Թուրալֆ Սքուլեմ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Թուրալֆ Սքուլեմ
ThoralfSkolem-OB.F06426c.jpg
Ծնվել էմայիսի 23, 1887(1887-05-23)[1][2][3][4]
Sandsvær, Բուսկերուդ, Նորվեգիա
Մահացել էմարտի 23, 1963(1963-03-23)[1][2][3][4] (75 տարեկանում)
Օսլո, Նորվեգիա
ՔաղաքացիությունՆորվեգիա
Մասնագիտությունմաթեմատիկոս, փիլիսոփա և համալսարանի պրոֆեսոր
Հաստատություն(ներ)Օսլոյի համալսարան
Գործունեության ոլորտմաթեմատիկական տրամաբանություն, մոդելների տեսություն, բազմությունների տեսություն և աբստրակտ հանրահաշիվ
Ալմա մատերՕսլոյի համալսարան
Տիրապետում է լեզուներիննորվեգերեն[1]
Գիտական ղեկավարAxel Thue?[5]
Եղել է գիտական ղեկավարØystein Ore?
Հայտնի աշակերտներØystein Ore?
ՊարգևներՖրիտյոֆ Նանսենի ակնառու վարպետության պարգև Գուներուսի մեդալ և Սուրբ Օլաֆի շքանշան

Թուրալֆ Սքուլեմ (նորվ.՝ Thoralf Albert Skolem, վաղ թարգմանություններում նշվում է որպես Թորալֆ Սքոլեմ, մայիսի 23, 1887(1887-05-23)[1][2][3][4], Sandsvær, Բուսկերուդ, Նորվեգիա - մարտի 23, 1963(1963-03-23)[1][2][3][4], Օսլո, Նորվեգիա), նորվեգացի մաթեմատիկոս: Հիմնական աշխատությունները գրել է մաթեմատիկայի և մաթեմատիկական տրամաբանության ոլորտում: Էական ներդրում է ունեցել նաև ընդհանուր հանրահաշվի, թվերի տեսության և մաթեմատիկայի փիլիսոփայության մեջ:

Նրա անվան հետ են կապված մոդելների տեսության առանցքային հասկացություններից մեկը՝ Լևենհեյմ-Սքուլեմի թեորեմը, Սքուլեմի պարադոքսը, ինչպես նաև պրեդիկատների տրամաբանության սքուլեմյան նորմատիվ ձևը, կոմբինատորիկայի սքուլեմյան թեորեմը:

Եղել է Օսլոյի համալսարանի պրոֆեսոր (1938-1957), 1950-ական թվականներին՝ նորվեգական մաթեմատիկական համայնքի նախագահ:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Թուրալֆ Սքուլեմը ծնվել է 1887 թվականի մայիսի 23-ին Բուսկերունդի մոտակայքում գտնվող Սանսվեր փոքր քաղաքում: Հայրը՝ Էվեն Սքուլեմը, նախնական դպրոցի ուսուցիչ էր, սակայն ընտանիքը հիմնականում զբաղվում էր գյուղատնտեսությամբ[6]: 1905 թվականին ավարտել է Քրիտիանիայի միջնակարգ դպրոցը, որից հետո ընդունվել է Օսլոյի համալսարան:

Գիտական գործունեություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Համալսարանում ուսանելու տարիներին` սկսած 1909 թվականից, որպես օգնական աշխատել է ֆիզիկոս Քրիստիան Բիրկելանդի մոտ: Այդ տարիներին է գրել առաջին գիտական աշխատանքները` Բիրկելանդի հետ համատեղ հոդվածներ բևեռափայլի լաբորատոր վերստեղծման մասին: 1913 թվականին ավարտել է համալսարանը` պաշտպանելով դիպլոմային աշխատանք Բուլյան հանրահաշվի վերաբերյալ (նորվ.՝ Undersøkelser innenfor logikkens algebra):

1915-1916 թվականներին ստաժավորում է անցել Գյոթինգենի համալսարանում, 1916 թվականին վերադարձել է Քրիտիանիայի համալսարան, որտեղ 1918 թվականին ստացել է մաթեմատիկայի դոցենտի կոչում: Այս ժամանակաշրջանում մշակել է մոդելների տեսությունը` ստեղծելով Լևենհեյմ-Սքուլեմի թեորեմը: Ավելի ուշ առաջ է քաշել Սքուլեմի պարադոքսը:

Այդ տարիներին Նորվեգիայում գիտական աստիճանը պարտադիր չէր մանկավարժական և գիտական գործունեությամբ զբաղվելու համար, ուստի Սքուլեմը երկար ժամանակ ատենախոսություն չէր պաշտպանում: Միայն 1926 թվականին ստացավ փիլիսոփայության դոկտորի աստիճան` պաշտպանելով ատենախոսություն որոշ հանրահաշվական հավասարումների և անհավասարությունների լուծման վերաբերյալ (գերմ.՝ Einige Sätze über ganzzahlige Lösungen gewisser Gleichungen und Ungleichungen): Գիտական ղեկավարը համարվել է Աքսել Տուզը, ով մահացել է 1922 թվականին` պաշտպանությունից 4 տարի առաջ:

1930-1938 թվականներին որպես հետազոտող աշխատել է Բերգենի նորաստեղծ Միքելսենի ինստիտուտում: Այդ տարիների հիմնական աշխատությունը եղել է դիոֆանտային հավասարումների վերաբերյալ մենագրությունը: 1938 թվականին վերադարձել է Օսլոյի համալսարան` որպես պրոֆեսոր, և աշխատել մինչև թոշակի անցնելը (1957 թվական): Դրանից հետո ևս շարունակել է ակտիվ գործուենությունը, իրականացրել մի քանի գործուղում դեպի ԱՄՆ-ի համալսարաններ[7]:

Գիտական աշխատանքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հրատարակել է շուրջ 200 աշխատանք մաթեմատիկայի ոլորտում[8], որոնցից 48-ը գրել է համալսարանում աշխատելու վերջին տասը տարվա ընթացքում (1948-1957 թվականներին` 60 տարեկանից հետո)[9]:

Տրամաբանության մասին առավել կարևոր աշխատանքները 1970 թվականին առանձին գրքով տպագրվել են Օսլոյի համալսարանի կողմից[10]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 data.bnf.fr: տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Մակտյուտոր մաթեմատիկայի պատմության արխիվ
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 Norsk biografisk leksikonKunnskapsforlaget.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Indiana Philosophy Ontology Project
  5. Mathematics Genealogy Project — 1997.
  6. Фенстад, 1996, His father, Even Skolem, taught in elementary school, but the family were mainly farming people, p. 99.
  7. Фенстад, 1996, Skolem retired in 1957, thereafter visiting American universities on several occasions, p. 100.
  8. Фенстад, 1996, A rough count reveals that he wrote close to 200 papers, p. 101.
  9. Фенстад, 1996, From 1948 to 1957, i.e. from his 61st to his 70th year, he published 48 papers, p. 106.
  10. Thoralf Skolem, Jens Erik Fenstad Selected works in logic. — Oslo: Universitetsforlaget, 1970. — 732 p. — ISBN 9788200061274

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]