Անդալուզյան շուն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox cinema.png
Անդալուզյան շուն
Un chien andalou
ԵրկիրՖրանսիա
Ժանրessay film? և համր կինո
Թվականհունիսի 6, 1929 և 1929
Լեզուֆրանսերեն և չկա
ՌեժիսորԼուիս Բունյուել
ՊրոդյուսերՊիեռ Բրաունբերգեր, Լուիս Բունյուել և Սալվադոր Դալի
Սցենարի հեղինակՍալվադոր Դալի և Լուիս Բունյուել
ԴերակատարներՊիեռ Բատչեֆ, Սիմոնա Մարեյլ, Լուիս Բունյուել, Սալվադոր Դալի և Jaume Miravitlles?
ԵրաժշտությունՌիխարդ Վագներ
ՄոնտաժԼուիս Բունյուել
Տևողություն16 րոպե

Անդալուզյան շուն (ֆր.՝ Un chien andalou), իսպանացի ռեժիսոր Լուիս Բունյուելի և իսպանացի նկարիչ Սալվադոր Դալիի 16-րոպեանոց համր ֆիլմ: Ի սկզբանե թողարկվել է 1929 թվականին Փարիզում սահմանափակ թվով ցուցադրության համար, սակայն ճանաչում ձեռք բերելով` ութ ամիս մնացել է կինովարձույթում: 1920-ական թվականների ավանգարդի սյուրռեալիստական առավել հայտնի ֆիլմերից է[1]: Բունյուելի հաջորդ` «Ոսկե դար» (Âge d’or, 1930) ֆիլմը համարվում է «Անդալուզյան շան» ոճական շարունակությունը:

Ֆիլմում բացակայում է սյուժեն` այս բառի սովորական ընկալմամբ: Ֆիլմի ժամանակագրությունը կտրատված է. այսպես` առաջին տեսարանից (ֆր.՝ Il etait une fois, բառացի` «Շատ հնում») երկրորդ տեսարան («Ութ տարի անց») անցումը կատարվում է առանց իրադրության ու կերպարների փոփոխության[2]: Ըստ էության, Բունյուելի կինոմատոգրաֆիական պատումը ենթարկվում է երազատեսության տրամաբանությանը, որում փոփոխվում են տեսողական կերպարները` չենթարկվելով ռացիոնալ տրամաբանության և ժամանակագրական հաջորդականության: Այդ պատճառով կինոքննադատները, հաճախ մեկնաբանելով ֆիլմը, կիրառում են այդ տարիներին մեծ տարածում ունեցող երազների մեկնաբանության` Ֆրոյդի տեսությունը[3]:

Փատորեն մերժելով ֆիլմի տարբեր ինտերպրիտացիաները` Բունյուելը իր հուշերում նշել է, որ միակ կանոնը, որին հետևել են ինքն ու Դալին ֆիլմի սցենարը գրելիս, եղել է արգելքը «ամեն գաղափարի կամ կերպարի վրա, որը կարող է ռացիոնալ բացատրություն ունենալ»[4]: Բացի այդ` նա պնդել է, որ «ֆիլմում չկա ոչինչ, որը ինչ-որ բան կխորհրդանշի: Խորհրդանիշերի հետազոտության միակ մեթոդը, հնարավոր է, համարվում է հոգեվերլուծությունը»[5]:

Ֆաբուլա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմը սկսվում է «Շատ հնում» (ֆր.՝ Il etait une fois) տեսարանով[2]: Միջին տարիքի մի մարդ (Լուիս Բունյուել) սրում է ածելին, դուրս է գալիս պատշգամբ, նայում լիալուսնին, իսկ հետո ածելիով բազկաթոռին նստած աղջկա աչքին կտվածք է անում: Այդ նույն ժամանակ մի նուրբ ամպ հատում է լուսնի սկավառակը:

Aquote1.png Իմ ընկերուհին սիրում է նշտարի նուրբ կտրվածքների քնքշանքը դուրս ընկած ակնագնդիկին:
- Սալվադոր Դալի
Aquote2.png


Aquote1.png Բունյուելն ինձ անձամբ պատմել է, որ այս դրվագը մտածել է Դալին, որին ինքը հավելել է լուսնի սկավառակի հատումը նեղ, երկար ամպով: Aquote2.png


Այնուհետև մենք տեսնում ենք անցք ունեցող ձեռք, որից դուրս են գալիս մրջյուններ, ձեռքից պոկված մատ, տղամարդու, ով իր հետևից քարշ է տալիս երկու դաշնամուր` մահացած կիսատ ավանակներով և դաշնամուրին կապված երկու տղամարդկանցով, կնոջ, ով կամրջով քաշում է կտրված ձեռքը և այդպես շարունակ: Այս բոլոր կերպարները ֆիլմի վերջում այդպես էլ չեն ձևավորում մեկ ընդհանուր սյուժե` շարունակելով մնալ հանելուկային ու անորոշ:

Դերերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լուիս Բունյուել - ներածական հատվածի տղամարդ
  • Սալվադոր Դալի - սեմինարավար
  • Սիմոնա Մարյոյ - աղջիկ
  • Պիեռ Բատչեֆ - տղամարդ
  • Հայմե Միրավիլես - սեմինարավար (տիտրերում նշված չէ)
  • Ռոբերտ Հոմետ - երիտասարդ տղամարդ ծովափին (տիտրերում նշված չէ)
  • Ֆանո Մեսան - հերմաֆրոդիտ (տիտրերում նշված չէ)

Ստեղծում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի անվանումն իսպանական ասացվածքի քողարկված հեռավոր արձագանք է. «Անդալուզյան շունը ոռնում է` ինչ-որ մեկը մահացել է»[6]: Ուսանողական միջավայրում «անդալուզյան շուն» արհամարհաբար անվանել են հարավից եկածներին` գործածելով «մայրիկի բալիկ», «փսլնքոտ», «դմբո», «անճարակ» նշանակությամբ[7]:

«Անդալուզյան շուն» ֆիլմի սցենարի հիմքում ընկած են ֆիլմի հեղինակներ Լուիս Բյունուելի ու Սալվադոր Դալիի երկու երազներ: Աղջկա աչքը ածելիով կտրելու տեսարանում օգտագործվել է անկենդան կովի աչք: Ֆիլմը ժամանակի մի քանի գրողների ստեղծագործությունների ակնարկ է պարունակում: Դրանցից են Ֆեդերիկո Գարսիա Լորկայի բանաստեղծությունները և Խուան Ռամոն Խիմենեսի «Պլատերոն և ես» (անգլ.՝ Platero y yo, 1914) վեպը, որը ֆիլմի հեղինակները ընդհանրապես չէին սիրում[8]:

Հետագա ճակատագիր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆիլմի պրեմիերայի ժամանակ, որը կայացել է 1928 թվականին Փարիզում, Լուիս Բունյուելը գրպանը լցրել էր քարերով, որպեսզի բարկացած հանդիսատեսից ազատվելու հնարավորություն ունենա, սակայն հեղինակի մտավախությունները չեն արդարանում: Ավելի ուշ Դալին պնդել է, որ ֆիլմը «մեկ երեկոյի ընթացքում կոտրեց հետպատերազմյան ավանգարդի տասնամյա խելահեղությունը»[9]:

Ռեժիսորի պնդմամբ այս ֆիլմը Չարլի Չապլինը տասնյակ անգամներ նայել է իր առանձնատանը: Առաջին անգամ երբ ֆիլմը սկսվել է, նրա տան աշխատակից չինացին, ով նաև մեխանիկ է եղել, ուշագնաց է եղել: Ավելի ուշ Կառլոս Սաուրան Բունյուելին ասել է, որ երբ Ջերալդին Չապլինը փոքր է եղել, հայրը նրան վախեցնելու համար պատմել է այս ֆիլմից որոշ դրվագներ[10]:

1960 թվականին Լուիս Բյունուելն այս ֆիլմին ավելացրել է սաունդթրեք` Ռիխարդ Վագների «Տրիստան և Իզոլդա» օպերայից հատված և երկու արգենտինական տանգո:

Պազոլինիի կարծիքով ֆիլմը «բացահայտ կատարված է մաքուր արտահայտչականության ռեգիստրում, բայց դրա պատճառով նրան անհրաժեշտ է ճանաչելի նշան` սյուրռեալիզմ: Եվ պետք է ասել, որ որպես սյուրռեալիստական դրսևորում ֆիլմը սքանչելի է»[11]:

Պիեռ Բատչեֆը և Սիմոնա Մարեյլը տարբեր ժամանակներում իրենց կյանքն ավարտել են ինքնասպանությամբ. Մարեյլը վառել է իրեն 1954 թվականին, իսկ Բատչեֆը մահացել է 1932 թվականին վերոնալի բարձր չափաբաժնից[12][13]:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Լուիս Բունյուել, Բունյուելը Բունյուելի մասին — М.: Радуга, 1989. — 384 с. — ISBN 5-05-002421-8

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. «Un Chien Andalou»։ Վերցված է 12 October 2010 
  2. 2,0 2,1 Сказочный зачин, см. en:Once upon a time.
  3. Luis Bunuel: Impossibility and Illusion(անգլ.)
  4. Buñuel. Luis (1983)։ My Last Sigh։ New York: Knopf։ ISBN 0-394-52854-9 (անգլ.)
  5. Sitney. P. Adams (1974)։ Visionary Film: The American Avant-Garde։ New York: Oxford University Press (անգլ.)
  6. Андалузский пёс
  7. Студенческая резиденция — созданный в 1910 году в Мадриде Центр исторических исследований, по сути дела вольный университет, сформировавший несколько поколений испанской интеллигенции.
  8. IMDB
  9. «Я. Гибсон. Безумная жизнь Сальвадора Дали | В водовороте сюрреализма (1929) | "Андалузский пес" в Париже»։ www.mir-dali.ru։ Վերցված է 2018-02-02 
  10. Л. Бунюэль Бунюэль о Бунюэле. — М: Радуга, 1989.
  11. «Пьер Паоло Пазолини: Поэтическое кино»։ KinoVoid.com։ Վերցված է 2017-06-21 
  12. Mareuil ended her life in a horrific fashion: she walked into a public square, doused herself with gasoline, and set herself on fire
  13. Pierre Batcheff

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]