Ատիպիկ թոքաբորբ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ատիպիկ թոքաբորբ
COVID19CT2.webp
COVID-19-ով հարուցված ատիպիկ թոքաբորբի ՀՇ պատկեր
Տեսակհիվանդություն
Բժշկական մասնագիտությունՎարակիչ հիվանդություններ, թոքաբանություն
ՀՄԴ-9486
ՀոմանիշներԱտիպիկ պնևմոնիա, քայլող թոքաբորբ

Ատիպիկ թոքաբորբ կամ քայլող թոքաբորբ[1], թոքաբորբի տեսակ, որը հարուցվում է թոքաբորբի համար «ոչ տիպիկ» միկրոօրգանիզմներով և ունենում է անսովոր կլինիկական ընթացք։ Ատիպիկ թոքաբորբ հարուցող միկրոօրգանիզմները բազմազան են։ Երբ այն առաջանում է այլ հիվանդություններից անկախ՝ ինքնուրույն կերպով, ապա կոչվում է առաջնային ատիպիկ թոքաբորբ (ԱԱԹ)։

Տերմինը առաջին անգամ օգտագործվել է 1930-ականներին[2][3] և կապված է եղել Streptococcus pneumoniae-ի կողմից հարուցված բակտերային թոքաբորբի հետ՝ այն ժամանակ թոքաբորբերի ամենահայտնի և ամենատարածված տեսակը։ Տիպիկ և ատիպիկ թոքաբորբերի տարանջատումը պատմականորեն համարվում էր շատ կարևոր, քանզի հնարավոր էր լինում տարբերակել այն պացիենտներին, որոնք ներկայանում էին «տիպիկ» շնչառական ախտանիշներով և բլթային թոքաբորբով, նրանցից, որոնց մոտ առկա էին թոքաբորբին այնքան էլ ոչ բնորոշ համակարգային «ատիպիկ» ախտանիշներ (օրինակ՝ տենդ, գլխացավ, առատ քրտնարտադրություն և մկանացավ) և բրոնխոպնևմոնիա[4]։

Տերմինաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

«Առաջնային ատիպիկ թոքաբորբը» կոչվում է առաջնային, քանզի այն առաջանում է այլ հիվանդություններից անկախ։

Այն հայտնի է նաև որպես «քայլող թոքաբորբ», որովհետև ախտանիշները սովորաբար լինում են բավականին մեղմ և հիվանդը կարող է լինել ոտքի վրա[5][6]։

«Ատիպիկ թոքաբորբը» ատիպիկ է, քանզի այն հարուցվում է ատիպիկ օրգանիզմների կողմից (բացի այս հարուցիչներից՝ Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae և Moraxella catarrhalis)[7]։ Այս ատիպիկ օրգանիզմները կարող են լինել հատուկ բակտերիաներ, վիրուսներ, սնկեր և նախակենդանիներ։ Ի հավելում այս ամենին, թոքաբորբի այս տեսակը ատիպիկ է նաև իր կլինիկական ընթացքով՝ խորխի միայն չափավոր քանակներ, կոնսոլիդացիայի բացակայություն, արյան սպիտակ բջիջների քանակի աննշան բարձրացում և ալվեոլյար էքսուդատի բացակայություն[8][9]։

Այն ժամանակ, երբ առաջին անգամ նկարագրվում էր ատիպիկ թոքաբորբը, որոշ միկրոօրգանիզմներ՝ միկոպլազմա, քլամիդոֆիլա և լեգիոնելա, դեռևս չէին ճանաչվել որպես բակտերիաներ և համարվում էին վիրուսային օրգանիզմներ։ Այդ իսկ պատճառով, «ատիպիկ թոքաբորբը» նաև կոչվում էր «ոչ բակտերիալ»[10]։

Գրականության մեջ ատիպիկ թոքաբորբ տերմինը համարվում է արդիական, երբեմն հակադրվում է վիրուսային թոքաբորբի (տես ստորև), իսկ երբեմն էլ, թերևս սխալ, բակտերիալ թոքաբորբի հետ։ Ատիպիկ թոքաբորբի հարուցիչների մեծ մասը հանդիսանում են բակտերիաների անսովոր տեսակներ (Միկոպլազման հանդիսանում է բջջապատ չունեցող բակտերիայի տեսակ, իսկ Քլամիդիաները համարվում են ներբջջային բակտերիաներ)։ Քանզի վիրուսով հարուցված ատիպիկ թոքաբորբը ունի տարբերվող ընթացք և պատասխանում է բուժման այլ տեսակներին, ապա շատ կարևոր է տարբերակել ատիպիկ թոքաբորբի պատճառ հանդիսացող սպեցիֆիկ ախտածիններին։

Նշաններ և ախտանիշներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սովորաբար ատիպիկ պատճառները առաջ են բերում ատիպիկ ախտանիշներ՝

  • Պատասխանի բացակայություն տարածված հակաբիոտիկների նկատմամբ, ինչպիսին են՝ սուլֆոնամիդը[11] և բետա-լակտամները՝ պենիցիլին։
  • Բլթային կոնսոլիդացիայի որևէ նշանի կամ ախտանիշի բացակայություն[12][13], ինչը նշանակում է, որ վարակը սահմանափակված է փոքր տարածություններում, այլ ոչ թե ներառում է ամբողջ բիլթը: Այնուամենայնիվ, հիվանդության հարաճման հետ մեկտեղ՝ պատկերը կարող է նմանվել բլթային թոքաբորբի։
  • Լեյկոցիտոզի բացակայություն։
  • Արտաթոքային ախտանիշներ, որոնք կապված են ախտածին օրգանիզմի տեսակից[9]։
  • Խորխի չափավոր քանակություն, կամ ընդհանրապես բացակայություն (այսինքն՝ ոչ պրոդուկտիվ)։
  • Ալվեոլյար էքսուդատի բացակայություն[14]։
  • Չնայած համակարգային ախտանիշներին և վերին շնչուղիների հետ կապված խնդիրներին (ինչպիսին են՝ բարձր ջերմություն, գլխացավ, չոր, գրգռող հազ որին հաջորդում է պրոդուկտիվ հազը՝ ռադիոգրաֆի վրա երևացող կոնսոլիդացիաներով), հիմնականում ֆիզիկալ նշանները քիչ են։ Պացիենտը ունի ավելի լավ տեսք, քան կարելի է ենթադրել ախտանիշներից[2][11]։

Պատճառներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ատիպիկ թոքաբորբեր հարուցող ամենատարածված օրգանիզմները (հաճախ ներբջջային կյանք վարող) բակտերիաներն են[9]՝

Chlamydophila pneumoniae
Առաջացնում է թոքաբորբի թեթև ձև՝ համեմատաբար մեղմ ախտանիշներով։
Chlamydophila psittaci
Հարուցում է պսիտակոզ (օրնիթոզի տեսակ)։
Coxiella burnetii
Հարուցում է Q տենդ
Francisella tularensis
Հարուցում է տուլարեմիա
Legionella pneumophila
Հարուցում է թոքաբորբի ծանր ձև՝ համեմատաբար մեծ մահացության ցուցանիշով, որը հայտնի է որպես լեգիոնելոզ կամ Լեգիոներների հիվանդություն։
Mycoplasma pneumoniae
[15] Սովորաբար առաջանում է երիտասարդ տարիքային խմբերում և կարող է կապված լինեն նյարդաբանական կամ համակարգային (օրինակ՝ ցանավորում) ախտանիշների հետ։

Ատիպիկ թոքաբորբը նաև կարող է հարուցվել նախակենդանիներով, ինչպես նաև ունենալ սնկային կամ վիրուսային ծագում[16][17]։

Նախկինում միկրոօրգանիզմների մեծ մասը շատ դժվար էր առանձնացնել և գաղութանցել։ Սակայն, ներկայիս տեխնոլոգիաները ուղղված են ախտածին մանրէները տարբերակելուն, ինչը կարող է օգնել ավելի անհատականացված բուժման տակտիկաների մշակման հարցում։

Վիրուսային[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Վիրուսային ծագման ատիպիկ թոքաբորբի հայտնի հարուցիչներն են՝ շնչառական սինցիտիալ վիրուս (ռեսպիրատոր սինցիտիալ վիրուս), գրիպի A և B վիրուսներ, պարագրիպի վիրուս, ադենովիրուս, ծանր ընթացքով սուր շնչառական համախտանիշ (SARS)[18], Մերձավոր Արևելքի շնչառական համախտանիշ (MERS), COVID-19 սուր շնչառական համախտանիշ[19] և կարմրուկ[8]։

Ախտորոշում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև որևէ ֆիզիկալ նշանի ի հայտ գալը, որը կարող է խոսել թոքաբորբի առկայության մասին, ատիպիկ թոքաբորբով տառապող հիվանդի կրծքավանդակի ռենտգեն նկար վրա հաճախ կարող է երևալ թոքեր բորբոքման պատկեր[11]։ Սա կոչվում է թաքնված թոքաբորբ (երբ չկան թոքաբորբի որևէ ակնառու նշաններ)։ Ընդհանրապես, թաքնված թոքաբորբը բավականին հաճախ հանդիպում է նաև տիպիկ թոքաբորբով տառապող պացիենտների մոտ, և կարող է հարուցված լինել Streptococcus pneumoniae-ով, սակայն երեխաների շրջանում պնևմոկոկային պատվաստանյութի կիրառման հետ մեկտեղ նվազել է թաքնված թոքաբորբերի հանդիպման հաճախականությունը[20][21]։

Ինֆիլտրացիան հիմնականում սկսվում է հարբրոնխային հատվածներից (որտեղից սկսվում են բրոնխները) և սեպաձև կամ հովհարաձև տեսքով տարածվում է դեպի թոքերի ավելի ծայրամասային հատվածներ։ Գործընթացը շատ հաճախ ներառում է ստորին բլիթը, բայց կարող են ախտահարվել ցանկացած բիլթ կամ բլթեր[11]։

Համաճարակաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Միկոպլազմայով հարուցված թոքաբորբը ավելի հաճախ հանդիպում է երիտասարդների քան ծերերի մոտ[22][23]։ Ծերերը ավելի հաճախ ախտահարվում են լեգիոնելային թոքաբորբով[23]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Atypical Pneumonia (Walking Pneumonia)»։ Cleveland Clinic 
  2. 2,0 2,1 «Primary atypical pneumonia: A report of 420 cases with one fatality during twenty-seven month at Station Hospital, Camp Rucker, Alabama»։ Southern Medical Journal 39 (9): 696–706։ 1946։ PMID 20995425։ doi:10.1097/00007611-194609000-00005 
  3. Atypical Bacterial 363083, բաժին Pneumonia, Atypical Bacterial(անգլ.) EMedicine կայքում
  4. Typical Bacterial 360090, բաժին Pneumonia, Typical Bacterial(անգլ.) EMedicine կայքում
  5. What Is Walking Pneumonia?
  6. Walking pneumonia: What does it mean?
  7. «Microbiology of community-acquired pneumonia in the Gulf Corporation Council states»։ J Chemother։ 19 Suppl 1: 17–23։ October 2007։ PMID 18073166։ doi:10.1080/1120009x.2007.11782430 
  8. 8,0 8,1 Diseases Database Causes of atypical pneumonia
  9. 9,0 9,1 9,2 Cunha BA (May 2006)։ «The atypical pneumonias: clinical diagnosis and importance»։ Clin. Microbiol. Infect. 12 (Suppl 3): 12–24։ PMID 16669925։ doi:10.1111/j.1469-0691.2006.01393.x։ Արխիվացված է օրիգինալից 2013-01-05-ին 
  10. «Primary atypical pneumonia» Դորլանդի բժշկական բառարանում
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 «Primary Atypical Pneumonia»։ American Journal of Public Health and the Nations Health 34 (4): 347–57։ April 1944։ PMC 1625001։ PMID 18015969։ doi:10.2105/AJPH.34.4.347 
  12. «Multiplexed serology in atypical bacterial pneumonia»։ Ann. N. Y. Acad. Sci. 1078: 530–40։ October 2006։ PMID 17114771։ doi:10.1196/annals.1374.104 
  13. «Laboratory diagnosis of atypical pneumonia»։ Semin Respir Infect 15 (2): 101–13։ June 2000։ PMID 10983928։ doi:10.1053/srin.2000.9592 
  14. Robbins and Cotran Pathologic Basis of Disease, 8th edition, Kumar et al., Philadelphia, 2010, p. 714
  15. Կաղապար:MeshName
  16. Diseases Database
  17. Tang YW (December 2003)։ «Molecular diagnostics of atypical pneumonia»։ Acta Pharmacol. Sin. 24 (12): 1308–13։ PMID 14653964։ Արխիվացված է օրիգինալից 2011-07-08-ին 
  18. «Severe Acute Respiratory Syndrome (SARS) – multi-country outbreak»։ Արխիվացված է օրիգինալից 7 December 2008-ին։ Վերցված է 2008-12-21 
  19. Կաղապար:Cite document
  20. «Clinical predictors of occult pneumonia in the febrile child»։ Acad Emerg Med 14 (3): 243–49։ March 2007։ PMID 17242382։ doi:10.1197/j.aem.2006.08.022 
  21. «Radiographic pneumonia in young, highly febrile children with leukocytosis before and after universal conjugate pneumococcal vaccination»։ Pediatric Emergency Care 25 (1): 1–7։ January 2009։ PMID 19116501։ doi:10.1097/PEC.0b013e318191dab2 
  22. «Diagnosis of atypical pathogens in patients hospitalized with community-acquired respiratory infection»։ Scand. J. Infect. Dis. 36 (4): 269–73։ 2004։ PMID 15198183։ doi:10.1080/00365540410020127 
  23. 23,0 23,1 «Pneumonia»։ National Heart, Lung and Blood Institute 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]