Լոբի (Տեսակ)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Լոբի
Լոբի
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Բաժին Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Թիթեռնածաղկավորներ
Ընտանիք Ընդավոր
Ցեղ Լոբի
Լատիներեն անվանում
Phaséolus
L., 1753
Հոմանիշներ
  • Pisum arvense L., 1753
  • Lathyrus oleraceus Lam., 1779
  • Pisum vulgare S.B.Jundz., 1791

Wikispecies-logo.svg
Դասակարգումը
Վիքիցեղերում

Commons-logo.svg
Պատկերներ
Վիքիպահեստում




Լոբի (լատ.՝ Phaséolus), թիթեռնածաղկավորների կարգ, ընդավորների ընտանիք: Միավորում է մոտ 97[1] տեսակ երկու կիսագնդերի տաք վայրերում: Բազմանում է պտուղների և սերմերի, իսկ որոշ տեսակներ էլ ծաղիկների միջոցով («թուրքական լոբի» անունով)[2][3]:

Մշակաբույսերի տեսակներից առաջին տեղը զբաղեցնում է սովորական լոբին տարատեսակ ձևերով և տեսակներով, որոնցից մի մասը փաթաթվող է, մյուս մասը՝ թփային: Այս տեսակի հայրենիքը Լատինական Ամերիկան է:

Լոբու այլ տեսակ է կրակոտ կարմիր լոբին (Phaseolus coccineus)՝ կարմիր ծաղիկներով, հաճախ հանդիսանում է դեկորատիվ բույս:

Որոշ տեսակներ, որոնց սովորաբար անվանում են «լոբի», պատկանում են լոբազգիների այլ ցեղին, օրինակ մաշ (մրտուկ) տեսակը: Հայտնի սննդային բույսեր են սովորական, ռուսական կամ ձիա լոբին, որոնք պատկանում են թիթեռնածաղկավորների կարգի սիսեռների ցեղին:

Բուսաբանական նկարագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միամյա խոտաբույսը հիմնականում գանգուր է, փետրանման տերևներով: Արմատային համակարգը առանցքային է:

Թերթիկները 3-ն են, շատ հազվադեպ՝ 1-ը: Ե՛վ ամբողջ տերևը, և՛ յուրաքանչյուր թերթիկ ամրացված է տերևակոթից:

Ծաղիկները ամրացված են պտղանութին: Ծաղկակալը գլանաձև սկավառակի նման է: Պսակի ցեցոտ թևերը քիչ թե շատ կապված են նավակով, որի երկար գագաթը, ինչպես նաև շերտերն ու սյունը պարուրաձեւ թրթռում են:

Կախովի լոբի 5-28 սմ երկարությամբ, երկփեղկ է, սերմերի միջև ծակոտկեն հյուսվածքի անբավարար հատվածով: Սերմերը հարուստ են օսլայով և լեգմինով (Պահուստային սպիտակուց):

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հնագետները Պերուում և Մեքսիկայում հայտնաբերել են լոբու սերմեր, որի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ այն մշակվել է մ.թ.ա. 5000 տարի առաջ:

15-րդ դարում Քրիստափոր Կոլումբոսի ճանապարհորդությունից հետո սկսեցին լոբի մշակել նաև Եվրոպայում, Աֆրիկայում և Ասիայում:

Տեսակներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Որոշ տեսակներ՝

  • Սև լոբի
  • Կարմիր լոբի
  • Սպիտակ լոբի
  • Ալ կարմիր լոբի
  • Մանուշակագույն լոբի

Սննդային արժեք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լոբու տարբեր տեսակների սերմեր

Սննդի համար օգտագործվում են լոբու սերմերը և կանաչած լոբու (առօրյա կյանքում սխալ ձևով կոչվող շերտերը) կանաչ լոբին (պտուղները): Շաքարավազի և բանջարեղենի տեսակների մեջ ամբողջ լոբին սպառվում է որպես ամբողջություն, այդ թվում նաև փեղկերը և սերմերը: Շատ տեսաներ հում վիճակում թունավոր են:

Նախքան ճաշ պատրաստելը խորհուրդ է տրվում լոբին ընկղմել ջրի մեջ (8-10 ժամ): Դա նպատակահարմար է երկու նպատակով՝

  • ներծծման գործընթացը փափկացնում է լոբիները և վերադարձնում նրանց խոնավությունը, ինչը նվազեցնում է կերակուրի պատրաստման ժամանակը,
  • երբ ներծծվում են օլիգոսախարիդները (շաքարեր, որոնք չեն մարսվում մարդու մարմնում) լուծվող ջրում, առաջացնելով գազի ձևավորում և բարդացնում մարսողական պրոցեսը:

Վնասատուներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կանաչ լոբի

Լոբու սերմերի գլխավոր վնասատուն հանդիսանում է լոբու սերմնաբզեզը:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Species of Phaseolus по данным сайта The Plant List(անգլ.)(լատ.) (Ստուգված է 5 Հոկտեմբերի 2016)
  2. Կաղապար:ВТ-ТСД
  3. «Турецкие бобы»։ Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան: 86 հատոր (82 հատոր և 4 լրացուցիչ հատորներ)։ Սանկտ Պետերբուրգ։ 1890–1907 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Категория:Зернобобовые культуры * Категория:Пища, ядовитая в сыром виде