Ամիկացին

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Blue pill container spilled icon.svg
Ամիկացին
Amikacin.svg
Ամիկացին
Բրուտո բանաձև C22H43N5O13
CAS-ում գրանցման համար 37517-28-5
PubChem 37768
DrugBank 00479
Անատոմո թերապևտիկ քիմիական դասակարգում J01GB06, S01AA21, D06AX12

Ամիկացին, հակաբիոտիկ, որը կիրառվում է բազմաթիվ բակտերիալ ինֆեկցիաների դեմ[1]։ Այն ներառում է հոդային ինֆեցիաները, ներորովայնային ինֆեկցիաները, մենինգիտը, թոքաբորբը, սեպսիսը և միզասեռական ուղիների ինֆեկցիաները[1]։ Կիրառվում է նաև բազմադեղորայքակայուն տուբերկուլյոզի բուժման համար[2]։ Ներմուծվում է ներերակային կամ միջմկանային ուղիներով[1]։

Ամիկացինը այլ ամինոգլիկոզիդային հակաբիոտիկների նման կարող է պատճառ հանդիսանալ լսողության կորստի, հավասարակշռության խանգարման և երիկամների ախտահարման համար[1]։ Կողմնակի էֆեկտ հանդիսացող պարալիզը կարող է հանգեցնել շնչառական անկարողության[1]։ Հղիության ընթացքում օգտագոծման դեպքում երեխայի մոտ կարող է առաջացնել մշտական խլություն[1]։Ամիկացինը ազդում է, պաշարելով մանրէների 30S ռիբոսոմալ ենթամիավորի ֆունկցիան, որի պատճառով այն չի կարողանում արտադրել սպիտակուց[1]։

Ամիկացինը պատենտավորվել է 1971 թվականին և կիրառության մեջ է մտել 1976-ին[3][4]։ Ըստ Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության Հատուկ Դեղերի Ցանկի, այն համարվում է առողջապահական համակարգի համար անհրաժեշտ ամենաէֆեկտիվ և անվտանգ դեղերից մեկը[5]։Զարգացող երկրներում միջին գինը մեկ ամսվա համար տատանվում է 13,80-ից մինչև 130,50 ԱՄՆ դոլարի սահմաններում[6]։ Միացյալ Նահանգներում տիպիկ բուժման կուրսի արժեքը տատանվումէ 25-ից մինչ 50 ԱՄՆ դոլարի սահմաններում[7]։Այն ստանում են կանամիցինից[1]։

Բժշկական կիրառումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը առավել հաճախ օգտագործվում է ծանր ինֆեկցիաների ժամանակ՝ հարուցված բազմադեղորայքակայուն, աէրոբ, գրամ-բացասական մանրէներով՝ մասնավորապես Պսևդոմոնաս, Ացինետոբակտեր, Էնտերոբակտեր, Էշերիխա Կոլի, Պրոտեուս, Կլեբսիելլա և Սերրատիա բակտերիաներով[8]։ Միակ Գրամ-դրական մանրէները, որոնց վրա Ամիկացինը թողնում է ուժեղ ազդեցություն՝ Ստաֆիլոկոկերը և Նոկարդիաներն են[9]։ Ամիկացինը կարող է նաև կիրառվել ոչ տուբերկուլյոզային միկոբակտերիալ ինֆեկցիաների և տուբերկուլյոզի դեպքում (եթե հարուցվել է զգայուն շտապներով) երբ առաջին շարքի դեղերը չեն կարող կառավարել ինֆեկցիան[1]։ Հազվադեպ է կիրառվում միայնակ[10]։

Այն հաճախ կիրառվում է հետևյալ իրավիճակներում[1]։

  • Բրոնխոէկտազներ[11]
  • Ոսկրերի և հոդերի ինֆեկցիաներ
  • Գրանուլոցիտոպենիա, երբ կոմբինացված է տիկարցիլինի հետ, քաղցկեղով հիվանդ մարդկանց մոտ[12]։
  • Ներորովայնային ինֆեկցիաներ (օրինակ՝ պերիտոնիտ) որպես հավելում այլ դեղերի, օրինակ՝ կլինդամիցին, մետրոնիդազոլ, պիպերացիլին/տազոբակտամ կամ ամպիցիլին/սուլբակտամ
  • Մենինգիտներ:
    • Է․ Կոլիով հարուցված մենինգիտներ, որպես Իմիպենեմի հավելում
    • Պսևդոմոնազով հարուցված մենինգիտ, որպես Մերոպենեմի հավելում
    • Ացետոբակտերներով հարուցված մենինգիտ, որպես Իմիպենեմի կամ Խոլիստինի հավելում
    • Ստրեպտոկոկուս ագալակտիե կամ Լիստերիա մոնոցիտոգենես մանրէներով հարուցված նեոնատալ մենինգիտ, որպես ամպիցիլինի հավելում
    • Գրամ-բացասական մանրէներով, օրինակ՝ Է․ Կոլիով հարուցված նեոնատալ մենինգիտ, որպես երրորդ սերնդի Ցեֆալոսպորինների հավելում
  • Միկոբակտերիալ ինֆեկցիաներ, այդ թվում որպես երկրորդ գծի ագենտ ակտիվ տուբերկուլյոզի համար[13]: Այն կիրառվում է նաև Մ. ավիում. Մ. աբցեսուս. Մ. Խելոնե և Մ. ֆորտուիտում մանրէներով հարուցված ինֆեկցիաների համար:
  • Ռոդոկոկուս Էկվի, որն առաջացնում է տուբերկուլյոզին նմանվող ինֆեկցիա
  • Շնչառական համակարգի ինֆեկցիաներ, կիրառվում են որպես Բետա լակտամեների կամ կարբապենեմի հավելում՝ ներհիվանդանոցային թոքաբորբերի համար:
  • Սեպտիցեմիա, ներառյալ նորածինների մոտ[8], որպես բետա լակտամների կամ կարբապենեմի հավելում
  • Մաշկի և հետվիրահատական կարերի ինֆեկցիաներ[8]
  • Միզուղիների ինֆեկցիաներ, որոնք հարուցված են ցածր տոքսիկություն ունեցող դեղերի նկատմամբ կայուն բակտերիաներով(առավել հաճախ Էնտերոբակտերիաներ կամ Պ. աէրոգինոզա)

Էմպիրիկ թերապիայի ժամաանակ ամիկացինը կարելի է զուգակցել բետա լակտամային հակաբիոտիկների հետ՝ նեյտրոպենիա և տենդ ունեցող մարդկանց մոտ[1]:

Հասանելի ձևեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը կարելի է կիրառել օրական մեկ կամ երկու անգամ և սովորաբար ներմուծվում է ներերակային ու միջմկանային ճանապարհներով, չնայած նրան, որ կարելի է օգտագործել նաև ներշնչական ճանապարհը: Ամիկացինի պերորալ ձևը հասանելի չէ, քանի որ այդ ճանապարհով չի ներծծվում: Երիկամային անբավարարությամբ տառապող մարդկանց շրջանում, դոզավորումը պետք է կարգավորվի կրեատինի քլիրենսին համապատասխան, սովորաբար դոզավորման հաճախականության իջեցման միջոցով[8]: Այն մարդկանց մոտ, ովքեր ունեն ԿՆՀ ինֆեկցիաներ, օրինակ՝ մենինգիտ, ամիկացինը կարելի է ներմուծել ներողնուղեղային կամ ներփորոքային (ուղղակի ներարկում գլխուղեղի փորոքներ) ճանապարհով[1]:

Լիպոսոմային ներշնչական սուսպենզիան նույնպես հասանելի է և հաստատված Միկոբակտերիում ավիում կոմպլեքսը բուժելու համար[14]:

Բնակչության հատուկ խմբեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը պետք է ավելի ցածր դոզաներով կիրառել տարեցների շրջանում, ովքեր ունեն տարիքով պայմանավորված երիկամային ֆունկցիայի անբավարարություն, և երեխաների մոտ, որոնց երիկամները ամբողջությամբ զարգացած չեն լինում: Միացյալ նահանգներում և Ավստրալիայում այն համարվում է հղիության D կարգ, այսինքն կա հավանականություն, որ այն կվնասի պտղին[1]: Ամիկացինի շուրջ 16 տոկոսը ներթափանցում է ընկերքի միջոցով, այն դեպքում, երբ կիսատրոհման պարբերությունը մայրական օրգանիզմում կազմում է 2 ժամ, իսկ պտղի օրգանիզմում՝ 3.7 ժամ[8]: Հղի կինը այլ ամինոգլիկոզիդների հետ ամիկացին օգտագործելու դեպքում, բերում է երեխայի մոտ բնածին խլության առաջացման հավանականության բարձրացման: Ամիկացինը մասամբ թափանցում է նաև մայրական կաթով[1]:

Ընդհանուր առմամբ պետք է խուսափել երեխաների մոտ ամիկացինի կիրառումից[15]: Մանկահասակ երեխաները, որպես կանոն ունեն բաշխվածության ավելի մեծ ծավալ՝ պայմանավորված միջբջջային հեղուկի ավելի բարձր խտությամբ, որտեղ էլ գտնվում են ամինոգլիկոզիդները[16]:

Տարեցների մոտ ամիկացինը համակարգերում առավել երկար մնալու հակում ունի, քանի որ 20 տարեկանում նրա քլիրենսը կազմում է 6լ/ժ, իսկ 80 տարեկանում՝ 3լ/ժ[17]:

Քլիրենսը առավել բարձր է մուկովիսցիդոզ ունեցող մարդկանց շրջանում[18]:

Մկանային խանգարումներ ունեցող մարդկանց շրջանում, ինչպես օրինակ՝ միասթենիա գրավիսը կամ Պարկինսոնի հիվանդությունը, ամիկացինի պարալիզող էֆեկտը նյարդամկանային սինապսների վրա կարող է էլ ավելի խորացնել մկանային թուլությունը[1]:

Կողմնակի երևույթներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինի կողմնակի երևույթները համանման են այլ ամինոգլիկոզիդներին: Երիկամի վնասումը կամ օտոտոքսիկությունը (որոնք կարող են հանգեցնել լսողության կորստի) ամենակարևորներն են, որոնք հանդիպում են օգտագործողների 1-10% դեպքերում[11]: Համարվում է, որ նեֆրո- և օտոտոքսիկությունը պայմանավորված են ամինոգլիկոզիդների՝ երիկամներում և ներքին ականջում կուտակման հակումով[16]:

Ներքին ականջի կառուցվածքը: Ամիկացինը հանգեցնում է խխունջիկի և վեստիբուլայի վնասման:

Ամիկացինը կարող է հանգեցնել նեյրոտոքսիկության, եթե կիրառվում է ցուցվածից ավելի բարձր դոզաներով կամ ավելի երկար ժամանակ: Նեյրոտոքսիկության հետևանքներն ընդգրկում են գլխապտույտը, զգացողության կորուստը (պարեսթեզիա), մաշկի այրոցը, մկանային կծկումները և նոպան[1]: Նրա տոքսիկ ազդեցությունը 8րդ գանգուղեղային նյարդի վրա առաջացնում է օտոտոքսիկություն, հանգեցնելով հավասարակշռության և ավելի հաճախ լսողության կորստի[16]: Խխունջիկի վնասումը, որը բերում է մազմզուկավոր բջիջների մակածված ապոպտոզի, հանգեցնում է բարձ հաճախականության լսողության կորստի՝ նախքան կհայտնաբերվեն լսողության կորստի կլինիկական նշանները[8][19]: Ականջի վեստիբուլայի վնասումը առավել հաճախ պայմանավորված է թթվածնի ավելցուկային ազատ ռադիկալներով: Այդ ամենը ավելի հաճախ կախված է ոչ թե դոզայից, այլ ժամանակից, հետևաբար կարելի է նվազեցնել ռիսկը օգտագործման ժամանակը կրճատելու միջոցով[20]:

Ամիկացինը բերում է նեֆրոտոքսիկության (երիկամների վնասում), ազդելով երիկամային պրոքսիմալ խողովակների վրա: Այն հեշտությամբ իոնիզացնում է կատիոնները և կապում պրոքսիմալ խողովակների էպիթելիալ բջիջների անիոնային հատվածներին, որպես ռեցեպտոր-միջնորդավորված պինոցիտոզի մաս: Երիկամի կեղևում ամիկացինի խտությունը տասն անգամ գերազանցում է արյան պլազմայում նրա խտությանը[15], ինչն ամենից հաճախ միջամտում է լիզոսոմում ֆոսֆոլիպիդների մետաբոլիզմին և հանգեցնում դեպի ցիտոպլազմա լիզոսոմալ ֆերմենտների արտահոսքին[16]: Նեֆրոտոքսիկության հետևանքներն են շիճուկում կրեատինի, արյան մեջ միզային ազոտի, էրիթրոցիտների, լեյկոցիտների ավելացումը, ինչպես նաև ալբումինուրիա (մեզով ալբումինի արտազատման ուժեղացում), գլյուկոզուրիա (մեզի միջոցով գլյուկոզի արտազատում) մեզի սպեցիֆիկ քաշի նվազում և օլիգուրիա (ընդհանուր մեզի քանակի նվազում)[8][19] Կարող է նաև պատճառ հանդիսանալ միզարձակման համար[16]: Երիկամային խողովակների ֆունկցիոնալ խանգարումները կարող են փոփոխել էլեկտրոլիտների մակարդակը և մարմնի թթվահիմնային հավասարակշռությունը, որն էլ իր հերթին կարող է առաջացնել հիպոկալեմիա, ացիդոզ կամ ալկալոզ [20]: Նեֆրոտոքսիկությունը առավել հաճախ հանդիպում է այն մարդկանց մոտ, ովքեր նախապես ունեցել են հիպոկալեմիա, հիպոկալցեմիա, հիպոմագնեզեմիա, ացիդոզ, դանդաղ գլոմերուլյար ֆիլտրացիա, շաքարային դիաբետ, դհիդրատացիա, ջերմություն և սեպսիս, ինչպես նաև նրանց մոտ, ովքեր օգտագործում են հակապրոստագլանդինային դեղամիջոցներ[1][15][16][20]: Սովորաբար հակաբիոտիկի կիրառման կուրսը ավարտելուց հետո տոքսիկությունը վերականգնվում է[16], բայց ոչ այդքան հաճախ կիրառելու դեպքում կարելի է դրանից վերջնականապես խուսափել (24 ժամվա ընթացքում մեկ անգամ, այլ ոչ թե ամեն 8 ժամը մեկ)[15]:

Ամիկացինը կարող է առաջացնել նյարդամկանային պաշարում (ներառյալ սուր մկանային պարալիզը) և շնչառական պարալիզ (ներառյալ ապնոէ)[1]:

Հազվադեպ հանդիպող կողմնակի երևույթները (հանդիպում են օգտագործողների գրեթե 1%-ի մոտ) ներառում են ալերգիկ ռեակցիաները, մաշկացանը, ջերմությունը, գլխացավը, դողը, սրտխառնոցը, փսխումը, էոզինոֆիլիան, հոդացավը, անեմիան, հիպոտենզիան և հիպոմագնեզեմիան: Ներխոռոչային ներարկումների դեպքում (երբ ամիկացինը ներարկում են ակնագնդի մեջ), դեղին բծի ինֆարկտը կարող է հանգեցնել տեսողության մշտական կորստի[8][11]:

Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը պետք է բացառել այն մարդկանց դեպքում, ովքեր զգայուն են ցանկացած ամինոգլիկոզիդի հանդեպ, քանի որ նրանք խաչաձև ալերգիկ են (այսինքն մեկ ամինոգլիկոզիդի նկատմամբ ալերգիան բերում է գերզգայունության նաև այլ ամինոգլիկոզիդների նկատմամբ): Այն պետք է բացառել նաև սուլֆիտների հանդեպ զգայունություն ունեցողների դեպքում, (առավել հաճախ դիտվում է ասթմայով տառապողների մոտ)[8] քանի որ ամիկացինը սովորաբար կիրառվում է ազոտի մետաբիսուլֆիտի հետ, որն էլ կարող է առաջացնել ալերգիկ ռեակցիա[1]:

Որպես կանոն, ամիկացինը չպետք է կիրառել այն դեղամիջոցների կիրառումից անմիջապես առաջ կամ հետո, որոնք կարող են հանգեցնել նեյրոտոքսիկ, օտոտոքսիկ և նեֆրոտոքսիկ երևույթների: Այդպիսի դեղամիջոցներ են այլ ամինոգլիկոզիդները, հակավիրուսային՝ ացիկլովիրը, հակասնկային՝ ամֆոտերիցին B-ն, հակաբիոտիկ՝ բացիտրացինը, կապրեոմիցինը, խոլիստինը, պոլիմիքսին B-ն և վանկոմիցինը, նաև ցիսպլատինը, որը կիրառվում է քիմիոթերապիայի մեջ[1]:

Ամիկացինը չպետք է կիրառվի նյարդամկանային բլոկադա առաջացնող դեղամիջոցների հետ, քանի որ դրանք կարող են խորացնել մկանային թուլությունն ու պարալիզը[1]:

Փոխազդեցություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը կարող է ինակտիվանալ այլ բետա լակտամների ազդեցությամբ. բայց ոչ այն աստիճանի, որքան մնացյալ ամինոգլիկոզիդները, և մինչև հիմա այն օգտագործվում է պենիցիլինների հետ(բետա լակտամների տիպ), որպեսզի առաջանա ադիտիվ էֆեկտ որոշ բակտերիաների և կարբապենեմների դեմ, որոնք կարող են համազդիչ լինել որոշ գրամ դրական բակտերիաների հետ: Բետա լակտամների մեկ այլ խումբ՝ ցեֆալոսպորինները, կարող են ուժեղացնել ամինոգլիկոզիդների նեֆրոտոքիկ ազդեցությունը, բարձրացնելով կրեատինի մակարդակը: Հայտնի է, որ անտիբիոտիկներից քլորամֆենիկոլը, կլինդամիցինը և տետրացիկլինը ինակտիվացնում են ամինոգլիկոզիդներին՝ գլխավորապես դեղաբանական անտագոնիզմով[1]:

Ամիկացինի էֆեկտը ուժեղանում է, երբ կիրառվում է այնպիսի դեղերի հետ, որոնք սինթեզվում են բոտուլոտոքսինից[11], անեսթետիկների, նյարդամկանային պաշարում առաջացնողների հետ, կամ արյան մեջ ցիտրատի մեծ քանակության դեպքում, որպես հակամակարդիչ[1]:

Հզոր դիուրետիկները, ոչ միայն իրենք են առաջացնում օտոտոքսիկ էֆեկտ, այլ նաև բարձրացնում են շիճուկում և հյուսվածքներում ամիկացինի խտությունը, էլ ավելի բարձրացնելով օտոտոքսիկության հավանականությունը[1]:Կվինիդինը նույնպես մեծացնում է օրգանիզմում ամիկացինի քանակությունը[11]: ՈՍՀԴ ինդոմետացինը կարող է անհաս երեխաների արյան շիճուկում բարձրացնել ամինոգլիկոզիդների քանակությունը[1]: Կոնտրաստային միջոցները, ինչպես օրինակ՝ իովերսոլը, կարող են խորացնել ամիկացինի նեֆրոտոքսիկությունը և օտոտոքսիկությունը[11]:

Ամիկացինը կարող է նվազեցնել որոշ պատվաստանյութերի ազդեցությունը, ինչպես օրինակ՝ ԲՑԺ կենդանի պատվաստանյութը(օգտագորվում է տուբերկուլյոզի դեպքում), խոլերայի պատվաստանյութը, և տիֆի պատվաստանյութը, և այդ ամենի հիմքում ընկած է դեղաբանական հակազդումը[11]:

Դեղաբանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ազդեցության մեխանիզմը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պրոկարիոտիկ ռիբոսոմի 30S ենթամիավորը: Նարնջագույնով ներկայացված են ռ-ՌՆԹ-ի 16S ենթամիավորը, իսկ կապույտով՝ տարբեր սպիտակուցներ:

Ամիկացինը անդարձելիորեն կապվում է ռ-ՌՆԹ-ի 16Տ ու պրոկարիոտիկ ռիբոսոմի ՌՆԹ կապող 30Տ ենթամիավորի 12Տ սպիտակուցի հետ և փոխելով ռիբոսոմի կառուցվածքը՝ ընկճում է սպիտակուցի սինթեզն այնպես, որ այն չկարողանա ճշգրիտ կարդալ մ-ՌՆԹ-ի կոդոնը[8][21]: Այն նաև խանգարում է այնպիսի հատվածներ, որոնք փոխազդում են թ-ՌՆԹ-ի անտիկոդոնի առանձին տատանումների հետ[22]: Նրա աշխատանքը կախված է խտությունից, և լավագույնս գործում է թթվային միջավայրում[16]:

Նորմալ դոզավորման դեպքում, ամիկացին-զգայուն մանրէները արձագանքում են 21-48 ժամում[8]:

Հակացուցումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը խուսափում է հակաբիոտիկ ինակտիվացնող բոլոր ֆերմենտների հարձակումներից, որոնք պատասխանատու են մանրէների՝ հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունության համար, բացառությամբ ամինոացետիլտրանսֆերազների և նուկլեոտիդիլտրանսֆերազների[23]: Սա իրականացվում է շնորհիվ Լ-հիդրոքսիամինոբութերոլ ամիդի(Լ-ՀԱԲԱ), որը միացած է Ն-1 հատվածին (համեմատում են կանամիցինի հետ, որն ուղղակի պարունակում է ջրածին), որն էլ պաշարում և նվազեցնում է ամինոգլիկոզիդներին ինակտիվացնող ֆերմենտների հասանելիությունը[23][24][25]: Ամիկացինը կվերջանա միայն այն դեպքում, երբ այդ ֆերմենտները հարձակվում են, իսկ գենտամիցինը և տոբրամիցինը՝ առանձին 6 դեպքերում[10]:

Այն բակտերիաները, որոնք կայուն են ստրեպտոմիցինի և կապրեոմիցինի նկատմամբ, դեռևս զգայուն են ամիկացինի նկատմամբ, իսկ այն բակտերիաները, որոնք կայուն են կանամիցինի նկատմամբ, ունեն տարբեր ընկալունակություն ամիկացինի հանդեպ: Ամիկացինի նկատմամբ կայունությունը բերում է նաև կանամիցինի և կապրեոմիցինի նկատմամբ կայունության[26]:

Տուբերկուլյոզ առաջացնող միկոբակտերիաների կայունությունը ամիկացինի և կանամիցինի նկատմամբ, պայմանավորված է rrs գենի մուտացիայով, որը կոդավորում է 16S ռ-ՌՆԹ-ն: Նմանատիպ մուտացիաները նվազեցնում են բակտերիալ ռիբոսոմի նկատմամբ ամիկացինի հասանելիությունը[27]: Ամինոգլիկոզիդ ացետիլտրանսֆերազայի (ԱԱՑ) և ամինոգլիկոզիդ ադենիլտրանսֆերազայի (ԱԱԴ) վարիացիաները նույնպես առաջացնում են կայունություն. ԱԱՑ-(6')-IV-ով պայմանավորված Պսևդոմոնաս աէրոգինոսայի կայունությունը, որն առաջացնում է կայունություն նաև կանամիցինի, գենտամիցինի և տոբրամիցինի նկատմամբ, և ԱԱԴ(4',4)-ով պայմանավորված Ս. աուրեուսի և Ս. էպիդերմիդիսի կայունությունը, որը նույնպես բերում է կանամիցինի, տոբրամիցինի և ապրամիցինի նկատմամբ կայունության[24]: Ս. Աուրեուսի որոշ շտամներ ֆոսֆորիլացնելու ճանապարհով կարող են ինակտիվացնել ամիկացինին[12]:

Ֆարմակոկինետիկա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինը պերօրալ ճանապարհով չի ներծծվում, այդ իսկ պատճառով այն օգտագործում են պարէնտերալ ճանապարհով: Միջմկանային ներարկման դեպքում դեղի առավելագույն խտությունը արյան շիճուկում հասունանում է 0,5-2 ժամվա ընթացքում: Ամիկացինի մինչև 11%-ը կապվում է պլազմայի սպիտակուցների հետ: Այն տարածվում է սրտում, լեղապարկում, թոքերում և ոսկրերում, ինչպես նաև լեղու, լորձի, ինտերստիցիալ հեղուկի, պլևրալ հեղուկի և սինովիալ հեղուկների մեջ: Սովորաբար այն հայտնաբերվում է ողնուղեղային հեղուկում ցածր կոնցենտրացիաների դեպքում, բացառությամբ այն դեպքերի, երբ կատարվել է ներխոռոչային ներարկում[1]: Նորածինների պլազմայում ամիկացինը հիմնականում տատանվում է 10-20%-ի սահմաններում, բայց մենինգիտի դեպքում կարող է հասնել մինչև 50%-ի[8]: Այն հեշտությամբ չի կարող անցնել արյուն-ուղեղային պատնեշով կամ ներթափանցել աչքի հյուսվածքների մեջ[16]:

Սովորաբար ամիկացինի կիսատրոհման պարբերությունը կազմում է 2 ժամ, իսկ երիկամային անբավարարության սահմանային վիճակների դեպքում այն կարող է տևել մինչև 50 ժամ[10]:

Դեպքերի ճնշող մեծամասնությունում (95%) ամիկացինը IM և IV դոզաների դեպքում, 24 ժամվա ընթացքում արտազատվում է առանց փոփոխության՝ կծիկային ֆիլտրացիայի և մեզի միջոցով[1][10]: Ամիկացինի՝ մեզի միջոցով արտազատվելու ունակությունը պայմանավորված է նրա փոքր մոլեկուլյար զանգվածով, ջրում բարձր լուծելիությամբ և չմետաբոլիզվող վիճակով[15]:

Քիմիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ամիկացինի ստացումը կանամիցին Ա-ից[28][29]:

The synthesis of amikacin

Անասնաբուժական կիրառումները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Չնայած նրան, որ ամիկացինը FDA-ի կողմից ընդունվել է միայն շների և ներարգանդային ինֆեկցիաներ ունեցող ձիերի մոտ կիրառելու համար՝ այն համարվում է անասնաբուժությունում կիրառվող քիչ թե շատ տարածված ամինոգլիկոզիդներից մեկը[30], և այն կիրառվում է շների, կատուների, ծովախոզուկների, շինշիլաների, համստերների, առնետների, մկների, դաշտամկների, խոշոր եղջերավորների, թռչունների, օձերի, կրիաների, կոկորդիլոսների, դոդոշների և ձկների մոտ[16][31][32]: Հաճախ այն կիրառվում է օձերի շնչառական վարակների, կրիաների պատյանի բակտերիալ հիվանդությունների, և թութակների մոտ առաջացող սինուսիտների դեպքում: Որպես կանոն այն հակացուցված է ճագարներին և նապաստակներին(չնայած նրան, որ մինչ օրս օգտագործում են), որովհետև այն խախտում է աղիքային միկրոֆլորայի հավասարակշռությունը[16]:

Շների և կատուների դեպքում, ամիկացինը սովորաբար կիրառվում է որպես տեղային հակաբիոտիկ ականջի ինֆեկցիաների և եղջերաթաղանթի խոցերի ժամանակ,մասնավորապես այն դեպքերում, երբ այն հարուցվել է Պսևդոմոնաս աէրոջինոսայով: Ականջները հաճախ մաքրում են մինչև դեղորայքի ներմուծումը, քանի որ թարախը և բջջային աղբը նվազեցնում են ամիկացինի ակտիվությունը: Ամիկացինը աչքի համար կիրառվում է այն ժամանակ, երբ պատրաստված է աչքի քսուկների, լուծույթների, կամ էլ երբ ներարկվում է շաղկապենու տակ[33]: Ամիկացինը աչքի համար կարող է օգտագործվել ցեֆազոլինի հետ միասին: Չնայած, որ ամիկացինի օգտագործումը (և բոլոր ամինոգլիկոզիդների) տոքսիկ են ներակնային կառույցների համար[34]:

Ձիերի դեպքում, ամիկացինը FDA-ի կողմից հաստատված է արգանդի ինֆեկցիաների համար(օրինակ՝ էնդոմետրիոզ կամ պիոմետրիա) երբ հարուցվում է զգայուն բակտերիաներով[35]: Այն նաև օգտագործվում է աչքի և արթրոսկոպիկ լվացումների համար, իսկ երբ զուգակցվում է ցեֆալոսպորինների հետ, այն օգտագործվում է ստաֆիլոկոկերով հարուցված ենթամաշկային ինֆեկցիաների ժամանակ: Վերջույթների և հոդերի ինֆեկցիաների ժամանակ, այն հաճախ կիրառվում է ցեֆալոսպորինների հետ կամ ուղղակիորեն ներմուծելով վերջույթի մեջ, կամ ներարկելով հոդի մեջ[36]: Ամիկացինը հաճախ ներարկվում է հոդերի մեջ հակաարթրիտիկ դեղամիջոց հանդիսացող Ադեկվանի հետ, որպեսզի բացառեն վարակումը[37]:

Կենդանիների մոտ կողմնակի էֆեկտները ներառում են նեֆրոտոքսիկությունը, օտոտոքսիկությունը և ներարկման տեղում ալերգիկ ռեակցիաները: Կատուներն ավելի զգայուն են օտոտոքսիկությամբ պայմանավորված հավսարակշռության համակարգի վնասումների հանդեպ: Ոչ այնքան հաճախ հանդիպող կողմնակի էֆեկտները ներառում են նյարդամկանային պաշարումը, դեմքի այտուցը և ծայրամասային նեյրոպաթիաները[30]:

Կենդանիների մեծամասնության մոտ կիսատրոհման պարբերությունը կազմում է մեկ կամ երկու ժամ[38]:

Ամիկացինի գերդոզավորման դեպքում պետք է իրականացնել երիկամային կամ որովայնամզային դիալիզ, որը նվազեցնում է ամիկացինի շիճուկային կոնցենտրացիան և (կամ) կիրառել պենիցիլիններ, որոնցից որոշները կարողանում են ամիկացինի հետ առաջացնել կոմպլեքս միացույթուններ և չեզոքացնել նրան[16]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 1,13 1,14 1,15 1,16 1,17 1,18 1,19 1,20 1,21 1,22 1,23 1,24 1,25 1,26 «Amikacin Sulfate»։ The American Society of Health-System Pharmacists։ Արխիվացված օրիգինալից 20 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  2. WHO Model Formulary 2008։ World Health Organization։ 2009։ էջ 137։ ISBN 9789241547659։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  3. Fischer Janos, Ganellin C. Robin (2006)։ Analogue-based Drug Discovery (անգլերեն)։ John Wiley & Sons։ էջ 507։ ISBN 9783527607495։ Արխիվացված օրիգինալից 20 December 2016-ին 
  4. Oxford Handbook of Infectious Diseases and Microbiology։ OUP Oxford։ 2009։ էջ 56։ ISBN 9780191039621։ Արխիվացված օրիգինալից 24 November 2015-ին 
  5. «WHO Model List of Essential Medicines (19th List)»։ World Health Organization։ April 2015։ Արխիվացված օրիգինալից 13 December 2016-ին։ Վերցված է 8 December 2016 
  6. «Amikacin Sulfate»։ International Drug Price Indicator Guide։ Վերցված է 8 December 2016 
  7. Hamilton Richart (2015)։ Tarascon Pocket Pharmacopoeia 2015 Deluxe Lab-Coat Edition։ Jones & Bartlett Learning։ էջ 35։ ISBN 9781284057560 
  8. 8,00 8,01 8,02 8,03 8,04 8,05 8,06 8,07 8,08 8,09 8,10 8,11 US National Library of Medicine (17 August 2016)։ «AMIKACIN SULFATE- amikacin sulfate injection»։ DailyMed։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին։ Վերցված է 8 August 2017 
  9. Scholar Eric M., Pratt William B. (22 May 2000)։ The Antimicrobial Drugs (2nd ed.)։ Oxford University Press, USA։ էջեր 15–19։ ISBN 978-0-19-975971-2։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 Cunha Burke A. (1 November 2006)։ «New Uses for Older Antibiotics: Nitrofurantoin, Amikacin, Colistin, Polymyxin B, Doxycycline, and Minocycline Revisited»։ Medical Clinics of North America։ Antimicrobial Therapy 90 (6): 1089–1107։ ISSN 0025-7125։ doi:10.1016/j.mcna.2006.07.006 
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 11,6 «amikacin (Rx)»։ Medscape։ WebMD։ Արխիվացված օրիգինալից 9 August 2017-ին։ Վերցված է 9 August 2017 
  12. 12,0 12,1 Aronson J. K., ed. (2016)։ «Amikacin»։ Meyler's Side Effects of Drugs (16th ed.)։ Oxford: Elsevier։ էջեր 207–209։ ISBN 978-0-444-53716-4 
  13. Vardanyan Ruben, Hruby Victor (2016)։ «Chapter 32: Antimicobacterial Drugs»։ Synthesis of Best-Seller Drugs։ Boston: Academic Press։ էջեր 669–675։ ISBN 978-0-12-411492-0 
  14. «Press Announcements - FDA approves a new antibacterial drug to treat a serious lung disease using a novel pathway to spur innovation»։ www.fda.gov (անգլերեն)։ Վերցված է 12 November 2018 
  15. 15,0 15,1 15,2 15,3 15,4 Ettinger Stephen J., Feldman Edward C. (24 December 2009)։ Textbook of Veterinary Internal Medicine։ Elsevier Health Sciences։ էջեր 1976, 523։ ISBN 978-1-4377-0282-8։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  16. 16,00 16,01 16,02 16,03 16,04 16,05 16,06 16,07 16,08 16,09 16,10 16,11 Plumb Donald C. (2011)։ «Amikacin Sulfate»։ Plumb's Veterinary Drug Handbook (7th ed.)։ Stockholm, Wisconsin; Ames, Iowa: Wiley։ էջեր 39–43։ ISBN 978-0-470-95964-0 
  17. Maire P., Bourguignon L., Goutelle S., Ducher M., Jelliffe R. (2017)։ «Chapter 20 - Individualizing Drug Therapy in the Elderly»։ Individualized Drug Therapy for Patients։ Boston: Academic Press։ էջեր 373–382։ ISBN 978-0-12-803348-7 
  18. Eghianruwa Kingsley (2014)։ Essential Drug Data for Rational Therapy in Veterinary Practice։ Author House։ էջ 16։ ISBN 978-1-4918-0000-3։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  19. 19,0 19,1 Morris Daniel O., Kennis Robert A. (11 October 2012)։ Clinical Dermatology, An Issue of Veterinary Clinics: Small Animal Practice, E-Book։ Elsevier Health Sciences։ էջ 29։ ISBN 978-1-4557-7377-0։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  20. 20,0 20,1 20,2 Corti Natascia, Taegtmeyer Anne, Imhof Alexander (1 January 2011)։ «Miscellaneous antibacterial drugs»։ Side Effects of Drugs Annual։ A worldwide yearly survey of new data in adverse drug reactions 33: 509–540։ ISBN 9780444537416։ ISSN 0378-6080։ doi:10.1016/B978-0-444-53741-6.00026-X 
  21. Bauman Robert W. (2015)։ Microbiology: with diseases by body system (4th ed.)։ Boston: Pearson։ ISBN 978-0-321-91855-0 
  22. «Amikacin»։ DrugBank։ 2 August 2017։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին։ Վերցված է 10 August 2017 
  23. 23,0 23,1 Mudd Efrain (7 August 2017)։ «O Aminoglycosides»։ Pharmacological Sciences։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին։ Վերցված է 14 August 2017 
  24. 24,0 24,1 Kondo Shinichi, Hotta Kunimoto (1 January 1999)։ «Semisynthetic aminoglycoside antibiotics: Development and enzymatic modifications»։ Journal of Infection and Chemotherapy 5 (1): 1–9։ ISSN 1341-321X։ PMID 11810483։ doi:10.1007/s101560050001 
  25. Park Je Won, Ban Yeon Hee, Nam Sang-Jip, Cha Sun-Shin, Yoon Yeo Joon (1 December 2017)։ «Biosynthetic pathways of aminoglycosides and their engineering»։ Current Opinion in Biotechnology։ Chemical biotechnology: Pharmaceutical biotechnology 48: 33–41։ ISSN 0958-1669։ PMID 28365471։ doi:10.1016/j.copbio.2017.03.019 
  26. Caminero José A, Sotgiu Giovanni, Zumla Alimuddin, Migliori Giovanni Battista (1 September 2010)։ «Best drug treatment for multidrug-resistant and extensively drug-resistant tuberculosis»։ The Lancet Infectious Diseases 10 (9): 621–629։ ISSN 1473-3099։ doi:10.1016/S1473-3099(10)70139-0 
  27. Ahmad Suhail, Mokaddas Eiman (1 March 2014)։ «Current status and future trends in the diagnosis and treatment of drug-susceptible and multidrug-resistant tuberculosis»։ Journal of Infection and Public Health 7 (2): 75–91։ ISSN 1876-0341։ PMID 24216518։ doi:10.1016/j.jiph.2013.09.001 
  28. Kawaguchi H., Naito T., Nakagawa S., Fujisawa K. I. (December 1972)։ «BB-K 8, a new semisynthetic aminoglycoside antibiotic»։ The Journal of Antibiotics 25 (12): 695–708։ ISSN 0021-8820։ PMID 4568692։ doi:10.7164/antibiotics.25.695։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին 
  29. Monteleone Peter M., Muhammad Naseem, Brown Robert D., McGrory John P., Hanna Samir A. (1 January 1983)։ «Amikacin Sulfate»։ Analytical Profiles of Drug Substances։ Analytical Profiles of Drug Substances 12: 37–71։ ISBN 9780122608124։ ISSN 0099-5428։ doi:10.1016/S0099-5428(08)60163-X 
  30. 30,0 30,1 Forney Barbara։ «Amikacin for Veterinary Use»։ Wedgewood Pharmacy։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին։ Վերցված է 9 August 2017 
  31. Riviere Jim E., Papich Mark G. (13 May 2013)։ Veterinary Pharmacology and Therapeutics։ John Wiley & Sons։ էջ 931։ ISBN 978-1-118-68590-7։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  32. Mader Douglas R., Divers Stephen J. (12 December 2013)։ Current Therapy in Reptile Medicine and Surgery - E-Book։ Elsevier Health Sciences։ էջ 382։ ISBN 978-0-323-24293-6։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  33. Maggs David, Miller Paul, Ofri Ron (7 August 2013)։ Slatter's Fundamentals of Veterinary Ophthalmology - E-Book։ Elsevier Health Sciences։ էջ 37։ ISBN 978-0-323-24196-0։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին 
  34. Hsu Walter H. (25 April 2013)։ Handbook of Veterinary Pharmacology։ John Wiley & Sons։ էջ 486։ ISBN 978-1-118-71416-4 
  35. US National Library of Medicine (9 March 2017)։ «AMIGLYDE-V- amikacin sulfate injection»։ DailyMed։ Արխիվացված օրիգինալից 16 August 2017-ին։ Վերցված է 8 August 2017 
  36. Orsini James A. (1 August 2017)։ «Update on Managing Serious Wound Infections in Horses: Wounds Involving Joints and Other Synovial Structures»։ Journal of Equine Veterinary Science 55: 115–122։ ISSN 0737-0806։ doi:10.1016/j.jevs.2017.01.016 
  37. Wanamaker Boyce P., Massey Kathy (25 March 2014)։ Applied Pharmacology for Veterinary Technicians - E-Book։ Elsevier Health Sciences։ էջ 392։ ISBN 978-0-323-29170-5 
  38. Papich Mark G. (October 2015)։ «Amikacin»։ Saunders Handbook of Veterinary Drugs: Small and Large Animal (4th ed.)։ Elsevier Health Sciences։ էջեր 25–27։ ISBN 978-0-323-24485-5։ Արխիվացված օրիգինալից 10 September 2017-ին