Մարկոս Աղաբեկյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարկոս Աղաբեկյան
Ծնվել է1830
Իզմիր, Eyalet of Aidin, Օսմանյան կայսրություն
Մահացել է1908
Ազգությունհայ
Մասնագիտությունպատմաբան, թարգմանիչ և հասարակական գործիչ
Ալմա մատերՄեսրոպյան վարժարան


Մարկոս Աղաբեկյան (1830-1908), հայ հրապարակագիր, պատմաբան, թարգմանիչ, հասարակական գործիչ։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել Է Զմյուռնիայում։ Սկզբնական կրթությունն ստացել Է տեղի Մեսրոպյան վարժարանում, 1843-1849 թվականներին սովորել Է Փարիզի Մուրատյան վարժարանում։ 1851 թվականին Ս. Մամուրյանի հետ ծննդավայրում հիմնել է մասնավոր ուսումնարան։ 1860-1863 թվականներին Թիֆլիսում խմբագրել է «Կռունկ Հայոց աշխարհին» կովկասահայ առաջին ամսագիրը[1][2]։

Աշխատություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1866-1867 թվականներին Կոստանդնուպոլսում խմբագրել է «Ծիչն Ավարայրի պարբերականը, հոդվածներ է տպագրել «Արևելյան մամուլ», «Լույս», «Բյուզսւնդիոն», «Ծաղիկ», «Լումա» հանդեսներում։ Իր հրատարակած ու խմբագրած պարբերականներում, ինչպես նաև առանձին աշխատություններում, նա արտահայտել է արևելահայ համքարությունների շահերը, պաշտպանել է 1860-ական թվականներին հայ ազատագրական շարժումները։

Քննադատելով հայ եկեղեցու վարչական իրավունքները սահմանափակող ցարական «Պոլոժենիե»–ն՝ Աղաբեկյանը գտնում էր, որ այդ իրավունքները պետք է պաշտպանել «խաղաղ և օրինավոր» ճանապարհով։ Կողմնակից էր արևելահայ և արևմտահայ լեզուների «իրարամերձեցման» միջոցով միասնական լեզվի ստեղծմանը։ Թողել է «Տեղեկագիր Ամենայն հայոց կաթողիկոսության այժմյան վիճակի վրա» (1865), «Հայ ժողովրդի պատմություն» ծավալուն աշխատության 2 հատորներ (ձեռագիր, Երևանի Սեսրոպ Սաշտոցի անվան Մատենադարան) և այլն, ֆրանսերենից թարգմանել է Ֆ. Գիզոյի «Քաղաքակրթության պատմություն»-ը։

  • Տեղեկագիր Ամենայն հայոց կաթողիկոսութեան այժմեան վիճակին գրայ, 1865[3]:
  • Խնդիր կաթողիկոսութեան Ամենայն Հայոց : Քննութիւն 1836-ի սահմանադրութեան (Պալաժէնիայի): Կարգ եւ կանոն Հայաստանեայց եկեղեցւոյ կաթողիկոսական իշխանութեան: Կ. Պօլիս : Տպագրութիւն Արամեան, 1865[4]:
  • Գարեգին Սրուանձտեայց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով: Կ. Պոլիս: տպ. Համբարձում Էնֆիաճյանցի, 1861[5]:
  • Մի քանի խոսք Հայաստանեայց Եկեղեցիոյ Զավակներուն : Քննութիւն Սահմանադրութեան
  • Գարեգին Սրուանձտեանց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով: Հայկական թատր.: Կ. Պօլիս: Տպագրութիւն Ռ. Յ. Քիւրքճեան, 1867[6]:
  • Թուղթ Մարկոսի Աղաբէգեան հայոց աշխարհի, ազգի եւ եկեղեցու ազգայնութեան մասին առ պատուականց պատուական Տէր Ներսէս Արքեպիսկոպոս Անւոյ եւ Պատրիարք Օսմանեան հայոց: Կ. Պոլիս: տպ. Արամեան, 1878[7]:
  • Գարեգին Սրուանձտեայց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով:Կ. Պոլիս: տպ. Յ.Գ. Փալագաշեան, 1911[8]:
  • Հայ ժողովրդի պատմությիւն (երկհատոր աշխատություն, ձեռագիր, Մատենադարան):
  • Ֆ. Ֆիզո, «Քաղաքակրթության պատմությունը» (թարգմանություն ֆրանսերենից):

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Ով ով է: Հայեր» հանրագիտարան, հատոր առաջին, գլխավոր խմբագիր՝ Հովհաննես Այվազյան, Հայկական հանրագիտարան հրատարակչություն, Երևան, 2007:
  2. «AV Production - Մարկոս Աղաբեկյան»։ avproduction.am։ Վերցված է 2019-04-26 
  3. Աղաբէգեան Մարկոս (1865)։ Տեղեկագիր Ամենայն Հայոց կաթողիկոսութեան այժմեան վիճակին վրայ։ Կ. Պոլիս: տպ. Արամեան 
  4. Աղաբէգեան Մարկոս (1865)։ Խնդիր կաթողիկոսութեան Ամենայն Հայոց: Քննութիւն 1836-ի սահմանադրութեան (Պալաժէնիայի): Կարգ եւ կանոն Հայաստանեայց եկեղեցւոյ կաթողիկոսական իշխանութեան։ Կ. Պօլիս: Տպագրութիւն Արամեան 
  5. Աղաբէգեան Մարկոս (1861)։ Գարեգին Սրուանձտեայց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով։ Հայկական թատրոն։ Կ. Պոլիս: տպ. Համբարձում Էնֆիաճյանցի 
  6. Աղաբէգեան Մարկոս (1867)։ Գարեգին Սրուանձտեանց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով: Հայկական թատր։ Կ. Պօլիս: Տպագրութիւն Ռ. Յ. Քիւրքճեան 
  7. Աղաբէգեան Մարկոս (1878)։ Թուղթ Մարկոսի Աղաբէգեան հայոց աշխարհի, ազգի եւ եկեղեցու ազգայնութեան մասին առ պատուականց պատուական Տէր Ներսէս Արքեպիսկոպոս Անւոյ եւ Պատրիարք Օսմանեան հայոց։ Կ. Պոլիս: տպ. Արամեան 
  8. Աղաբէգեան Մարկոս (1911)։ Գարեգին Սրուանձտեայց: Ազգային ողբերգութիւն չորս մասով։ Հայկական թատրոն (Գ. տպագր ed.)։ Կ. Պոլիս: տպ. Յ.Գ. Փալագաշեան 
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png