Եգիպտական գիշերներ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Եգիպտական գիշերներ
Египетские ночи
Египетские ночи.jpg
Տեսակգրական ստեղծագործություն
Ժանրվիպակ
ՀեղինակԱլեքսանդր Պուշկին
Բնագիր լեզուռուսերեն
Գրվել է1835
Հրատարակություն1837
Egyptian nights (Pushkin)

«Եգիպտական գիշերներ» (ռուս.՝ Египетские ночи)[Ն 1], Ալեքսանդր Պուշկինի անավարտ վիպակը, որը հրապարակվել է նրա մահից հետո «Սովրեմեննիկ» ամսագրում (№ 8, 1837 թվական)։ Այն տեսքով, որով վերակառուցում են պուշկինագետները, պարունակում է մեծ բանաստեղծական հատվածներ, որոնք բացակայում են ձեռագրերում։ Սա Պուշկինի միակ ստեղծագործությունն է, որտեղ արձակը սերտորեն առնչվում է պոեզիայի հետ։

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիպակը բաղկացած է երեք գլխից։ Առաջին գլխում երիտասարդ և հաջողակ բանաստեղծ Չարսկին զգում է ոգեշնչման գալուստը, երբ նրա պետերբուրգյան բնակարան է մտնում մաշված զգեստով իտալացի եկվորը, ով հիշեցնում էր խաբեբայի։ Անծանոթը իրեն անվանում է նեապոլիտական նկարիչ և օգնության հույս է հայտնում «եղբայրակցի» կողմից։ Չարսկին պատասխանում է նրան կտրուկ և սառը՝ վիրավորված լինելով նման համեմատությամբ։ Սակայն, երբ իտալացին պատրաստվում է լքել իր բնակարանը, Չարսկին կանչում է նրան և երկար հարցումներից հետո իմանում է, որ իր առջև բանաստեղծ-իմպրովիզատոր է։

Երկրորդ գլխում Չարսկին հանձն է առնում կազմակերպել օտարերկրացու ելույթը աշխարհիկ հասարակությունում և կազմակերպում է տոմսերի տարածումը։ Իր նոր ծանոթի ունակությունները զգալու համար, նա առաջարկում է նրան իմպրովիզացիա անել իրեն վաղուց հետաքրքրող մի թեմայի շուրջ՝ բանաստեղծը և ամբոխը։ Տողերը, որոնք հնչում են իտալացու շուրթերից, խորապես տպավորում են Չարսկուն։ Սակայն, հազիվ հասցնելով ավարտել իր արտասանումը՝ հյուրը սկսում է շահույթի ակնկալիքով դատողություններ անել տոմսերի գնի մասին, որը հիասթափեցնում է իր ունկնդրին, ով ստիպված էր «պոեզիայի բարձրությունից հանկարծ ընկնել գրասենյակային աշխատողի նստարանին»։

Երրորդ գլխում ներկայացված է աշխարհիկ ժողովը, որտեղ իտալացին հանդես է գալիս։ Հյուրերի կողմից առաջարկվող հարցերի միջոցով վիճակահանությամբ ընտրում են մեկը՝ Կլեոպատրան և նրա սիրեկանները: Խոսքը վերաբերում է Սեքստոս Ավրելիոս Վիկտորի «Կեսարի մասին» ստեղծագործությանը, որտեղ եգիպտական թագուհին, իբր, սիրո գիշերներ է վաճառում իր ակնթարթային սիրո կյանքի համար։

Aquote1.png Իմպրովիզատորը զգում էր, որ Աստծված մոտենում է... Նա նշան տվեց երաժիշտներին նվագել... Նրա դեմքը սարսափելի գունատվեց, նա թպրտաց, ինչպես տենդի ժամանակ, նրա աչքերը փայլեցին հրաշալի կրակով, նա ձեռքով բարձրացրեց իր սև մազերը, թաշկինակով մաքրեց բարձր ճակատը, ծածկված քրտինքի կաթիլներով... և հանկարծ առաջ քայլեց, ձեռքերը խաչաձև դրեց կրծքին... երաժշտությունը լռեց... Իմպրովիզացիան սկսվեց[Ն 2] Aquote2.png


Գաղափար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Եգիպտական Կլեոպատրա թագուհուն ավանդաբար ներկայացնում են որպես գայթակղիչ և նենգ գեղեցկության մարմնացում, Լիբիդոյի և մահվան միաձուլումը[3]

Պուշկինի երևակայության համար որպես նախնական կետ ծառայել են ոչ արժանահավատ տեղեկություններ՝ վերցված Սեքստոս Ավրելիոս Վիկտորի «Կեսարների մասին» գրվածքից, որտեղ անհայտ խմբագիրը տեղադրել է «Հայտնի մարդկանց մասին անըստույգ ստեղծագործությունը», որը վերաբերում է Եգիպտոսի թագուհի Կլեոպատրային: «Նա այնքան անառակ էր, որ վաճառվում էր, և այնքան գեղեցիկ էր, որ շատերը նրանից կյանքի գնով գիշեր էին գնում»։

  • 1824 թվականի հոկտեմբերին Միխայլովսկում աքսորի մեջ գտնվող բանաստեղծը ստեղծում է սյուժեի առաջին մշակումը՝ «Կլեոպատրա» անավարտ պոեմը[Ն 3]։ Դմիտրի Սվյատոպոլկ Միրսկու գնահատմամբ, դա Պուշկինի ամենահետաքրքիր գաղափարներից մեկն էր, մահվան և ցանկասիրության մասին հրաշալի պոեմ[4]։

Նշումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Պոեմի անվանումը համապատասխանում է 1830-ականների նորաձև գրական բանաձևին (Վ․ Օդոևսկու Ռուսական գիշերներ, Հայնրիխ Հայնեի «Ֆլորենցիական գիշերներ»), որը հիշեցնում է Ավլուս Գելլիուսի «Ատտիկական գիշերները»[1]
  2. Վերջին արձակ տողերի ոճաբանական անկումը նկատել է Վ. Բրյուսովը։ Նրա դիտարկմամբ, եզրափակիչ տողերում ժամանակակիցների կերպարները ընդունում են նույն վսեմության բնույթը, ինչպես հին աշխարհի կերպարները[2]։
  3. Բորիս Տոմաշևսկին կապում է Պուշկինի հետաքրքրությունը «Ղուրանի ընդօրինակումը» աշխատանքի սյուժեի հետ, որոնք կարող էին ծառայել բանաստեղծի համար որպես նախնական խթան, մտովի վերահաստատվելու օտար իրավիճակին, սովորական կյանքի ապրելակերպի հեռավոր բարքերին և մտքերի կերպարին

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Путеводитель по Пушкину. — М.; Л.: Гос. изд-во худож. лит., 1931. — С. 136—137.
  2. В. Брюсов. Мой Пушкин. М.—Л., 1929, с. 112
  3. Modernism, Rubén Darío, and the Poetics of Despair - Alberto Acereda, Rigoberto Guevara - Google Книги
  4. Мирский Д. С. История русской литературы с древнейших времен до 1925 года. London, 1992. С. 135—159.