Անվճար նախաճաշեր չեն լինում

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search

Անվճար նախաճաշեր չեն լինում (անգլ.՝ There ain't no such thing as a free lunchթևավոր խոսք, նկատի ունի, որ ինչ-որ շահույթի ստացումը կապված է ծախսերի հետ, եթե նույնիսկ այդ ծախսերն առաջին հայացքից տեսանելի չեն[1]: Բնօրինակում նույնպես՝ There's no such thing as a free lunch կամ հապավման տեսքով՝ TNSTAAFL, TANSTAAFL կամ TINSTAAFL: Ռուսերեն թարգմանությամբ «Անվճար նախաճաշեր չեն լինում», «Անվճար լանչեր չեն լինում»:

«Անվճար պանիրը թակարդում է լինում»

Նմանատիպ ռուսական ասացվածք է «Անվճար պանիրը թակարդում է լինում», սակայն ունի մտքի լրացուցիչ երանգ[2]: Այն ընդգծում է, որ յուրաքանչյուր գործողություն, որը գովազդվում է որպես ինչ որ մեկին անվճար ինչ որ բարիքի տրամադրում, իրականում պարտադիր ունենում է կողմնակի բացասական ազդեցություններ՝ այն ստացողի համար կամ այլ սուբյեկտների համար և սովորաբար ինչ որ եղանակով շահույթ է բերում կազմակերպողին[3]:

Ծագում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարում ԱՄՆ-ի արևմուտքում շատ խորտկարաններ այցելուներին մեկ դոլարի անվճար խորտիկ էին առաջարկում, եթե այցելուն գնում էր 15 ցենտի խմիչք[4]: 1891 թվականին Ռեդյարդ Կիպլինգը գրում է.

Aquote1.png
- Պարզվեց, որ ես սիրաշահեցի «Անվճար լանչ» անունով հաստատությունում (վճարում ես միայն ալկոհոլի համար և բավական ուտելիք ես ստանում): Եթե նույնիսկ սնանկացել եք, ռուփիյից մի փոքր քիչ գումարով Սան Ֆրանցիսկոյում կարող ես հիանալի հագենալ ամբողջ օրը: Հիշեք այդ, հանկարծ այդ վայրերում կընկնեք ծանծաղուտ:
Aquote2.png


Հույսն այն էր, որ մեկ բաժին խմիչքով այցելուն չի բավարարվի[5][6]:

Արտահայտությունը գործածեց ամերիկացի լրագրող Բարտոն Կրեյնը «Հմուտ ներդնողը» (1959 թվական) գրքում: Այլ հեղինակների կողմից արտահայտության օգտագործման ավելի վաղ օրինակներ կան, սկսած 1949 թվականից[7]:

TANSTAAFL հապավումը ժողովրդայնացվեց 1966 թվականին Ռոբերտ Հայնլայնի «Լուսին՝ խիստ տիրուհի» վեպում[1][5]:

Արտահայտությունը հատկապես հայտնի դարձավ 1975 թվականին, ամերիկացի տնտեսագետ, Նոբելյան մրցանակի դափնեկիր Միլթոն Ֆրիդմենի համանուն գրքի հրատարակությամբ[1][7][8]:

Տնտեսական իմաստ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտահայտության իմաստն այն է, որ «անվճար» բարիք գոյություն չունի, անվճար ամեն ինչ ամեն դեպքում ենթակա է վճարման, կամ թաքնված ձևով, ստացողի կողմից, կամ մեկ ուրիշի կողմից[7][8]:

Դա կիրառելի է այս կամ այն տնտեսական քաղաքականության մեջ: Օրինակ՝ մակսային սակագների ներմուծումը օգուտ է տալիս որոշ ազգային արտադրողների, բայց վնաս է հասցնում սպառողներին: Երկրում, որտեղ ռեսուրսները սահմանափակ են, ամեն ինչ իր գինը ունի[9]:

Կալիֆոռնիա նահանգի համալսարանի պրոֆեսոր Աբաս Գրեմմին պնդում է, որ տնտեսական քաղաքականության մեջ այդ փաստարկը հնչեց հետպատերազմյան տարիներին ի պատասխան ԱՄՆ-ի վարչապետ Հենրի Ուելսի առաջարկության՝ անվճար ապահովել աշխարհի բոլոր մարդկանց մինիմալ պահանջները: Լրագրող Պոլ Մելոնը պատասխանեց, որ Ուոլլեսը անտեսում է փաստը՝ «անվճար նախաճաշ ասվածը գոյություն չունի» և դրա համար ամեն դեպքում ինչ որ մեկը պետք է վճարի: Որպես ժամանակակից օրինակ Գրեմմին դիտում է «անվճար» դպրոցական կրթությունը և սնունդը ԱՄՆ-ում, որը հարկատուներին արժենում է տարեկան 494 և 12 միլիարդ դոլար[8]:

Համենայն դեպս կառավարությունը հակված է հարկատուների փողերը ծախսել «անվճար բարիքների» ստեղծման վրա[10]:

Հարվարդի համալսարանի պրոֆեսոր Գրեգորի Մեքյուն օգտագործում է «TANSTAAFL», որպեսզի պատկերազարդի այլընտրանքային արժույթի հայեցակարգը, որպեսզի ստանաս որևէ իր, որը հավանում եք, մենք որպես օրինակ պետք է հրաժարվենք այլ իրից, որը նույնպես մեզ դուր է գալիս[11]: Համանմանորեն TANSTAAFL-ի տնտեսական իմաստը նկարագրում է Սթենֆորդի համալսարանի գիտական աշխատակից Դեվիդ Հենդերսոնը: Ամենահայտնի տնտեսական դասագրքերի հեղինակներից մեկը՝ Կեմպբելլ Մակկոնելը կարծում է, որ այդ գաղափարը ընկած է ամբողջ տնտեսագիտական մտածողության հիմքում՝ անվճար նախաճաշեր են լինում, ամեն դեպքում, երբ ինչ որ մեկը պետք է դրա համար վճարի[12]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Chrysti M. Smith. Verbivore's Feast: Second Course: More Word & Phrase Origins. — Farcountry Press, 2006. — P. 245. — 352 p. — ISBN 9781560374022
  2. Бесплатный завтрак/Бесплатный сыр // Экономика. Толковый словарь / Дж. Блэк. Общая редакция: д.э.н. Осадчая. — М.: "ИНФРА-М", Издательство "Весь Мир"., 2000.
  3. Школьный словарь живых русских пословиц
  4. Rudyard Kipling. American Notes
  5. 5,0 5,1 William Safire. ON LANGUAGE; Words Out in the Cold(անգլ.) // New York Times. — February 14, 1993.
  6. Душенко К. Бесплатных завтраков не бывает // Читаем вместе. — 2008. — № 11.
  7. 7,0 7,1 7,2 Вадим Серов. Бесплатных завтраков не бывает // Энциклопедический словарь крылатых слов и выражений. — М.: Локид-Пресс, 2003.
  8. 8,0 8,1 8,2 Abbas P. Grammy.։ «There Ain’t No Such Thing As A Free Lunch» (անգլերեն)։ California State University, Bakersfield։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-29-ին։ Վերցված է 2013-6-23 
  9. Bryan Caplan.։ «TANSTAAFL (There Ain’t No Such Thing As A Free Lunch) — A Libertarian Perspective on Environmental Policy» (անգլերեն)։ Amazon.com։ Արխիվացված օրիգինալից-ից 2013-06-29-ին։ Վերցված է 2013-6-23 
  10. TANSTAAFL, There Ain’t No Such Thing as a Free Lunch
  11. «Экономикс»։ Озон։ Վերցված է 2014-7-3 
  12. McConnell Campbell R.; Stanley L. Brue (2009)։ Economics: principles, problems, and policies։ New York: McGraw-Hill Irwin։ էջ 4։ ISBN 978-0-07-337569-4 

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]