Ալենուշ Տերյան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ալենուշ Տերյան
Ալենուշ Տէրեան.jpg
Ծնվել էնոյեմբերի 9, 1920(1920-11-09)[1]
Թեհրան, Իրան[1]
Մահացել էմարտի 4, 2011(2011-03-04)[2] (90 տարեկան)
Թեհրան, Իրան
ԳերեզմանDulab Cemetery
Բնակության վայր(եր)Թեհրան
ՔաղաքացիությունFlag of Iran.svg Իրան
Մասնագիտությունֆիզիկոս և աստղագետ
Հաստատություն(ներ)

Իրանի ֆիզիկայի առաջին կին-պրոֆեսոր,
Իրանի առաջին արևային

աստղադիտարանի և հեռադիտակի հիմնադիր
Գործունեության ոլորտֆիզիկա[1]
Ալմա մատերՓարիզի համալսարան[1] և Թեհրանի համալսարան[1]
Գիտական աստիճանգիտությունների դոկտոր[1]
Տիրապետում է լեզուներինպարսկերեն
ՀայրԱրտո Տերյան[1]
ՄայրՎարթո Տերյան
Commons-logo.svg Alenush Terian (astronomer) Վիքիպահեստում

Ալենուշ Տերյան (պարսկերեն՝ آلينوش طريان, նոյեմբերի 9, 1920(1920-11-09)[1], Թեհրան, Իրան[1] - մարտի 4, 2011(2011-03-04)[2], Թեհրան, Իրան), Իրանի ֆիզիկայի առաջին կին պրոֆեսոր։ Առաջին արևային աստղադիտարանի հիմնադիրն է Իրանի աստղագիտության պատմության մեջ։ Հայտնի է որպես «Իրանի ժամանակակից աստղագիտության մայր»[3]։

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ալենուշ Տերյանը ծնվել է 1920 թվականին, Թեհրանում։ Մայրը ուսանել էր Շվեյցարիայում և ֆրանսերենի ուսուցչուհի էր, իսկ հայրը Նոր Նոր Ջուղայի հայերից էր և գրող էր, կյանքի վերջին 20 տարիներին ծառայել է որպես Իրանի «Սեփահ բանկի» տնօրեն։ Ծնողները տիրապետել են հայերենին, պարսկերենին, և ֆրանսերենին։ Հայրը նաև Ֆիրդուսու բանաստեղծություններից հայերեն թարգմանությունների հեղինակ է, որոնք հրատարակվել են իր գրքում «Արիզադի Պոեզիայի Հավաքածո» (պարսկ.՝ ديوان اشعار آريزاد) անվամբ[4]։

1947 թվականի մայիսին Ալենուշը ավարտում է ուսումը Թեհրանի համալսարանի Գիտության ֆակուլտետում և նույն տարվա սեպտեմբերից աշխատանքի անցնում նույն ֆակուլտետի ֆիզիկայի լաբորատորիայում, իսկ մեկ տարի հետո նշանակվում լաբորատորիայի գործառությունների պետ։

Տերյանը փորձում է համոզել իր դասախոս Մահմուդ Հեսաբիին, որ օգնի իրեն կրթաթոշակ ստանալ՝ Ֆրանսիայում ուսումը շարունակելու համար։ Սակայն կին լինելու պատճառով մերժվում է։ Չնայած դրան, հոր ֆինանսական օգնությամբ մեկնում է Փարիզ և Սորբոնի համալսարանի Մթնոլորտային ֆիզիկայի ֆակուլտետում շարունակում ուսումը։ 1956 թվականին ստանում է ասպիրանտուրայի աստիճան և Սորբոնում նրան դասախոսի պաշտոն է առաջարկվում։ Սակայն Իրանին ծառայելու համար որոշում է վերադառնալ և որպես դասախոս սկսում է թերմոդինամիկա դասավանդել Թեհրանի համալսարանի ֆիզիկայի ֆակուլտետում։

1959 թ.-ին, Արևմտյան Գերմանիան թոշակ է տրամադրում Թեհրանի համալսարանին, արևային ֆիզիկայի աստղադիտարանում 4 ամիս սովորելու համար և Տերյանն է ընտրվում որպես թոշակի շահառու։ 1961 թ.-ի մարտին չորս ամսով մեկնում է Գերմանիա, ապա վերադառնում Իրան, և 1964 թվականի մայիսի 30-ին արժանանում պրոֆեսորի կոչման, և այդպիսով դառնում Իրանի առաջին կին պրոֆեսորը։

1966 թվականի նոյեմբերի 20-ին ընտրվում է Թեհրանի համալսարանի Երկրաֆիզիկայի կոմիտեի անդամ, իսկ երեք տարի հետո նշանակվում Թեհրանի համալսարանի Երկրաֆիզիկայի հիմնարկի արևային ֆիզիկայի հետազոտությունների խմբի նախագահ և աշխատանքի անցնում արևային ֆիզիկայի աստղադիտարանում, որի հիմնադրման մեջ ինքը մեծ դեր էր կատարել[5]։

Տերյանը Իրանում աստղաֆիզիկա դասավանդող առաջին անձն էր։ 1979 թվականին պաշտոնաթողման դիմում է ներկայացրել և պաշտոնաթող եղել։ Նա կտակում բնակարանը նվիրել է Ջուղայի հայերին և այն ուսանողներին, որոնք հարմար բնակատեղի չունեն։ Կյանքի վերջը անց է կացրել Թեհրանի Թոհիդ ծերանոցում։

Գնահատականներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Իրանի հեռուստատեսության «Իմաստուններ» ծրագրի կողմից որպես գիտության ոլորտի մնայուն դեմք է ճանաչվել։ 2003 թվականին նրա կյանքի մասին վավերական ֆիլմ է ստեղծվել Իրանի հեռուստատեսության պատվերով, «Դեպի արև» (պարսկ.՝ سوي خورشيد) անվամբ[6]։

2006 թվականի հուլիսին Իրանի նախագահ Մահմուդ Ահմադինեժադի կողմից գնահատագրի ու շքանշանի է արժանացել։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 1,7 1,8 1,9 https://iranwire.com/en/features/69285/
  2. 2,0 2,1 2,2 http://www.armenianweekly.com/2011/03/05/terian-passes-away
  3. «پیکر 'مادر نجوم ایران' تشییع شد»։ BBC Persian։ Վերցված է 2013 թ․ ապրիլի 9 
  4. «Հարցազրույց Տիկին Ալենուշ Տերյանի հետ (պարսկերեն)»։ 2010-05-04։ Արխիվացված է օրիգինալից 2012 թ․ օգոստոսի 1-ին։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 29 
  5. «Հարցազրույց Ալենուշ Տերյանի հետ (անգլերեն)»։ 2007-12-19։ Վերցված է 2012-06-02 
  6. «Իրանի աստղագիտության մայրը մոռացության շեմին (պարսկերեն)»։ 2007-11-10։ Արխիվացված է օրիգինալից 2010 թ․ փետրվարի 5-ին։ Վերցված է 2010 թ․ հունիսի 29 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]