Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Շամպոլյոն
Picto Info sciences exactes.png
Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն
ֆր.՝ Jean-François Champollion
Jean-François Champollion, by Léon Cogniet.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 23, 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2][3][4][5]
Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[4]
Մահացել է մարտի 4, 1832({{padleft:1832|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3][4][5] (41 տարեկանում)
Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[6][7][8][9]
բնական մահով
Գերեզման Պեր Լաշեզ
Քաղաքացիություն Royal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիայի թագավորություն[10]
Առաջին ֆրանսիական կայսրություն
Մասնագիտություն եգիպտագետ
Հաստատություն(ներ) Կոլեժ դե Ֆրանս[11]
Գործունեության ոլորտ եգիպտական հիերոգլիֆներ, պատմություն[5], լեզվաբանություն և Եգիպտագիտություն
Անդամակցություն Ասիական ընկերություն, Սուրբ Յոզեֆի շքանշան, Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա, Գերմանիայի հնագիտական ինստիտուտ, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Royal Swedish Academy of Letters, History and Antiquities
Ալմա մատեր Գրենոբլի համալսարան, Կոլեժ դե Ֆրանս, Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ և լիցե Ստենդալ
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[12]
Գիտական ղեկավար Antoine Isaac Silvestre de Sacy
Հայտնի աշակերտներ Francesco Salvolini և Karl Richard Lepsius
Պարգևներ
Jean-François Champollion Վիքիպահեստում
Ռոզեթյան արձանագրությունը, որի տեքստը Շամպոլյոնին հաջողվել է վերծանել

Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն (դեկտեմբերի 23, 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2][3][4][5], Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[4] - մարտի 4, 1832({{padleft:1832|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2][3][4][5], Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[6][7][8][9]), ֆրանսիացի գիտնական, եգիպտագիտության հիմնադիրը։ Գրենոբլի (1807) և Ֆրանսիական (1830) ակադեմիաների անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1826)։

Տիրապետել է մի շարք հին լեզուների, այդ թվում՝ եգիպտերենին և եբրայերենին։ Ուսումնառության տարիներից զբաղվել է Եգիպտոսի հնագիտական արժեքների ուսումնասիրությամբ։ 1814-ին լույս է ընծայել «Եգիպտոսը փարավոնների օրոք» գիրքը։ Երկար տարիներ նվիրել է Ռոզեթյան արձանագրության ընթերցմանը և 1822-ին շարադրել հին եգիպտական գրի վերծանման հիմնական սկզբունքները, որոշել նրա զարգացման հաջորդականությունը՝ հիերոգլիֆային, հիերատական, դեմոտական։

1828-30-ին ղեկավարել է Եգիպտոս ուղևորվող հնագիտական արշավախումբը, այնտեղ հավաքել և պատճենահանել է մեծ քանակությամբ տեքստեր, հուշարձաններ, պատկերներ, որոնք ետմահու լույս են տեսել «Եգիպտոսի և Նուբիայի հուշարձաններ» հրատարակությամբ։

1831-ից ղեկավարել է Կոլեժ դը Ֆրանսի՝ հատկապես իր համար բացված եգիպտագիտության ամբիոնը։ 1835-41-ին լույս է տեսել Շամպոլյոնի «Եգիպտերենի քերականություն», 1841 - 43-ին՝ «Եգիպտերենի բառարան և հիերոգլիֆային գիր» աշխատությունները։

Շամպոլյոնի երկերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Precis du systeme hieroglyphique, P., 1824;
  • Monuments de l’Egypte et la Nubie, v. 1 - 4, P., 1835-45

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 https://www.umass.edu/wsp/philology/gallery/champollion.html
  6. 6,0 6,1 6,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118746219 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  7. 7,0 7,1 7,2 https://www.britannica.com/biography/Jean-Francois-Champollion
  8. 8,0 8,1 8,2 http://www.nytimes.com/1999/08/29/travel/figeac-s-flair-for-the-egyptian.html
  9. 9,0 9,1 9,2 http://www.thenational.ae/arts-culture/books/cracking-the-egyptian-code
  10. http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/10_october/17/egypt_champ.shtml
  11. Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  12. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11895998s
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png