Ճարպայուղ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox mets.png
Ճարպայուղ
Salo with pepper closeup.jpg
Բելառուսական խոհանոց և Ռուսական խոհանոց
Ենթատեսակխոզի միս և սննդամթերք
Salo (food) Վիքիպահեստում

Ճարպայուղ, բտման արդյունքում կենդանիների մոտ կուտակվող կենդանական պինդ ճարպ (ավելի վաղ կենդանու հեղուկ ճարպը կոչվում էր վորվան[1], այժմ սովորաբար կոչվում է ուղղակի «յուղ»): Գործառութային առումով՝ ճարպը դիտարկվում է որպես կենդանու օրգանիզմի պաշար, որը հիմնականում բաղկացած է ճարպերից, պարունակում է հագեցած ճարպաթթուների մնացորդներ:

Ստուգաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևելասլավոնական լեզուներում պահպանվում է նախասլավոնական *sadlo տարբերակը՝ ճարպ՝ «այն, ինչը նստում է մսի վրա»[2]:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արևելասլավոնական ձևում «ճարպ» տարբերակով առաջին հիշատակությունը վերաբերում է 17-րդ դարին՝ հին հայկական նկարագրության մեջ, որտեղ նշված է խազարների խանի հացկերույթի մասին:

Ինչպես հայտնում է անգլիացի պատմաբան և ճանապարհորդ Ջայլս Ֆլետչերը, 1591 թվականին Ռուսաստանում այն բավականին շատ էին պատրաստում՝ արտերկիր տանելու համար: Լավագույն ճարպն արտադրվում էր շրջաններում[3]:

Կիրառում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճարպը սննդի մեջ կիրառվում է թարմ վիճակում, աղ դրված, ապխտած, եփած, շեգեխաշած կամ տապակած տարբերակով:

Ոչ մեծ կտորներով տապակած ճարպը կոչվում է «խորխոզի»:

Հալած ճարպը կոչվում է «խոզաճարպ» և կիրառվում է որպես խոհարարական յուղ, իսկ եվրոպական երկրներում գործածվում է նաև բուտերբրոդներին քսելու նպատակով (հաճախ ավելացնում են նաև սոխ, խնձոր, կանաչի և այլն): Հալած ճարպը կարող է գործածվել նաև տեխնիկական նպատակներով, ինչպես օճառ պատրաստելիս:

Միջինասիական ավանդական ուտեստներ պատրաստելիս հաճախ են օգտագործում դմակի կտորներ:

Տավարի և այծի ճարպերը սննդի մեջ առանձին կիրառում չունեն, միայն ավելացվում են մսամթերքին: ԱՄՆ-ում տավարի մսի մնացորդները վերամշակվում են որպես բիովառելիք:

Արջի և փորսուղի ճարպը կոսմետիկա պատրաստելիս կիրառում են որպես դեղամիջոց:

Ճարպի էներգետիկ արժեքը 720[4] կկալ է 100 գրամում. իսկ ածխաջուրը՝ 0 գրամ:

Խոզի ճարպ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Խոզի ճարպի պատրաստումը

Խոհարարության մեջ գործածվում է խոզի ճարպի պատրաստման մի քանի տարբերակ[5]՝ եփելով, չոր՝ աղի և դափնու տերևի օգտագործմամբ[6], աղի, մեխակի հատիկների, սխտորի և սև պղպեղի կիրառմամբ[7], ապխտման միջոցով[8], ինչպես նաև աղի, կարմիր պղպեղի, սխտորի կիրառմամբ[9]:

Խոզի ճարպը աղացած կարմիր պղպեղով պատրաստելու համար անհրաժեշտ բաղադրիչները.

Անհրաժեշտ է ընտրել խոզի ճարպի այնպիսի կտոր, որը շերտավրված չի լինի մսի բարակ շերտերով, քանի որ մսի շերտերը՝ անկախ այն հանգամանքից, թե ճարպը որ տարբերակով կպատրաստեք, ճարպին կհաղորդեն հում մսի սպեցիֆիկ համը: Խոզի ճարպը չի կարելի համադրել կարտոֆիլի և սպիտակ հացի հետ, քանի որ երկուսն էլ դանդաղեցնում են ճարպի մարսումը: Առավել նախընտրելի է խոզի ճարպը համտեսել չմշակված ցորենից թխված հացով[10]:

Ազդեցությունն առողջության վրա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խորհրդատվության համաձայն՝ խոզաճարպը խորհուրդ չի տրվում օգտագործել, քանի որ դրա բաղադրության մեջ մտնող ճարպաթթուները նպաստում են մարդու օրգանիզմում խոլեսթերինի կուտակմանը, ինչն էլ կարող է հանգեցնել սիրտ-անոթային հիվանդությունների և վաղաժամ մահվան[11]:

Տես նաև[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]