Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Շամպոլյոն
Picto Info sciences exactes.png
Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն
Jean-François Champollion
Jean-François Champollion, by Léon Cogniet.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 23, 1790({{padleft:1790|4|0}}-{{padleft:12|2|0}}-{{padleft:23|2|0}})[1][2]
Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[1]
Մահացել է մարտի 4, 1832({{padleft:1832|4|0}}-{{padleft:3|2|0}}-{{padleft:4|2|0}})[1][2] (41 տարեկանում)
Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[1][3][4][5]
բնական պատճառով
Գերեզման Պեր Լաշեզ
Քաղաքացիություն Royal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիայի թագավորություն[6]
Առաջին ֆրանսիական կայսրություն
Մասնագիտություն եգիպտագետ
Հաստատություն(ներ) Կոլեժ դե Ֆրանս[7]
Գործունեության ոլորտ եգիպտական հիերոգլիֆներ
Անդամակցություն Ասիական ընկերություն, Սուրբ Յոզեֆի շքանշան, Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա, Գերմանիայի հնագիտական ինստիտուտ, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա և Royal Swedish Academy of Letters, History and Antiquities
Ալմա մատեր Գրենոբլի համալսարան, Կոլեժ դե Ֆրանս, Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ և լիցե Ստենդալ
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[8]
Գիտական ղեկավար Antoine Isaac Silvestre de Sacy
Հայտնի աշակերտներ Francesco Salvolini և Karl Richard Lepsius
Պարգևներ
Պատվավոր Լեգեոնի շքանշան
Jean-François Champollion Վիքիպահեստում
Ռոզեթյան արձանագրությունը, որի տեքստը Շամպոլյոնին հաջողվել է վերծանել

Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն (1790 թ. դեկտեմբերի 24, Ֆիժակ, Ֆրանսիա - 1832 թ. մարտի 4, Փարիզ), ֆրանսիացի գիտնական, եգիպտագիտության հիմնադիրը։ Գրենոբլի (1807) և Ֆրանսիական (1830) ակադեմիաների անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1826)։

Տիրապետել է մի շարք հին լեզուների, այդ թվում՝ եգիպտերենին և եբրայերենին։ Ուսումնառության տարիներից զբաղվել է Եգիպտոսի հնագիտական արժեքների ուսումնասիրությամբ։ 1814-ին լույս է ընծայել «Եգիպտոսը փարավոնների օրոք» գիրքը։ Երկար տարիներ նվիրել է Ռոզեթյան արձանագրության ընթերցմանը և 1822-ին շարադրել հին եգիպտական գրի վերծանման հիմնական սկզբունքները, որոշել նրա զարգացման հաջորդականությունը՝ հիերոգլիֆային, հիերատական, դեմոտական։

1828-30-ին ղեկավարել է Եգիպտոս ուղևորվող հնագիտական արշավախումբը, այնտեղ հավաքել և պատճենահանել է մեծ քանակությամբ տեքստեր, հուշարձաններ, պատկերներ, որոնք ետմահու լույս են տեսել «Եգիպտոսի և Նուբիայի հուշարձաններ» հրատարակությամբ։

1831-ից ղեկավարել է Կոլեժ դը Ֆրանսի՝ հատկապես իր համար բացված եգիպտագիտության ամբիոնը։ 1835-41-ին լույս է տեսել Շամպոլյոնի «Եգիպտերենի քերականություն», 1841 - 43-ին՝ «Եգիպտերենի բառարան և հիերոգլիֆային գիր» աշխատությունները։

Շամպոլյոնի երկերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Precis du systeme hieroglyphique, P., 1824;
  • Monuments de l’Egypte et la Nubie, v. 1 - 4, P., 1835-45

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png