Գայլը, այծը և կաղամբը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Գյուղացին, գայլը, այծը և կաղամբը

Գայլը, այծը և կաղամբը[1][2][3][4], գետն անցնելու դասական գլուխկոտրուկ: Այն ստեղծվել է 9-րդ դարից ոչ ուշ[5][3][6] և տարբեր անվանումներով առկա է մի շարք էթնիկ խմբերի ֆոլկլորներում[7][8]:

Սյուժե[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մի օր գյուղացուց պահանջվում է գետի վրայով անցկացնել գայլին, այծին և կաղամբը: Գյուղացին ունի մի նավակ, որով, բացի իրենից, կարող է տեղափոխել մեկ առարկա՝ կա՛մ գայլը, կա՛մ այծը, կա՛մ կաղամբը: Եթե նա գայլին առանց հսկողության թողնի այծի հետ, ապա գայլն այծին կուտի, եթե այծին թողնի կաղամբի հետ, այծը կուտի կաղամբը:

Ինչպե՞ս գյուղացին իր ամբողջ ունեցվածքն անվնաս ու ամբողջությամբ տեղափոխի գետի մյուս ափ[1][3]:

Լուծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Լուծման առաջին քայլը պետք է լինի այծի տեղափոխումը, քանի որ ցանկացած այլ տարբերակ կհանգեցնի ունեցվածքի մի մասի կորստին: Վերադառնալով՝ գյուղացին մյուս ափ է տեղափոխում կաղամբը (կամ գայլին), իսկ այծին հետ է բերում: Այծին թողնելով առաջին ափում՝ գյուղացին մյուս ափ է տեղափոխում գայլին (կամ կաղամբը), ինչից հետո վերադառնում է, որպեսզի տանի այծին[9][10]:

Հիշատակումներ և վարիացիաներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գլուխկոտրուկը պատկանում է գետն անցնելու վերաբերյալ խնդիրների շարքին[2][6] (ferry-boat problems[11], river-crossing puzzle), որտեղ առաջադրանքն այն է, որ մի շարք առարկաներ պետք է անցկացնել գետով, բայց կա սահմանափակում: Այս գլուխկոտրուկի առաջին հայտնի հիշատակման մեջ, որ արվել է «Propositiones ad Acuendos Juvenes» միջնադարյան ձեռագրում («Խնդիրներ երիտասարդ մտքի զարգացման համար»[6]), գյուղացու ունեցվածքն են կազմում գայլը, այծը և կաղամբը: Գոյություն ունեն գլուխկոտրուկի «գեղարարական» վարիացիաներ, որոնց կերպարներն են գայլը, ոչխարը և կաղամբը[12][7], աղվեսը, հավը և հացահատիկը[13], աղվեսը, սագը և բակլան[14], հովազը, խոզը և վարսակաձավարը[15]: Գլուխկոտրուկի տրամաբանությունը չի փոխվում. կան 3 առարկաներ՝ A, B, C, այնպիսին, որ չի կարելի առանց հսկողության թողնել AB-ի հետ կամ BC-ի հետ:

Գլուխկոտրուկը հանդիպում է աֆրոամերիկացիների, Կամերունի, Կաբո Վերդեի, Դանիայի, Եթովպիայի, Գանայի, Իտալիայի, Ռումինիայի, Ռուսաստանի, Շոտլանդիայի, Սուդանի, Ուգանդայի, Զամբիայի, Զիմբաբվեի ֆոլկլորում[7][16]: Գլուխկոտրուկին տրվել է H506.3 նշանակումը Սթիթ Թոմսոնի սյուժեների ցանկում և ATU 1579 նշանակումը՝ Աարնե-Թոմփսոնի սյուժեների ցուցակում[17]:

Եվրոպայում խնդիրը մեծ տարածում է ստացել հետաքրքրաշարժ առաջադրանքների ժողովածուի հրատարակումից հետո, որ վերագրվում է Ալկունին (լատ.՝ Propositiones ad Acuendos Juvenes, 8-րդ դար): Խնդիրը Լուիս Քերոլի սիրելի գլուխկոտրուկն էր[18] և բազմիցս վերահրատարակվել է հետաքրքրաշարժ մաթեմատիկայի ժողովածուներում[6][7]:

Գլուխկոտրուկը հիշատակվում է Nintendo DS Professor Layton and the Curious Village խաղում և «Սիմփսոնները» մուլտսերիալում («Gone Maggie Gone» 20-րդ սեզոնի 13-րդ էպիզոդ), որտեղ Հոմերը պետք է գետն անցկացնի Մեգգիին, շանը և առնետի թույնի անոթը:

Հիշատակում կա նաև «Ֆարգո» սերիալի 1-ին սեզոնի 9-րդ սերիայում:

Աֆրիկայի որոշ շրջաններում հայտնաբերվել են գլուխկոտրուկի վարիացիաներ, որոնցում նավակն իր մեջ կարող է տեղավորել երկու առարկա, բացի մարդուց: Երբ գլուխկոտրուկն այդ ձևով հեշտացվում է, կարելի է ներկայացնել որոշ սահմանափակումներ, որ ցանկացած երկու առարկաներ չեն կարող միասին մնալ ափին[7]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Старинные занимательные задачи, 1988, էջ 55
  2. 2,0 2,1 Математические эссе и развлечения, 1986, էջ 129
  3. 3,0 3,1 3,2 Математическая смекалка, 1958, էջ 14
  4. Good Old-Fashioned Challenging Puzzles, 2007, էջ 87: «And everybody knowns the story of the man with the wolf, goat, and basket of cabbages whose boat would only take one of the three at a time with the man himself.»
  5. Pressman Ian, David Singmaster (June 1989)։ «"The Jealous Husbands" and "The Missionaries and Cannibals"»։ The Mathematical Gazette (The Mathematical Association) 73 (464): 73–81։ JSTOR 3619658։ doi:10.2307/3619658 
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 Головоломки из близкой дали
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Ascher Marcia (February 1990)։ «A River-Crossing Problem in Cross-Cultural Perspective»։ Mathematics Magazine (Mathematical Association of America) 63 (1): 26–29։ JSTOR 2691506։ doi:10.2307/2691506 
  8. Gurdjieff G. I. (1963)։ Meetings with Remarkable Men (1st English ed.)։ London: Routledge & Kegan Paul։ էջեր 4—5 
  9. Старинные занимательные задачи, 1988, էջ 129
  10. Математическая смекалка, 1958, էջ 387-388
  11. Mathematical Recreations and Essays, 1914, էջ 71
  12. Alcuin's Transportation Problems and Integer Programming Archived 2011-07-19 at the Wayback Machine., Ralf Borndörfer, Martin Grötschel, and Andreas Löbel, preprint SC-95-27 (November 1995), Konrad-Zuse-Zentrum für Informationstechnik Berlin.
  13. The Classic River Crossing Puzzle Archived 2008-06-17 at the Wayback Machine.
  14. Mary Jane Sterling, Math Word Problems for Dummies
  15. Stewart Ian (1998)։ The Magical Maze։ Phoenix։ ISBN 0-7538-0514-6 
  16. 235. Three Zande Texts, E. E. Evans-Pritchard, Man, 62 (October 1962).
  17. "Carrying a Wolf, a Goat, and a Cabbage across the Stream. Metamorphoses of ATU 1579", Piret Voolaid, Folklore: Electronic Journal of Folklore 35 (2007). Tartu: Eesti Kirjandusmuuseum.
  18. Rediscovered Lewis Carroll Puzzles, Lewis Carroll, compiled by Edward Wakeling, Courier Dover Publications, 1996, ISBN 0-486-28861-7.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Олехник С. Н., Нестеренко Ю. В., Потапов М. К. Старинные занимательные задачи. — 2-е изд., испр.. — М.: Наука, Главная редакция физико-математической литературы, 1988. — 160 с. — ISBN 5-02-013759-6
  • У. Болл, Г. Коксетер Математические эссе и развлечения = Mathematical Recreations and Essays. — М.: Мир, 1986.
  • Б. А. Кордемский Математическая смекалка. — Издание пятое, стереотипное. — М.: Государственное издательство физико-математической литературы, 1958.
  • H. E. Dudeney Good Old-Fashioned Challenging Puzzles. — Summersdale Publishers Ltd, 2007. — ISBN 1-84024-557-3
  • W. W. Rouse Ball Mathematical Recreations and Essays. — Sixth edition. — London: Macmillan, 1914. — 538 p.
  • Владимир Белов (2000-01-11)։ «Головоломки из близкой дали»։ Компьютерра։ Արխիվացված է օրիգինալից 2015-11-28-ին 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]