Այծեմնիկ Ուրարտու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Այծեմնիկ Ուրարտու
Ընդհանուր տեղեկություններ
Ծնվել է սեպտեմբերի 15 1899
Ծննդավայր Կարս (Արևմտյան Հայաստան)
Մահացել է դեկտեմբերի 17 1974
Վախճանի վայր Երևան (Հայաստան)
Ազգություն Հայաստան Հայաստան
Ժանր(եր) քանդակագործություն
Գործունեություն քանդակագործ
Այծեմնիկ Ուրարտու


Այծեմնիկ Ուրարտու (սեպտեմբերի 15 1899 թ.- դեկտեմբերի 17 1974 թ.), Համազասպի (օրիորդական ազգանունը՝ Տևրիյաչատրյան, սեպտեմբերի 15 (հոկտեմբերի 27) 1899 թվականին, Կարս դեկտեմբերի 17, Ուրարտու 1974, Երևան), հայ սովետական քանդակագործուհի։ ԽՍՀՄ ժողովրդական նկարիչ (19601921-25 թվականին սովորել է Բաքվի Պետական բարձրագույն գեղարվեստական դպրոցում (Ս․ Դ․ էրզյայի քանդակագործական արվեստանոց)։ Առաջին անգամ ցուցադրվել է 1926 թվականին, Մոսկվայում՝ Ռուս քանդակագործների ընկերության (ՕՌՍ) ցուցահանդեսում («Անապաստանը», «Հանգիստ»)։ Այդ գործերով (որոնք առաջին անգամ ստորագրել է Ուրարտու կեղծանունով) քանդակագործուհին իրեն դրսևորել է իբրև իրականությունը ռեալիստորեն ընկալող, մարդկային մարմնաձևերի պլաստիկությունը նրբորեն վերարտադրող արվեստագետ։ Նույն թվականին Որարտուն տեղափոխվել է Երևան, նպաստել Մովետական Հայաստանի մշակութային կյանքի և ազգային ռեալիստական քանդակագործության զարգացմանը։ 1926-ական թվականների 2-րդ կեսից և 1930-ական թթվականների սկզբին Ուրարտուն աշխատել է մոնումենտալ պրոպագանդայի բնագավառում (Մ․ Շահումյանի արձանը, 1928, չի պահպանվել), միաժամանակ ստեղծել ժամանակակիցների հաստոցային դիմաքանդակներ («Պատանին», մարմար, 1930, Հայաստանի պետական պատկերասրահ, Երևան, «Դիվիզիայի հրամանատար Աթոյան», 1933, գրանիտ, Ուրարտուի նախկին արվեստանոց)։ 1930-ական թվականներին կերտել է «Սասունցի Դավիթ»-ը (բրոնզ, 1935), «Անուշ» (մարմար, 1938, երկուսն էլ՝ Հայաստանի պետ․ պատկերասրահում), «Ալմաստը» (բրոնզ, 1937, Հովհաննես Թումանյանի տուն–թանգարան, Երևան)։ Դրանք, ինչպես և Ուրարտուի շատ այլ գործեր, քնարականության գծեր են ներմուծել հայ քանդակագործության մեջ։ 1939 թվականին Ուրարտուն ստեղծել է «Կժով աղջիկը» մոնումենտալ–դեկորատիվ քանդակը (բազալտ), որը տեղադրվել է Քանաքեռի խճուղու սկզբնամասում։ Հայրենական մեծ պատերազմի տարիներին ստեղծել է սովետական մարդկանց հայրենասիրության և հերոսության թեմաներով կոմպոզիցիոն գործեր (բոլորաքանդակներ և բարձրաքանդակներ), հատկապես՝ ժամանակակիցների դիմաքանդակներ («Նկարչուհի Ս. Ղարագյոզյան», մարմար, 1942, «Ջութակահար Ա․ Գաբրիելյան», երանգավորված գիպս, 1943, երկուսն էլ՝ Հայաստանի պետական պատկերասրահ)։ Ետպատերազմյան տարիներին մինչև 1960-ական թվականներին Ուրարտուն զարգացրել է դիմաքանդակի ժանրը, կերտել մտավորականների, գյուղի և արտադրության մարդկանց կերպարներ, որոնցից նշանակալից է իր ամուսնու՝ ակադեմիկոս Ա․ Հովհաննիսյանի դիմաքանդակը (բրոնզ, 1948, Հայաստանի պետական պատկերասրահ)։ Ստեղծել է նաև կոմպոզիցիոն բարձրաքանդակներ («Առատություն», երանգավորված գիպս, 1961)։ Վերջին աշխատանքներից է Մովսես Խորենացու արձանը (բրոնզ, 1962, Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարան

Կենսագրությունը[խմբագրել]

Ծնվել է 1899 թվականին Կարսում Արևմտյան Հայաստանում։ 1918 թվականից հաճախել է Ստավրոպոլում Լիշչենկոյի նկարչական ստուդիան։ 1921-1925 թվականներին սովորել է Բաքվում նկարիչ Էրզայի արվեստանոցում։ 1926 թվականից մասնակցում է ցուցահանդեսների։ Նույն թվականին տեղափոխվում է Երևան։ 1956 թվականից ՀԽՍՀ վաստակավոր նկարիչ, 1960 թվականից ՀԽՍՀ ժողովրդական նկարիչ։

Ստեղծագործություններից[խմբագրել]

Պատկերասրահ[խմբագրել]