Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
HS Disambig.svg Անվան այլ կիրառումների համար տես՝ Շամպոլյոն
Picto Info sciences exactes.png
Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն
ֆր.՝ Jean-François Champollion
Jean-François Champollion, by Léon Cogniet.jpg
Ծնվել է դեկտեմբերի 23, 1790(1790-12-23)[1][2][3][4][5][6][7][8] կամ դեկտեմբերի 22, 1790(1790-12-22)[9]
Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[4]
Մահացել է մարտի 4, 1832(1832-03-04)[1][2][3][4][5][6][7][8] (41 տարեկանում)
Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[10][11][12][13]
բնական մահով
Գերեզման Պեր Լաշեզ
Քաղաքացիություն Royal Standard of the King of France.svg Ֆրանսիայի թագավորություն[14]
Առաջին ֆրանսիական կայսրություն
Մասնագիտություն եգիպտագետ
Հաստատություն(ներ) Կոլեժ դե Ֆրանս[15]
Գործունեության ոլորտ եգիպտական հիերոգլիֆներ, պատմություն[5], լեզվաբանություն և Եգիպտագիտություն
Անդամակցություն Ասիական ընկերություն, Սուրբ Յոզեֆի շքանշան, Արձանագրությունների և բելետրիստիկայի ակադեմիա[16], Գերմանիայի հնագիտական ինստիտուտ, Նիդեռլանդական արվեստների և գիտությունների թագավորական ակադեմիա, Ռուսաստանի գիտությունների ակադեմիա, Royal Swedish Academy of Letters, History and Antiquities և Թուրինի Գիտությունների Ակադեմիա
Ալմա մատեր Գրենոբլի համալսարան, Կոլեժ դե Ֆրանս, Արևելյան լեզուների և քաղաքակրթությունների ազգային ինստիտուտ և լիցե Ստենդալ
Տիրապետում է լեզուներին ֆրանսերեն[1]
Գիտական ղեկավար Antoine Isaac Silvestre de Sacy
Հայտնի աշակերտներ Francesco Salvolini և Karl Richard Lepsius
Պարգևներ Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ և Սուրբ Յոզեֆի շքանշան
Jean-François Champollion Վիքիպահեստում
Ռոզեթյան արձանագրությունը, որի տեքստը Շամպոլյոնին հաջողվել է վերծանել

Ժան Ֆրանսուա Շամպոլյոն (դեկտեմբերի 23, 1790(1790-12-23)[1][2][3][4][5][6][7][8] կամ դեկտեմբերի 22, 1790(1790-12-22)[9], Ֆիլաժ, Ֆրանսիայի թագավորություն[4] - մարտի 4, 1832(1832-03-04)[1][2][3][4][5][6][7][8], Փարիզ, Հուլիսյան միապետություն[10][11][12][13]), ֆրանսիացի գիտնական, եգիպտագիտության հիմնադիրը։ Գրենոբլի (1807) և Ֆրանսիական (1830) ակադեմիաների անդամ, Պետերբուրգի ԳԱ պատվավոր անդամ (1826)։

Տիրապետել է մի շարք հին լեզուների, այդ թվում՝ եգիպտերենին և եբրայերենին։ Ուսումնառության տարիներից զբաղվել է Եգիպտոսի հնագիտական արժեքների ուսումնասիրությամբ։ 1814 թ.-ին լույս է ընծայել «Եգիպտոսը փարավոնների օրոք» գիրքը։ Երկար տարիներ նվիրել է Ռոզեթյան արձանագրության ընթերցմանը և 1822 թ.-ին շարադրել հին եգիպտական գրի վերծանման հիմնական սկզբունքները, որոշել նրա զարգացման հաջորդականությունը՝ հիերոգլիֆային, հիերատական, դեմոտական։

1828-1830 թթ.-ին ղեկավարել է Եգիպտոս ուղևորվող հնագիտական արշավախումբը, այնտեղ հավաքել և պատճենահանել է մեծ քանակությամբ տեքստեր, հուշարձաններ, պատկերներ, որոնք ետմահու լույս են տեսել «Եգիպտոսի և Նուբիայի հուշարձաններ» հրատարակությամբ։

1831 թ.-ից ղեկավարել է Կոլեժ դը Ֆրանսի՝ հատկապես իր համար բացված եգիպտագիտության ամբիոնը։ 1835-1841 թթ.-ին լույս է տեսել Շամպոլյոնի «Եգիպտերենի քերականություն», 1841 - 1843 թթ.-ին՝ «Եգիպտերենի բառարան և հիերոգլիֆային գիր» աշխատությունները։

Շամպոլյոնի երկերը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Precis du systeme hieroglyphique, P., 1824;
  • Monuments de l’Egypte et la Nubie, v. 1 - 4, P., 1835-45

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Comité des travaux historiques et scientifiques — 1834.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 SNAC
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 4,7 Encyclopædia Britannica
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 https://www.umass.edu/wsp/philology/gallery/champollion.html
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 http://www.museechampollion-isere.fr/1791-jean-francois-champollion-1790-1832-.htm
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 http://www.histoire-medecine.fr/articles-histoire-de-la-medecine-jean-francois-champollion.php
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 http://sdei.senckenberg.de/biographies/information.php?id=5397
  9. 9,0 9,1 http://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/champollion_jean.shtml
  10. 10,0 10,1 10,2 German National Library, Berlin State Library, Bavarian State Library et al. Record #118746219 // Gemeinsame Normdatei — 2012—2016.
  11. 11,0 11,1 11,2 https://www.britannica.com/biography/Jean-Francois-Champollion
  12. 12,0 12,1 12,2 http://www.nytimes.com/1999/08/29/travel/figeac-s-flair-for-the-egyptian.html
  13. 13,0 13,1 13,2 http://www.thenational.ae/arts-culture/books/cracking-the-egyptian-code
  14. http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2005/10_october/17/egypt_champ.shtml
  15. Ֆրանսիայի քոլեջի պրոֆեսորների ցանկ
  16. http://www.aibl.fr/membres/academiciens-depuis-1663/article/jean-francois-champollion
Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից։ CC-BY-SA-icon-80x15.png