Կորեայի բաժանում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Կորեական թերակղզին առաջին անգամ բաժանվեց 38-րդ հորիզոնականով, հետագայում դեմարկացիոն գծով


Կորեայի բաժանումը սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ավարտին 1945 թվականին: Խորհրդա-ճապոնական պատերազմի ժամանակ ԽՍՀՄ-ը օկուպացրեց հյուսիսային Կորեան իսկ ԱՄՆ-ն հարավային Կորեան, և երկու օկուպացված տարածքների սահմանը անցնում էր հյուսային 38-րդ հորիզոնականով:

Սառը պատերազմի ժամանակ ԱՄՆ-ի և ԽՍՀՄ-ի միջև բանակցությունները կապված միասնական Կորեա պետության հիմնադրման հետ տապալվեցին: 1948 թվականին ՄԱԿ-ը ճանաչեց միայն ԱՄՆ օկուպացված տարածքի ինքնորոշման իրավունքը: Ամերիկամետ Լի Սին Ման հաղթեց Հարավային Կորեայի ընտրություններում, իսկ Կիմ Իլ Սոնգը նշանակվեց Հյուսիսային Կորեայի առաջնորդ: Սրան հետևեց Հարավային Կորեայի հանրապետության հիմնադրմանը, իսկ դրանից հետո Հյուսիսային կորեան հռչակվեց որպես Կորեայի ժողովրդադեմոկրատական հանրապետություն: ԱՄՆ-ն աջակցեց հարավին, իսկ ԽՍՀՄ-ը` հյուսիսին և երկու պետություններից յուրաքանչյուրը ձգտում էր իշխանություն ձեռք բերել ամբող Կորեական թերակղզում:

Մի քանի տարի ռազմական բախումներից հետո Հյուսիսային Կորեան 1950 թվականին ներխուժեց Հարավային Կորեա, որպեսզի կոմունիստական կարգեր հաստատի թերակղզու այս հատվածում: 1950-ից 1953 թվականներին տեղի ունեցած Կորեական պատերազմն ավարտվեց Կորեական հաշտության համաձայնագրով և երկու Կորեաները բաժանվեցին Կորեական ապառազմականացված գոտով (ԿԱԳ), ինչը անփոփոխ է մինչև մեր օրերը: Կորեաների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները դադարել են բաժանումից հետո:

Նախապատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճապոնիայի իշխանության տակ (1910–1945)[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1905 թվականին Ռուս-ճապոնական պատերազմի ավարտից հետո Կորեան դե ֆակտո դարձավ Ճապոնիայի պոտեկտորատը և 1910 թվականին անէքսիայի ենթարկվեց Ճապոնիայի կողմից: Կորեայի կայսր Կոջոնը հեռացվեց: Հետագա տասնամյակներում ազգայինական և արմատական խմբերը, որոնք պայքարում էին Կորեայի անկախության համար, հիմնականում արտաքսված էին: Լինելով գաղափարապես տարբեր` այս խմբերը չկարողացան համախմբվել մեկ ընդհանուր ազգայնական շարժման շուրջ[1][2]: Չինաստանում Կորեայի ժամանակավոր կառավարությունը չկարողացավ հասնել համաշխարհային ճանաչման[3]:

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լյու Վու-Հյոնը ելույթ է ունենում Կորեայի անկախության նախապատրաստման կոմիտեում, Սեուլ, 1945 թվականի օգոստոսի 16

1943 թվականի նոյեմբերին Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի կեսերին Կահիրեի կոնֆերանսում Ֆրանկլին Դ. Ռուզվելտը, Ուինսթոն Չերչիլը և Չան Կայշին համաձայնվեցին, որ Ճապոնիան պետք է կորցնի բոլոր նվաճված տարածքները: Կոնֆերանսի վերջում երեք տերությունների ղեկավարները հայտարարեցին, որ Կորեան պետք է լինի ազատ և անկախ[4][5]: Ռուզվելտը հանդես եկավ Կորեայի նկատմաբ երաշխավորության գաղափարով, սակայն մյուս տերությունները համաձայնության չեկան: Ռուզվելտը գաղափարը կիսեց Իոսիֆ Ստալինի հետ 1943 թվականի նոյեմբերի Թեհրանի կոնֆերանսում և 1945 թվականի փետրվարի Յալթայի կոնֆերանսում: Ստալինը դեմ չեր, սակայն ցանկանում էր, որ երաշխավորության ժամանակաշրջանը կարճ տևի[6][7]:

Թեհրանի և Յալթայի կոնֆերանսներում Ստալինը խոստացավ միանալ դաշնակիցներին Խաղաղօվկիանոսյան պատերազմում Եվրոպայում հաղթանակից երեք ամիս անց: 1945 թվականի օգոստոսի 8-ին, Հերոսիմայի վրա ատոմային ռումբ նետելուց երկու օր անց ԽՍՀՄ-ը պատերազմ հայտարարեց Ճապոնիային[8]: Երբ պատերազմը սկսվեց հեռավոր արևելքում Խորհրդային զորքերի հրամանատար մարշալ Ալեքսանդր Վասիլևսկին կոչ արեց կերացիներին ապստամբել ճապոնացիների դեմ հանուն ազատության և անկախության[9]:

Խորհրդային զորքերը շատ արագ էին տեղաշարժվում և ԱՄՆ-ի կառավարությունը վախեցավ, որ ԽՍՀՄ-ը կնվաճի ամբողջ Կորեան: 1945 թվականի օգոստոսի 10-ին երկու երիտասարդ սպա Դին Ռասկը և Շառլ Բոնեստիլը նախանշեցին ամերիկյան օկուպացիոն հատվածը: Արագորեն աշխատելու և անպատրաստ լինելու պատճառով որոշվեց օկուպացիոն հատվածը բաժանել 38-րդ զուգահեռականով: Այն ընտրվեց, որովհետև երկիրը բաժանվեց մոտավոր հավասար կեսերի, սակայն մայրաքաղաք Սեուլը մնաց ամերիկյան վերահսկողության ներքո: Կորեայից ոչ մի փորձագետից խորհուրդ չհարցրեցին: Այս երկու սպաները անտեղյակ էին, որ քառասուն տարի առաջ Ճապոնիան և նախահեղափոխական Ռուսաստանը քննարկել են կիսել Կորեան նույն զուգահեռականով: Ռասկը հետագայում ասաց, որ ինքը տեղյակ էր և նա չէր հանդուրժի եթե ընտրվեր այլ գիծ[10][11]: Բաժանման արդյուքում տասնվեց միլիոն կորեացի մնաց ամերիկյան հատվածում և ինը միլիոն` ԽՍՀՄ-ի հատվածում[12]: Ի զարմանս ամերիկացիների, ԽՍՀՄ-ը անմիջապես համաձայնվեց բաժանմանը[9][13]: Համաձայնությունը պեշտոնապես ընդունվեց Ճապոնիայի կապիտուլացիայից հետո[13]:

Խորհրդային զորքերը մտան Կորեա օգոստոսի 14-ին և արագորեն շարժվեցին հյուսիսարևել և օգոստոսի 16-ին հասան Վոնսան[14]: Օգոստոսի 24-ին Կարմիր բանակը հասավ Փհենյան[13]:

Կորեայի վերջին գլխավոր նահանգապետ ճապոնացի Նաբույուկի Աբեն կապի մեջ մտավ բազմաթիվ ազդեցիկ կորեցիների հետ 1945 թվականի օգոստոսի սկզբից, որպեսզի փոխանցի իշխանությունը: Օգոստոսին կորեացիները կազմակերպեցին ժողովրդական կոմիտե, որը նախապապատրաստելու էր Կորեան անկախության և ղեկավարում էր ձախակողմյան քաղաքական գործիչ Լյու Վու-Հյոնը: 1945 թվականի սեպտեմբերի 6-ին Սեուլում գումարվեց ներկայացուցիչների համաժողով, որը հռչակեց կարճ կյանք ունեցած Կորեայի ժողովրդական հանրապետությունը[15][16]: Մասնակի համաձայնությամբ Լի Սին Մանը, ով արտաքսված էր ԱՄՆ-ը, հռչակվեց նախագահ[17]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Buzo Adrian (2002)։ The Making of Modern Korea։ London: Routledge։ էջեր 31–37։ ISBN 978-0-415-23749-9 
  2. Cumings Bruce (2005)։ Korea's Place in the Sun: A Modern History։ New York: W. W. Norton & Company։ էջեր 156–160։ ISBN 978-0-393-32702-1 
  3. Cumings Bruce (2005)։ Korea's Place in the Sun: A Modern History։ New York: W. W. Norton & Company։ էջեր 159–160։ ISBN 978-0-393-32702-1 
  4. «Cairo Communique, December 1, 1943»։ Japan National Diet Library։ December 1, 1943 
  5. Savada, Andrea Matles; Shaw, William, eds։ (1990), «World War II and Korea», South Korea: A Country Study, GPO, Washington, DC: Library of Congress, http://countrystudies.us/south-korea/8.htm 
  6. Cumings Bruce (2005)։ Korea's Place in the Sun: A Modern History։ New York: W. W. Norton & Company։ էջեր 187–188։ ISBN 978-0-393-32702-1 
  7. Stueck, William W. (2002), Rethinking the Korean War: A New Diplomatic and Strategic History, Princeton, NJ: Princeton University Press, ISBN 978-0-691-11847-5 
  8. Walker J Samuel (1997)։ Prompt and Utter Destruction: Truman and the Use of Atomic Bombs Against Japan։ Chapel Hill: The University of North Carolina Press։ էջ 82։ ISBN 978-0-8078-2361-3 
  9. 9,0 9,1 Tertitskiy Fyodor (6 November 2018)։ «How Kim Il Sung became North Korea’s Great Leader»։ NK News 
  10. Oberdorfer Don, Carlin Robert (2014)։ The Two Koreas: A Contemporary History։ Basic Books։ էջ 5։ ISBN 9780465031238 
  11. Seth Michael J. (2010-10-16)։ A History of Korea: From Antiquity to the Present։ Rowman & Littlefield Publishers (published 2010)։ էջ 306։ ISBN 9780742567177։ Վերցված է 2015-11-16 
  12. Buzo Adrian (2002)։ The Making of Modern Korea։ London: Routledge։ էջ 53։ ISBN 978-0-415-23749-9 
  13. 13,0 13,1 13,2 Hyung Gu Lynn (2007)։ Bipolar Orders: The Two Koreas since 1989։ Zed Books։ էջ 18 
  14. Seth Michael J. (2010)։ A Concise History of Modern Korea: From the Late Nineteenth Century to the Present։ Hawaìi studies on Korea։ Rowman & Littlefield։ էջ 86։ ISBN 9780742567139։ Վերցված է 2015-11-16 
  15. Buzo Adrian (2002)։ The Making of Modern Korea։ London: Routledge։ էջեր 53–57։ ISBN 978-0-415-23749-9 
  16. Robinson Michael E (2007)։ Korea's Twentieth-Century Odyssey։ Honolulu: University of Hawaii Press։ էջեր 105–106։ ISBN 978-0-8248-3174-5 
  17. Tertitskiy Fyodor (8 August 2018)։ «Why Soviet plans for Austria-style unification in Korea did not become a reality»։ NK News