգով երկրորդ բնակիչները եղել են Մելանեզիայից: Ամենամեծ էթնիկ խումբը տոլայի մարդիկ են: Բինինգի լեռնային բնակիչները ձեռք են բերել որոշակի համբավ իրենց ծիսական «կրակի պար»-ի և մարդու առնանդամի համար նախատեսված զարդերի շնորհիվ: Բացի նրանցից, կղզին բնակեցված է կիլենգե, սուլկա և լակալայ ժողովուրդներով:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. United Nations Environment Program, "Islands by land area: New Britain," islands.unep.ch (1988).

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]