Սուրբ Երրորդություն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
(Վերահղված է Երրորդությունից)

Սուրբ երրորդությունը՝ կեղծիք։

Անդրեյ Ռուբլյով, Սուրբ Երրորդություն

ԻՆՉՊԵՍ Է ԱՌԱՋԱՑԵԼ։ Սուրբ երրորդություն, Աստծու եռամիասնություն, քրիստոնեական եկեղեցու ամենահիմնական դավանանքներից, ըստ որի, միակ Աստվածը գոյություն ունի երեք անձով՝ հայր Աստված, որդի Աստված և Սուրբ հոգի Աստված, և մի բնությամբ։ Երրորդության գաղափարը փոխ է առնված հեթանոսությունից։ «Սուրբ երրորդություն» տերմինը առաջադրել են 2-րդ դարի վերջի աստվածաբանները։ Սուրբ երրորդության դավանանքը սահմանվել է Նիկիայի 1-ին (325), հաստատվել Կոստանդնուպոլսի 1-ին (381) տիեզերական ժողովներում և տեղ գտել քրիստոնեության հավատո հանգանակում։ Քրիստոնեական եկեղեցիները տարբերվում են Սուրբ հոգու մեկնաբանման հարցում։ 11-րդ դարի կաթոլիկական եկեղեցին մտցրեց Սուրբ հոգու բխումը «և որդուց» ձևակերպումը, որը արևելյան եկեղեցիները, ինչպես և հայ եկեղեցին, չընդունեցին։ Սսի 3-րդ եկեղեցական ժողովը (1251), քննելով Սուրբ հոգու վերաբերյալ Հռոմի Իննովկենտիոս 4-րդ պապի առաջադրած դավանաբանական խնդիրները, ընդունել է «հոգին հորից է բխել և որդու միջոցով երևացել» (Կիրակոս Գանձակեցի, Հայոց Պատմություն, 1982, էջ 238) ձևակերպումը, որը, ըստ էության, մերժել է որդի աստծուց Սուրբ հոգու բխելը և պահպանել դավանաբանական հարցերում հայ եկեղեցու ինքնուրույնությունը։ Սուրբ երրորդության խիստ իռացիոնալ ըմբռնումը սուր վեճեր է հարուցել քրիստոնեության ներսում։ Այն ռացիոնալիստական դիրքերից ժխտել են հակատրինիտականները (լատ.՝ trinitas - «երրորդություն»), որոնց ուսմունքը Ռեֆորմացիայի շրջանում վերածնել են հակատրինիտական բողոքականները՝ ունիտականները (լատ.՝ unitas - «միասնություն»)։

Սուրբ Երրորդություն

ԻՐԱԿԱՆՈՒՄ, սակայն, քրիստոնեությունը ձևավորվել ու ավարտուն տեսք է ընդունել մ.թ. 1-ին դարում։ Այստեղ բախվում ենք ակնհայտ հակասության, որովհետև Երրորդության դոգման սահմանվել է 4–րդ դարի վերջին։ Ուստի և՝ ներմուծվել է հետագայում՝ աղավաղելով Քրիստոսի ուսմունքը։ ««Մեկ Աստված երեք Անձերի մեջ» հասկացությունը մինչև 4–րդ դարի վերջը ձևավորված չի եղել և, ինչ խոսք, ընդունված չի եղել քրիստոնեության մեջ» (New Catholic Encyclopedia, 1967, հատոր 14, էջ 299)։

Ապա, ուրեմն, ի՞նչ է սովորեցնում Աստվածաշունչը։ «Սուրբ Երրորդություն» բառակապակցությունը ոչ մի տեղ և ոչ մի անգամ չի հանդիպում մատյան Աստվածաշնչում։ Որովհետև բոլորովին այլ է ԱՍՏՎԱԾԱՇՆՉԱՅԻՆ ուսմունքը, ըստ որի՝ Աստված մեկն է։ Անաղարտ այս ուսմունքը կոչվում է՝ Միաստվածություն։ Ահա և սուրբ Գրքի բազմաթիվ վկայություններից մեկը. «Լսիր, ով Իսրայէլ, մեր Եհովայ Աստուածը՝ Եհովան մէկ է» (Երկրորդ Օրինաց, գլ.Զ, 4–րդ խոսք (6։4), Արարատ թարգմանություն)։ Քրիստոսի առաքյալ Պողոսն էլ ոչ մի փոփոխություն չի նշել Աստծո էության մասին, նույնիսկ Հիսուսի երկիր գալուց հետո։ Նա գրեց. «Աստուած մէ՛կ է» (Գաղատացիս գլ. Գ, 20 խոսք (3։20)։ Տեսե՛ք նաև Ա Կորնթացիս, գլ. Ը, 6-րդ  խոսք (8։6))։

Աստվածաշունչը հազարավոր անգամներ ներկայացնում է Աստծուն որպես մեկ անձ։ Երբ Աստված խոսում է, ապա միշտ հանդես է գալիս որպես մե՛կ՝ անբաժանելի Անհատ։ Աստվածաշունչը այդ առումով վերին աստիճանի որոշակի է։ Աստված ինքն էլ հայտարարում է. Օրինակ՝ Եսայիա, գլ. ԽԲ, խոսք 8 (42։8)։ Ահավասիկ, Աստված ինքն է պատվիրում՝ չունենալ ուրիշ Աստված. «Ես եմ Եհովան, քո Աստուածը… Բացի ինձանից ուրիշ աստուածներ չ’ունենաս» (Ելից, գլ. Ի, խոսք 2, 3)։ Ելից Ի (20-րդ) գլուխը 10-ը պատվիրանների գլուխն է, իսկ 2 և 3 խոսքերը Առաջին պատվիրանն են ներկայացնում։

Եթե Աստված իսկապես երեք անձ է, ապա ինչո՞ւ են Աստծո կողմից ներշնչված Սուրբ Գրքի բոլոր գրողները նրա մասին խոսում իբրև մեկ անձի։ Ի՞նչ նպատակի դա կարող էր ծառայել, բացի այն, որ կմոլորեցներ ժողովրդին։ Չէ՞ որ, եթե Աստված երեք անձից բաղկացած լիներ, նա Աստվածաշնչի գրողներին այդ մասին լիովին պարզ գրել կտար, որպեսզի դրա վերաբերյալ ոչ մի կասկած չլիներ։ Դրա փոխարեն, Աստվածաշնչի գրողները լիովին պարզ ասում են, որ Աստված մեկ Անձ է՝ միակ, անբաժան մի Էակ, որը հավասարը չունի։ Ահա՛ ևս երկու մեջբերում. «Սա քեզ ցոյց տրուեցաւ, որ գիտենաս թէ Եհովան է Աստուած. չ’կայ մի ուրիշը բացի նորանից» (Երկրորդ Օրինաց, գլ Դ, խոսք 35 (4։35))։ «Որպէսզի երկրի բոլոր ազգերը իմանան, որ Եհովան է Աստուած և ուրիշը չ’կայ» (Գ Թագավորաց, գլ. ը, խոսք 60 (8։60)։

Համաձայն Երրրորդության ուսմունքի՝ Հիսուսը Հորը Հավասար Աստված է, ո՛չ սկիզբ ունի, ո՛չ վերջ։ Սակայն, ըստ Աստվածաշնչի, Հիսուսը Հորը Հավասար Աստված չի։ Ճշտենք Աստվածաշնչո՛վ։ Թուղթ առ ԿՈՂՈՍԱՑԻՍ, գլ.Ա, խոսք 15 (1։15) «Որ աներեւոյթ Աստուծոյ պատկերն է՝ ամեն ստեղծուածներից առաջ ծնուած»։ Հիսուսը ստեղծվել է Աստծո կողմից։ Այս ճշմարտությունը հաստատում է ինքը՝ Քրիստոսը,՝ հետևյալ վկայությամբ. «Սա է ասում Ամէնը, հաւատարիմ եւ ճշմարիտ Վկան, Աստուծոյ արարածների Սկիզբը» (Հայտնություն, գլ. Գ, խոսք 14 (3։14)։ Այս խոսքերը Հիսուսինն են, որովհետև  երկինք համբարձվելուց հետո Նա՛ է թելադրել Հայտնություն գիրքը՝ հրեշտակի միջոցով։ Այս ճշմարտությունը բաց է՝ Հայտնության 1-ին գլխի առաջին խոսքով։ Ի հակադրություն Երրորդություն ուսմունքի, Պողոս առաքյալը հանդես է գալիս   հետևյալ վկայությամբ, ինչը մատնանշում է, որ  Հիսուսը հավասար չէ իր Հորը՝ Եհովա Աստծուն՝ որպես Աստված։ Ահավասիկ. «Որ Աստուծոյ կերպարանքումը լինելով, յափշտակութիւն չ’համարեց Աստուծուն հաւասար լինել» (Թուղթ առ Փիլիպպեցիս, գլ. Բ, խոսք 6 (2։6)։ Սրանից զատ, Հովհաննեսի ավետարանում ասվում է.« Աստուծուն ոչ ով երբէք չէ տեսել. բայց միածին Որդին, Հօր ծոցումը լինողը, նա պատմեց» (գլ. Ա, խոսք 18 (1։18))։ Այո՛. Աստծուն ոչ ոք երբեք չի տեսել, իսկ Հիսուսին տեսել են հայտնապես։ Համաձայն Երրրորդության ուսմունքի՝ սուրբ հոգին անձ է՝ Աստված՝ Արարիչ Աստծուն հավասար։ Ստուգե՛նք։ Գործեր գրքի Բ գլխի 18-րդ խոսքն (2։18) ասում է. «Եւ կ’լինի յետի օրերումը, ասում է Աստուած, որ իմ Հոգուցը կ’թափեմ ամեն մարմնի վերայ, եւ ձեր որդիները եւ ձեր աղջիկները կ’մարգարէանան»։ Պարզից էլ պարզ է.  անձը չի կարող թափվել։ Նաև՝ երբ Գաբրիել հրեշտակը երևաց կույս Մարիամին ու հայտնեց, որ նա որդի է ունենալու, ասաց. «Սուրբ Հոգին կ’գայ քեզ վերայ, եւ Բարձրեալի զօրութիւնը քեզ վերայ կ’հովանաւորէ, վասն որոյ եւ այն ծնուած սուրբն էլ Աստուծոյ Որդի կ’կոչուի» (Ղուկաս, գլ. Ա, խոսք 35 (1։35))։ Փաստորեն, կապ գոյություն ունի սուրբ հոգու և «Բարձրյալի զորության» միջև։ Նման միտք կա նաև Աստվածաշնչի այլ համարներում։ Միքիա մարգարեն գրել է. «Ես լցուած եմ զօրութիւնով՝ Տիրոջ հոգովը» (Միքիա, գլ. Գ, խոսք 8 (3։8))։ Իսկ Հիսուսը խոստացավ իր աշակերտներին. «Դուք զորություն կստանաք, երբ սուրբ հոգին գա ձեզ վրա» (Գործեր 1։8)։ Պողոս առաքյալը նույնպես խոսել է «սուրբ հոգու զորության» մասին (Հռովմայեցիս, գլ. 15, 13 և 19 խոսքեր (15։13, 19))։ Ի՞նչ եզրահանգման կարող ենք գալ։ Սերտ կապ գոյություն ունի սուրբ հոգու և Աստծու զորության միջև։ Սուրբ հոգով Աստված դրսևորում է իր ուժը։ Այլ կերպ ասած՝ սուրբ հոգին Աստծու զորությունն է՝ որը գործի է դրվում արարելու, մարգարեներին խոսք թելադրելու, պաշտպանելու, կառուցելու և այլ նպատակներով։ Հիսուսն ասաց. «Տիրոջ Հոգին ինձ վերայ է» (Ղուկաս, գլ. Դ, խոսք 18 (4։18))։ Իսկ ի՞նչ արեց Հիսուսը «հոգու զորությամբ» (Ղուկաս, գլ. Դ, խոսք 14  (4։14))։ Նա հիվանդներ բուժեց, հանդարտեցրեց մոլեգնած ծովի ալիքները, ընդամենը մի քանի հացով և ձկով կերակրեց հազարավոր մարդկանց, անգամ՝ մահացածների հարություն տվեց։ Հիսուսը սուրբ հոգու ազդեցությամբ չարեց արտասովոր բաներ։ Օրինակ՝ չընկավ գետնին, անհասկանալի բառեր չխոսեց ու իրեն տարօրինակ չպահեց։ Այնինչ այսպիսի անհասկանալի բաներ են կատարվում աղանդավորական որոշ հավաքներում, որտեղ պնդում են, թե իրենք սուրբ հոգով են առաջնորդվում։

Այսպիսով, Աստվածաշունչը հստակ է ու վերին աստիճանի ճշգրիտ։ Սուրբ Երրորդությունը մարդկային հորինվածք է՝ կեղծ ուսմունք։

 

Այս հոդվածի կամ նրա բաժնի որոշակի հատվածի սկզբնական կամ ներկայիս տարբերակը վերցված է Քրիեյթիվ Քոմմոնս Նշում–Համանման տարածում 3.0 (Creative Commons BY-SA 3.0) ազատ թույլատրագրով թողարկված Հայկական սովետական հանրագիտարանից  (հ․ 11, էջ 202 CC-BY-SA-icon-80x15.png

Մինչ օրս ոչ մի եկեղեցական չի կարողանում բացատրել երրորդություն երւույթը