Յաշար Քեմալ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Յաշար Քեմալ
թուրք.՝ Yaşar Kemal
Yılmaz Büyükerşen wax Museum (Yaşar Kemal).jpg
Ծննդյան անունթուրք.՝ Kemal Sadık
Ծնվել էհոկտեմբերի 6, 1923(1923-10-06)[1][2][3][…] կամ հոկտեմբերի 6, 1922(1922-10-06)[4]
ԾննդավայրԳյոկչեդամ, Թուրքիա
Վախճանվել էփետրվարի 28, 2015(2015-02-28)[1][5][2][…]
Վախճանի վայրՍտամբուլ, Թուրքիա[6]
ԳերեզմանԶինջիրլիքույու գերեզմանատուն
Մասնագիտությունսցենարիստ, վիպասան, լրագրող, բանաստեղծ, վիպասան և գրող
Ազգությունքուրդ
ՔաղաքացիությունFlag of Turkey.svg Թուրքիա
ԿրթությունՀարվարդի համալսարան
Ուշագրավ աշխատանքներՑախ Մեմեդ և Teneke?
ՊարգևներԳերմանական գրավաճառների խաղաղության պարգև[7] Լավագույն արտասահմանյան գրքի մրցանակ Բյորնսոնի մրցանակ «Մոնիսմանիա» մրցանակ Մշակույթի և արվեստի բնագավառում Թուրքիայի Հանրապետության նախագահի մեծ մրցանակ Կատալոնիայի միջազգային մրցանակ[8] Պատվո լեգեոնի շքանշանի մեծ սրահ Մշակույթի և արվեստի բնագավառում Թուրքիայի Հանրապետության նախագահի մեծ մրցանակ Ստիգ Դագերմանի մրցանակ Չինո դել Դուկա մրցանակ[9] Honorary doctor of the Bilkent University? Sedat Simavi award? Ստրասբուրգի համալսարանի պատվավոր դոկտոր և «Nonino» միջազգային մրցանակ
Yaşar Kemal signature.jpg
Yaşar Kemal Վիքիպահեստում

Յաշար Քեմալ (հոկտեմբերի 6, 1923(1923-10-06)[1][2][3][…] կամ հոկտեմբերի 6, 1922(1922-10-06)[4], Գյոկչեդամ, Թուրքիա - փետրվարի 28, 2015(2015-02-28)[1][5][2][…], Ստամբուլ, Թուրքիա[6]), ռեալիստական ժանրի գրող, պոետ և իրավապաշտպան։ Թուրքիայի ժամանակակից գրողներից մեկը, արմատներով՝ քուրդ։ Հայտնի է Նոբելյան մրցանակի բազմակի հավակնորդ։ Անկախ Քուրդիստանի ստեղծման ակտիվ կողմնակից։ Նրա[10] «Ցախ Մեմեդ» վիպակը թարգմանվել է ավելի քան քառասուն լեզուներով։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քեմալի ընտանիքը Վանից փախել է Առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ։ Փոքր ժամանակ դժբախտ պատահարի պատճառով կորցրել է աջ աչքը, երբ հայրը ոչխար էր զոհաբերում։ Հինգ տարեկան հասակում դառնում է հոր սպանության վկան։ Այդ ամենը հանգեցնում է նյարդային ցնցումների, նա խոսքի հետ կապված խնդիրներ է ունենում։ Գյուղական դպրոց սկսել է հաճախել, երբ ինը տարեկան էր, միջնակարգ կրթությունը ստացել է Կադիրլում։

Երիտասարդ տարիներին աշխատել է մատակարար, այնուհետև աշխատել է բամբակի և բրնձի ագարակում որպես տրակտորի վարորդ, գետային տարածքների հսկիչ հարուստ ագարակատերերի մոտ՝ միաժամանակ շրջապատի մարդկանց սովորեցնելով ինչպես աննկատ գողանալ ջուրը։ 1941—1942 թվականներին դասավանդել է գյուղի դպրոցում, ավելի ուշ եղել է գրադարանավարի օգնական։ Նրա հարազատները կարողանում են գումար հավաքել, որպեսզի Յաշարը Ստամբուլի համալսարանում սովորելու հնարավորություն ունենա։ Համալսարանն ավարտելուց հետո դառնում է լրագրող, որին հետևում է գրողի կարիերան։ Իր առաջին բանաստեղծությունը նա գրել է դեռ փոքր տարիքում՝ հորեղբոր մահվան առիթով։ Նրա գործերը սկսել են տպել 1939 թվին, 1944 թվին թողարկվել է նրա առաջին պատմվածքը[11]։ 1962 թվականին նա Թուրքիայի աշխատավորական կուսակցության անդամ է դառնում։ 1967 թվականին հիմնադրեց գրական-ժողովրդական ամենօրյա թերթ «Անտ»-ը, որը տպագրվեց մինչև 1971 թիվը։ Նրա առաջին երկու վեպերը արգելված էին Թուրքիայում սոցիալական քննադատության պատճառով։ Արդյունքում, նա բազմաթիվ խնդիրներ ունեցավ Թուրքիայի իշխանության հետ և նույնիսկ մի անգամ քսան ամիս անցկացրեց բանտում։ Եղել է ավելի քան տասնինը մրցանակների դափնեկիր։ Նրա աշխատություններում կա քարոզչություն՝ լավ վերաբերվել թուրք էմիգրանտներին, թուրքերենը մաքրել պարսկերենից և արաբերենից վերցված բառերից[12]։

Նրա գործերը վեպեր են՝ «Երկաթի կտոր», «Ցախ Մեմեդ», սոցիալական վեպ «Աջակցություն», [Երկիր- երկաթե երկինք- պղնձե», «Էֆե Չակիռջաից», «Սարի լեգենդ», «Ավազակները», «Եթե սպանես օձին», «Արյան կանչը», երկխոսություն «Ակչասազ կալվածքի տերերը», դրանք պատմում են թուրք մարդկանց կյանքի մասին, «Շոգ» պատմվածքների հավաքածուն և «Այս երկիրը վերջից վերջ» ռեպորտաժը։

2013 թվականին պարգևատրվել է ՀՀ մշակույթի նախարարության «Գրիգոր Նարեկացի» հուշամեդալով[13]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Discogs — 2000.
  3. 3,0 3,1 Munzinger-Archiv (գերմ.) — 1913.
  4. 4,0 4,1 Կերպարվեստի արխիվ — 2003.
  5. 5,0 5,1 5,2 Encyclopædia Britannica
  6. 6,0 6,1 6,2 Archivio Storico Ricordi — 1808.
  7. https://www.friedenspreis-des-deutschen-buchhandels.de/alle-preistraeger-seit-1950/1990-1999/yasar-kemal
  8. http://web.gencat.cat/ca/generalitat/premis/pic/
  9. http://www.fondation-del-duca.fr/prix-mondial
  10. Ertan Nazlan (1997-03-06)։ «French pay tribute to Yasar Kemal»։ Turkish Daily News։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-05-31-ին։ Վերցված է 2015-05-11 
  11. ««Yaşar Kemalle Edebiyat ve Politika»»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2017-12-26-ին։ Վերցված է 2015-05-11 
  12. «Yasar Kemal asks Germans not to mistreat Turks»։ Turkish Daily News։ Reuters։ 1997-10-19։ Արխիվացված է օրիգինալից 2008-11-14-ին 
  13. «Թուրք գրողին հանձնվեց «Գրիգոր Նարեկացի» հուշամեդալ»։ Արխիվացված է օրիգինալից 2016-08-07-ին։ Վերցված է 2016-02-09 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]