Լուգանո (լիճ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox map.png
Լուգանո լիճ

'
Կոորդինատներ Կոորդինատներ: 45°59′0″ հս․ լ. 8°58′0″ ավ. ե. / 45.98333° հս․. լ. 8.96667° ավ. ե. / 45.98333; 8.96667
Տեղագրություն Իտալիա Իտալիա
Շվեյցարիա Շվեյցարիա
Երկարություն 33 կմ
Լայնություն 3 կմ
Ավազանի մակերեսը 47,8 կմ²
Ծավալը 6,5 կմ³
Ամենամեծ խորությունը 288 մ
Միջին խորությունը 134 մ

Lua error in Մոդուլ:Location_map at line 321: attempt to perform arithmetic on local 'right' (a string value).

##Լուգանո (լիճ) (Իտալիա)
Red pog.svg
Commons-logo.svg Վիքիպահեստում

Լուգանո լիճ (իտալ.՝ Lago di Lugano or Ceresio), սառցադաշտային լիճ, որը գտնվում է Շվեյցարիայի և Իտալիայի սահմանին։ Լիճն անվանվել է Լուգանո քաղաքի պատվին, գտնվում է Կոմո և Մաջորե լճերի միջև։ 590 թվականին Գրիգոր Տուրցին լիճը հիշատակել է Ceresio անունով[1]: Ceresio բառը ծագել է լատիներեն cerasus բառից և նշանակում է «բալ», քանի որ տարածքը լի է եղել բալենիներով, որոնք զարդարել են լճի ափերը[2]: 804 թվականի փաստաթղթերում լիճը ի հայտ է գալիս Laco Luanasco անունով[1]:

Լճափի հայտնի լեռներն ու զբոսաշրջային ուղղություններն են՝ լճի արևելքում՝ Մոնտե Բրե (925 մ), արևմուտքում՝ Մոնտե Սան Սալվատորե (912մ) և հարավարևելյան ափին՝ Մոնտե Ջենեռոսո (1,701 մ)։ Համաշխարհային ժառանգության արժեք հանդիսացող Մոնտե Սան Ջորջոն (1,097 մ) գտնվում է լճի հարավում։

Լուգանո լճի ջրերը ներառված չեն ԵՄ ԱԱՀ տարածքում։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լճի ափերի քաղաքական մարմնի կառավարման մասին առաջին վկայությունը ստացվել է 818 թվականին։ Ռազմավարական նշանակության տարածք զբաղեցնելով՝ լիճը եղել է Սպերիո կոմսության ֆեոդալական տիրապետության մաս։ Մոտ 1000 թվականին անցել է Կոմոյի հռոմի կաթոլիկ թեմի ենթակայության տակ։ 1218-1227 թվականների այն եղել է Կոմոյի և Միլանի միջև պատերազմի վայրը։ Քանի որ լիճը և դրա ափամերձ տարածքներն աստիճանաբար ներառվեցին Միլանի դքսության կազմում, 15-րդ դարում դարձան քաղաքական և տարածքային մրցակցության առարկա։ Լուգանո քաղաքը դարձավ տարածքի գլխավոր քաղաք[1]:

16-րդ դարի սկզբում շվեյցարական կանտոնների տրանսալպյան բեյլիվիկների ստեղծմամբ լիճը դադարել է պատկանել մեկ ինքնիշխան քաղաքական սուբյեկտի։ Իտալա-շվեյցարական սահմանը հստակեցվել է 1752 թվականին Վարեզեի պայմանագրով և այդ ժամանակից ի վեր մնացել է անփոփոխ[1]:

1848 թվականին Մելիդեի և Բիսոնեի միջև՝ մորենի վրա, կառուցվել է Մելիդե ամբարտակը, որպեսզի հնարավոր լինի լճի վրա կառուցել ճանապարհ և ապահովել ուղղակի կապ Լուգանոյի և Կյասոյի միջև։ Այժմ այստեղից է անցնում Սեն Գոտհարդ երկաթգիծը և Ա2 ավտոմայրուղին։

Նավագնացություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գանդրիա ժամանող ուղևորատար նավակը

Լիճը նավարկելի է։ Լճի վրա ծառայություններ են մատուցում Società Navigazione del Lago di Lugano-ի ուղևորատար նավակները, հիմնականում տուրիստական նպատակներով, միաժամանակ կապելով Լուգանո քաղաքը լճափնյա այլ համայնքների հետ, որոնցից մի քանիսը ճանապարհային հասանելիություն չունեն։

Ձկնորսությունը լճում (նաև Մաջորե լճում) կարգավորվում է 1986 թվականին Շվեյցարիայի և Իտալիայի միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա։ Նավարկելիության ներկայիս համաձայնագիրը գործում է 1992 թվականից։

Կենդանական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լիճը լի է ձկներով։ Բացի մի քանի պահպանվող տարածքներից, ինչպիսին է Պորլեցա կոմունայի Կուչո գետի բերանը, ձկնորսությունը թույլատրվում է ամենուր՝ ըստ տարբեր կանոնակարգերի։ Պաշտպանված տեսակներ են իտալական անգույն ու սպիտակ ճիրաններով խեցգետինները (Austropotamobius pallipes)։ Ի տարբերություն Լագո Մաջորեի՝ իտալական ճերմակը (Alburnus albidus) գրեթե հազվադեպ է հանդիպում այստեղ։

1895 թվականին Ցուգ լճից ներմուծվել է ամերիկյան իշխանը, 1894 և 1897 թվականներին՝ սովորական սիգը։ Լճում կա թեփուղ, կարպ, թառ, պերկես, սուդակ, շերեփաձուկ, ամերիկյան պալիա և այլ ձկնատեսակներ։ Վերջին տարիներին նկատվել են նաև սովորական լոքո և պիգո։

Աղտոտում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Աղտոտումը երկար ժամանակ խնդիր է եղել լճի համար։ 1960-ական և 1970-ական թվականներին պաշտոնապես արգելվել է լողանալ լճում[3]: Չնայած շարունակաբար կեղտաջրերի մաքրման կայանների ներդրման, ինչպիսին առկա է Գանդրիայում, այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են լճի պահման ժամանակը և թթվածնի պակասը, աճող ֆոսֆորի կոնցենտրացիաները նշանակում է, որ պարզ չէ՝ արդյոք լիճը կվերականգնվի։

Ըստ Legambiente-ի՝ միակ պատճառը, որ իտալական լճերում լողալն արգելված չէ այն է, որ Լոմբարդիայի շրջանը փոխել է օրենքը։ Նրանք հայտարարել են, որ լճերում աղտոտվածության մակարդակները չեն համապատասխանում եվրոպական վճիռներին։

Լճի քարտեզը

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուգանո լիճը և Մելիդե ամբարտակը
Պարլեցա

Լճի ընդհանուր մակերեսը 48.7 կմ2 է, որից 63%-ը բաժին է ընկնում Շվեյցարիային, 37%-ը՝ Իտալիային։ Առավելագույն խորությունը 288 մետր է։ Լճի ջրահավաք ավազանի գագաթնակետը Պիցո դի Ջինո գագաթն է[4][5]:

Լճի իտալական կողմի ջրերը և Կամպիոնե դ’Իտալիայի էքսկլավը ըստ իտալական օրենքի ֆիսկալ նպատակների համար համարվում են ոչ-տարածքային և կիրառվում է հատուկ հարկային կարգավիճակ՝ որպես անմաքս տարածքի, ազատվելով ԵՄ ԱԱՀ-ից[6]՝ բնակիչներին առաջարկելով շահավետ հարկային արտոնություններ։

Մելիդե ամբարտակը տարանջատում է հյուսիսային (27.5 կմ²) և հարավային (21.4 կմ²) ավազանները, թեև կամուրջը թույլ է տալիս ջրի հոսք և նավարկություն։

Շվեյցարական բնակավայրերը նշված են (Շ), իտալականը՝ (Ի) (Լուգանոյից ժամացույցի սլաքի ուղղությամբ)՝

  • Լուգանո (Շ)
  • Կասառատե(Շ)
  • Կաստանյոլա (Շ)
  • Գանդրիա (Շ)
  • Օրիա (Ի)
  • Վալսոլդա (Ի)
  • Կրեսոնյո (Ի)
  • Պորլեցա (Ի)
  • Կանտինե դի Գանդրիա (Շ)
  • Կապրինո (Շ)
  • Կամպիոնե դ’Իտալիա (Ի)
  • Բիսոնե (Շ)
  • Մառոջա (Շ)
  • Մելանո (Շ)
  • Կապոլագո (Շ)
  • Ռիվա Սան Վիտալե (Շ)
  • Բրուզինիո Արսիցիո (Շ)
  • Պորտո Չերեզիո (Ի)
  • Բրուզիմպիանո (Ի)
  • Պոնտե Տրեզա (Ի/Շ)
  • Կազլանո (Շ)
  • Մալյազո (Շ)
  • Անյո (Շ)
  • Անյուցո (Շ)
  • Մոնտանյոլա (Շ)
  • Կարաբիետա (Շ)
  • Բարբենգո (Շ)
  • Մորկոտե (Շ)
  • Մելիդե (Շ)
  • Պարադիզո (Շ)

Համայնապատկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լճի տեսքը Մոնտե Սան Սալվատորեից, ձախ կողմում Լուգանո քաղաքն է, աջ կողմում՝ Մելիդե ամբարտակը
Լճի տեսքը Մոնտե Սան Սալվատորեից, ձախ կողմում Լուգանո քաղաքն է, աջ կողմում՝ Մելիդե ամբարտակը


Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 «Lake Lugano»։ Historic Dictionary of Switzerland։ Վերցված է 2008-11-23  (in Italian)
  2. «Itinerari - Il Lago dei Ciliegi»։ Il Gommone (Italian)։ Վերցված է 2008-11-22 
  3. «Better quality of life on the lake - the swimming ban in the 70s»։ Societa Navigazione del Lago di Lugano։ 2011։ Վերցված է 31 March 2011 
  4. Swisstopo 1:25,000 topographic map, 2014-07-28
  5. «Stato di Salute del Ceresio»։ LakeLugano.ch։ Società Navigazione Lago di Lugano։ Վերցված է 2008-11-22  (in Italian)
  6. «Concept of Territoriality» (Italian)։ Italia Internazionale։ Վերցված է 2008-11-22