Մեռած հոգիներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Մեռած հոգիներ (վեպ)ից)
Jump to navigation Jump to search
Մեռած հոգիներ
Мёртвые души
Dead Souls (novel) Nikolai Gogol 1842 title page.jpg
ՀեղինակՆիկոլայ Գոգոլ
Տեսակգրական ստեղծագործություն
Ժանրերգիծանք
Բնօրինակ լեզուռուսերեն
Կերպար(ներ)Plyushkin? և Sobakevich?
Ստեղծման տարեթիվ1835
ԵրկիրFlag of Russia.svg Ռուսական կայսրություն
Հրատարակման տարեթիվ1842
Dead Souls Վիքիպահեստում

«Մեռած հոգիներ» (ռուս.՝ «Мёртвые души»), Նիկոլայ Վասիլևիչ Գոգոլի ստեղծագործությունը, որի ժանրը հեղինակը որոշել է որպես պոեմ: Սկզբում որոշվել էր որպես եռահատոր ստեղծագործություն: Առաջին հատորը լույս է տեսել 1842 թվականին: Գրեթե պատրաստ երկրորդ հատորը ոչնչացվել է գրողի կողմից, սակայն պահպանվել են մի քանի գլուխ սևագրություններում: Երրորդ հատորը նախատեսվել էր, սակայն չէր գրվել, միայն մնացել են առանձին տեղեկություններ:

Ստեղծման պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վեպի սյուժեն Նիկոլայ Գոգոլին առաջարկել էր Ալեքսանդր Պուշկինը 1831 թվականի սեպտեմբերին:

Aquote1.png Հայտնի է, որ Գոգոլը նրանից վերցրել է «Ռևիզոր» և «Մեռած հոգիներ» գաղափարները, բայց և հայտնի է, որ Պուշկինը այնքան էլ պատրաստակամորեն չէր նրան տալ իր ձեռքբերումը:
- Պ. Վ. Անենկով[1]
Aquote2.png

«Մեռած հոգիներ» վեպի գաղափարը տվել է Պուշկինը, որը իմացել էր Կիշինյովում աքսորի ժամանակ[2]: Իբր Պուշկինին պատմել են. որ Բենդերի քաղաքում, Ռուսաստանին միանալու ժամանակ, զինվորականներից բացի ոչ ոք չի մահանում: Բանն այն է, որ 19-րդ դարի սկզբներին Ռուսական կայսրության կենտրոնական նահանգներից մեծ թվով գյուղացիներ փախչում էին Բեսարաբիա: Ոստիկանությունը ցանկանում էր բացահայտել փախչողներին, սակայն ամեն ինչ ապարդյուն էր, քանի որ նրանք ընդունում էին մահացածների անունները: Արդյունքում Բենդերայում վերջին տարիներին չի գրանցվել ոչ մի մահ: Սկսվեց պաշտոնական հետաքննություն, որի արդյունքում բացահայտվեց, որ մահացածների անունները տրվել են փաստաթուղթ չունեցող փախստական գյուղացիներին: Շատ տարիներ անց Պուշկինը նմանատիպ պատմությունը փոփոխելով պատմեց Գոգոլին: Ստեղծագործությունը սկսում է գրել 1835 թվականի հոկտեմբերի 7-ին: Պուշկինին ուղղված նամակում Գոգոլը առաջին անգամ հիշատակում է «Մեռած հոգիների» մասին:

Aquote1.png Սկսեցի գրել Մեռած հոգիները: Սյուժեն շատ է երկարում և, երևի թե, շատ է խառնվելու:[3] Aquote2.png

Առաջին գլուխները Գոգոլը Պուշկինին կարդաց իր արտերկիր մեկնելուց առաջ: Աշխատանքը շարունակեց 1836 թվականի աշնանը Շվեյցարիայում, այնուհետև ավելի ուշ` Փարիզում և Իտալիայում: 1837 թվականի օգոստոսին Բադեն-Բադենում գրողը կարդաց իր անավարտ պոեմը կայսերական դատարանի պալատականներ` Ալեքսանդր Սմիրնովի և Նիկոլայ Կարամզինի որդու` Անդրեյ Կարամզինի մոտ, իսկ 1838 թվականի օգոստոսին Իվան Տուրգենևի համար կարդաց ձեռագրի մի հատված: Առաջին հատորի վրա աշխատանքը տարվել է 1837 թվականի վերջերին և 1839 թվականի սկզբներին Հռոմում: Վերադառնալով Ռուսաստան, Գոգոլը Աքսակովների տանը կարդաց պոեմի գլուխները և նախապատրաստեց հրատարակչության: 1841 թվականի դեկտեմբերի 12-ին Մոսկվայի գրաքննության կոմիտեյի ժողովի ժամանակ ձեռագրի հրատարակման համար խոչընդոտներ են առաջանում: Զգուշանալով գրաքննության կոմիտեյի արգելքից, 1842 թվականի հունվարին Գոգոլը Բելինսկու միջոցով ուղղեց ձեռագրերը Սանկտ Պետերբուրգում և խնդրեց իր ընկերներին` Ա. Սմիրնովին, Վլադիմիր Օդոևսկուն, Պյոտր Պլետնյովին, Միխայիլ Վիյելգորսկուն, օգնել գրաքննչական կոմիտեյի ընդունմանը: 1842 թվականի մարտի 9-ին գիրքը ընդունվեց Ալեքսանդր Նիկիտենկոյի շնորհիվ, սակայն փոփոխված անվանումով: Նախքան տպագրվելը գրաքննչական կոմիտեյում, ձեռագիրը սկսեցին հավաքել Մոսկովյան համալսարանի տպագրատանը: Գոգոլը ինքն է ձևավորել վեպի շապիկը, գրել է փոքր տառերով «Չիչիկովի արկածները կամ» խոշոր տառերով «Մեռած հոգիներ»: 1842 թվականի մայիսին լույս է տեսնում Գոգոլի գիրքը «Չիչիկովի արակածները կամ Մեռած հոգիներ» խորագրով: ԽՍՀՄ-ում և ներկա Ռուսաստանում «Չիչիկովի արկածները» վերնագիրը չի օգտագործվում: Երկրորդ հատորի վրա Գոգոլը սկսեց աշխատել ենթադրաբար 1840 թվականին: Հետագայում աշխատանքը շարունակում է Գերմանիայում, Ֆրանսիայում և, գլխավորապես, Իտալիայում: 1843 թվականի նոյեմբերին ավարտում է «Մեռած հոգիների» շարունակության առաջին տարբերակը: 1845 թվականի հուլիսի վերջին այրում է երկրորդ հատորի երկրորդ տարբերակը: Գոյություն ունեն շատ վարկածներ երկրորդ հատորի վերաբերյալ[4].

  • Գրական լեգենդ - Գոգոլը 1852 թվականի փետրվարի 12-ին միտումնավոր այրում է ստեղծագործությունը, որից դժգոհ էր:
  • Վերակառուցում - Գոգոլը սխալմամբ այրում է մաքրագիրը սևագրի փոխարեն:
  • Հիպոթետիկ վարկած - 1851 թվականի վերջին ավարտեց «Մեռած հոգիների» երկրորդ հատորը: 1852 թվականի փետրվարին, զգալով իր մոտալուտ մահը, Գոգոլը այրում է ոչ պետքական սևագրերը և թղթերը: Նրա մահից հետո «Մեռած հոգիների» երկրորդ հատորը հասնում է կոմս Ալեքսեյ Տոլստոյի ձեռքը:

Սյուժե և գործող անձինք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առաջին հատոր

Գիրքը պատմում է վեպի գլխավոր հերոս` նախկին խորհրադատու Պավել Իվանովիչ Չիչիկովի արկածների մասին, որը ներկայանում էր բոլորին որպես հողատեր: Չիչիկովը ժամանում է անանուն քաղաք` գավառական «N քաղաք» անվամբ, և անմիջապես փորձում է քաղաքի կարևոր մարդկանց վստահությունը շահել, որը նրան հաջողվում է: Հերոսը դառնում է պարահանդեսների և ճաշերի ցանկալի հյուր: Անանուն քաղաքի բնակիչները չեն կռահում Չիչիկովի իրական նպատակների մասին: Իսկ նրա նպատակն է վաճառել կամ անհատույց ձեռք բերել մահացած գյուղացիներին, ովքեր տեղի հողատերերի մոտ գրանցված էին որպես կենդանի մարդիկ, և արդյունքում նա ցանկանում էր գրանցել նրանց իր անվան տակ: Չիչիկովի բնավորության, անցյալ կյանքի և նրա հետագա մտադրությունների մասին ներկայացվում է վեպի 11-րդ գլխում: Չիչիկովը ցանկացած գնով փորձում է հարստանալ, ունենալ բարձր սոցիալական կարգավիճակ: Նախկինում Չիչիկովը ծառայում էր մաքսատանը և կաշառքի դիմաց թույլ էր տալիս մաքսանենգներին ազատորեն տեղափոխել ապրանքներն սահմանից դուրս: Սակայն նա, վիճելով հանցակցի հետ, նրա դեմ բողոք է ներկայացնում, ամբողջը բացահայտվում է, և նրանք հայտնվում են հետախուզման մեջ: Հանցակիցը հայտնվում է բանտում, իսկ նրան հաջողվում է գումարի մի մասը հափշտակել: Կիրառելով իր բոլոր կապերը և տալով համապատասխան մարդկանց կաշառք` խուսափում է քրեական պատասխանատվությունից[5]:

Չիչիկովը և նրա ծառաները

  • Պավել Իվանովիչ Չիչիկով - նախկին պաշտոնյա (պաշտոնաթող խորհրդատու), այժմ զբաղվում է մեքենայությամբ` «մեռած հոգիներին» ներկայացնելով որպես կենդանի, նրանց անունով բանկից վարկ է վերցնում և դրանով ցանկանում է հասարակության մեջ տեղ զբաղեցնել:
  • Սելիֆան - Չիչիկովի վարորդը, ցածրահասակ, սիրում է պարել բարեկիրթ և բարձրահասակ աղջիկների հետ: Ձիերի բնավորության գիտակ է, հագնվում է գյուղացու նման:
  • Պետրուշկա - Չիչիկովի ծառան է, 30 տարեկան, մեծ քթով և մեծ շուրթերով, պանդոկների և գինու սիրահար: Սիրում է պարծենալ իր ճանապարհորդություններով:

N քաղաքի բնակիչները

  • Գավառապետ
  • Գավառապետի կինը
  • Գավառապետի աղջիկը
  • Գավառապետի տեղակալը
  • Ոստիկանապետ
  • Պալատի նախագահ
  • Փոստապետ
  • Դատախազ
  • Կալվածատեր Մանիլով
  • Մանիլովի կինը` Լիզոնկա Մանիլովան
  • Մանիլովի 7-ամյա որդին` Ֆեմիստոկլյուս Մանիլով
  • Մանիլովի 6-ամյա որդին` Ալկիդ Մանիլով
  • Կալվածատիրուհի Կորոբոչկա Նաստասյա Պետրովնա
  • Կալվածատեր Նոզդրյով
  • Նոզդրյովի փեսան` Միժուև
  • Սոբակևիչ Միխայիլ Սեմյոնովիչ
  • Սոբակևիչի կինը` Սոբակևիչ Ֆեոդուլյա Իվանովնա
  • Կալվածատեր Ստեպան Պլյուշկին
  • Հորեղբայր Միտյայ
  • Հորեղբայր Մինյայ
  • «Բոլոր առումներով հաճելի կինը»
  • «Ուղղակի հաճելի կինը»

Երկրորդ հատոր

Այս հատորի գլուխները ներկայացնում են աշխատավորներին, և հերոսները այստեղ ներկայանում են տարբեր անուն-ազգանուններով և տարիքով:

Երրորդ հատոր

«Մեռած հոգիներ» վեպի երրորդ հատորը ընդհանրապես չի գրվել, սակայն կան տեղեկություններ, որ դրանում երկու հերոս երկրորդ հատորից աքսորվում են Սիբիր, որտեղ և պիտի տեղի ունենար գործողությունը, այնտեղ է հայտնվում նաև Չիչիկովը[6]: Երրորդ հատորի կերպարների և մանրամասների մասին ոչինչ հայտնի չէ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Н. В. Гоголь в Риме летом 1841 года. — П. В. Анненков. Литературные воспоминания. Вступительная статья В. И. Кулешова; комментарии А. М. Долотовой, Г. Г. Елизаветиной, Ю. В. Манна, И. Б. Павловой. Москва: Художественная литература, 1983 (Серия литературных мемуаров)
  2. Худяков В.В. Афера Чичикова и Остап Бендер // В цветущих акациях город… Бендеры: люди, события, факты / ред. В.Валавин. — Бендеры: Полиграфист, 1999. — С. 83-85. — 464 с. — 3200 экз. — ISBN 5-88568-090-6
  3. Манн Ю. В. В поисках живой души: «Мёртвые души». Писатель — критик — читатель. Москва: Книга, 1984 (Судьбы книг). С. 7
  4. Хьетсо Г. Что случилось со вторым томом «Мёртвых душ»? // Вопросы литературы. — 1990. — № 7. — С.128-139
  5. Гоголь Н. В. Мёртвые души.
  6. Н. В. Гоголь. Собрание сочинений в восьми томах. Том 6. С. 316

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մեռած հոգիներ