Իվան Մազեպա

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Իվան Մազեպա Ստեպանովիչ ( 1644 - 1709 ), Ձախափնյա Ուկրաինայի հետման ( 1687 - 1708 ) խոշոր հողատեր։

Տարվելով Ուկրաինայի ինքնուրույնության և այն Ռուսաստանից անջատելու ազգայնական գաղափարներով, Մազեպան գաղտնի բանակցել է լեհ թագավոր Ստանիսլավ Լեշչինսկու, ապա՝ շվեդ, թագավոր Կարլ XII-ի հետ։ 1708-ին անցել է Կարլ XII-ի կողմը (տես Հյուսիսային պատերազմ 1700 - 17211709-ին, Պոլտավայի ճակատամարտում շվեդների պարտությունից հետո, Կարլ XII-ի հետ փախել է թուրքական Բենդերի ամրոցը, որտեղ և մահացել է։

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png

1 ԿԵՆՍԱԳՐՈՒԹՅՈՒՆ[խմբագրել]

Ընտանիքը[խմբագրել]

Մազեպան ամենայն հավանականությամբ ծնվել է 1639 թվականի մարտի 30-ին, ուղղափառ ազնվականների ընտանիքում, Կիևի մարզի Մազեպինցի գյուղում, Բելայա Ցերկով քաղաքի մոտ: Նրա հայրը Ստեփան Ադամ Մազեպան էր (?-1666), իսկ մայրը՝ Մարինա Մոկիևսկան (1624-1707): Իվան Մազեպայի նախնիներից ամենահին հիշատակությունը պահպանվել է նրա նախապապ Նիկոլայ Մազեպա-Կոլեդինսկու մասին, որին լեհական թագավոր Սիգիզմունդ 2-րդ Օգոստոսը մարտական ծառայության համար մի ագարակ է շնորհել Կամենեց գետակի ափին: Այն, աճելով, հետագայում դարձել է Մազեպինցի գյուղը: Իվան Մազեպայի պապը՝ Միխայիլ Մազեպան, հավանաբար եղել է ծառայության ռուսական ցարի մոտ՝ պահպանելով Ռուսական կայսրության հարավային սահմանները թաթարների ներխուժումից և, որոշ տեղեկություններով, զոհվել է 1620 թվականին՝ թուրքերի դեմ ճակատամարտի ժամանակ: Հայրը՝ Ստեփան Ադամ Մազեպան, եղել է Բոգդան Խմելինցկու դաշնակիցներից, մասնակցել է Պերեյասլավսկի պայմանագրի կնքմանը՝ ռուս բոյարների հետ: Սակայն չի հետևել այդ պայմանագրին և հետագայում Վիգովսկի հետմանի հետ մասնակցել է Ռուսական Մեծ Իշխանության ստեղծմանը, որը, սակայն, ադրյունքներչ չի տվել: 1662 թվականին նա լեհական թագավորի կողմից պալատական պաշտոն է ստացել Չերնիգովսկում և այն զբաղեցրել մինչև մահը (1665 թ.): Մարինա Մոկիևսկան սերում էր Բելայա Ցերկով քաղաքի ազնվականական ընտանիքից, որի տղամարդիկ ղեկավար պաշտոններ էին զբաղեցնում Կիևյան կազակական գնդում, իսկ նրա հայրը մի կազակ էր, ով կողք-կողքի կռվել էր Բոգդան Խմելինցկու հետ: Ժամանակակից ռուս գիտնական Տ. Գ. Տաիրովա-Յակովլեվան իր «Մազեպա» ինքնագրության մեջ տեղեկություններ է հաղորդում այն մասին, որ Մարինայի հայրը և եղբայրը Խմելինցկու գնդում ավագներ են եղել և զոհվել են լեհերի դեմ մարտերի ժամանակ 1655 թվականին: Մարինան ունեցավ երկու երեխա՝ Իվանը և Օլեքսանդրան: