Linux

Վիքիփեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից

Linux
Տուքս պինգվինը, Linux միջուկի հմայիլը(տալիսմանը)
Տուքս պինգվինը, 1996 թվականին Լարրի էվինգի կողմից ստեղծված պատկերը, Linux-ի հմայիլն է.
ՕՀ ընտանիք՝ UNIX-անման
Միջուկի (Kernel)-ի տեսակը՝ Մոնոլիտ միջուկ
Արտոնագիր՝ GNU General Public License
Կարգավիճակը՝ Արդի

Linux կամ GNU/Linux անվանում են ցակնացած UNIX-անման համակարգչային օպերացիոն համակարգ որը օգտագործում է Linux միջուկ (անգլ. kernel): Այդ օպերացիոն համակարգերը օգտագործում են նաև GNU նախագծի շրջանակներում ստեղծված համակարգային(սիստեմային) ծրագրերը։ Սովորաբար հակիրճության համար այդ օպերացիոն համակարգերը անվանում են ուղղակի Linux: Linux-ը ազատ ծրագրային ապահովման և բաց կոդով ծրագրերի ստեղծման վառ, ամենաերկարատև և մեծամասշտաբ օրինակն է։

Ի տարբերություն այլ օպերացիոն համակարգերի մեծամասնությանը, Linux-ը չունի ինչ-որ մեկ պաշտոնական տարածվող թողարկում, փոխարենը տարբեր կազմակերպություններ, կրթական և գիտահետազոտական հիմնարկներ կամ պարզապես էնտուզիաստների խմբեր ստեղծում են իրենց տարբերակները՝ տարածոները։

GNU/Linux տարածոների մեջ հաճախ են մտնում ՕՀ-ն լրացնող և կիրառական ծրագրերը, որոնք թույլ են տալիս տեղադրումից անմիջապես հետո ունենալ աշխատանքին պատրաստ լիարժեք, բազմաֆունկցիոնալ օպերացիոն միջավայր։

Իսկզբանե ստեղծվելով և օգտագործվելով էնտուզիաստ անհատների կողմից անձնական համակարգիչների վրա Linux-ը ժամանակի ընթացքում ստացավ աջակցություն այնպիսի կորպորացիաների կողմից ինչպիսիք են IBM, Sun Microsystems, Hewlett-Packard, Oracle, Novell, Inc., Dell և Red Hat դառնալով հայտնի ՕՀ սպասարկուների (անգլ. server) համար։ 2006 թ. աշնան տվյալներով [1], հոսթինգ տրամադրող ընկերությունների 10 սպասարկուներից 8 աշխատում էին Linux ՕՀ-ով։

KDE-ի սեղանը SUSE Linux-ում։

Linux-ը ավելի լայնորեն է ձևափոխվել տարբեր հիմնահարթակների համար, քան որևէ այլ օպերացիոն համակարգ։[2] Այն օգտագործվում է, գերհամակարգիչներից մինչև բջջային հեռախոսները, և ցանցային սարքերից մինչև տիեզերանավերը: Օգտվողի համար ավելի ընկերական դառնալով Linux-ը հանրամատչելի է դառնում անձնական համակարգիչների շուկայում։ [3]

Բովանդակություն

[խմբագրել] Պատմություն

[խմբագրել] GNU Նախագիծը

Ռիչարդ Սթոլմանը, ազատ օպերացիոն համակարգի ստեղծման՝ GNU Նախագծի ստեղծողը։

1983 թ, Ռիչարդ Սթոլմանը հիմնադրել էր GNU Նախագիծը: Այդ նախագծի նպատակն էր ստեղծել ավարտուն POSIX-համատեղելի, UNIX-անման օպերացիոն համակարգ, կազմված միայն ազատ ծրագրային ապահովումից։

1990-ականների սկզբերին GNU-ն ստեղծել էր համակարգի անհրաժեշտ բաղադրամասերը՝ գրադարանները, կոմպիլյատորները, գրի (տեքստային) խմբագրիչները, UNIX-shell-ը, բայց պակասում էր հիմնական բաղադրիչը` kernel-ը, ՕՀ-ի միջուկը։ 1990 թ. GNU նախագիծը սկսեց աշխատանքներ Mach microkernel-ի վրա հիմնված GNU Hurd միջուկը ստեղծելու ուղղությամբ, սակայն Mach-ի կառուցվածքի առանձնահատկությունները բերում էին դժվարությունների և գործընթացը դանդաղ էր առաջ գնում։ [4]

[խմբագրել] Linux-ի ծնունդը

Լինուս Տոռվալդս - Linux միջուկի ստեղծողը.

Այդ նույն ժամանակ, 1991 թ. մեկ այլ միջուկի վրա էին սկսվել աշխատանքները՝ Հելսինկու Համալսարանի ֆին ուսանող Լինուս Տոռվալդսի կողմից։ Ի սկզբանե Տոռվալդսը իր համակարգչի վրա օգտագործում էր Minix համակարգը, որը ստեղծել էր Էնդրյու Ս. Տանենբաումը իր ուսանողներին օպերացիոն համակարգերի նախագծումը դասավանդելու համար։ Սակայն Տանենբաումը չեր թույլատրում ուրիշներին փոփոխություն մտցնել Minix-ի մեջ, ինչը և դրդեց Տոռվալդսին Minix-ի փոխարինումը ստեղծելուն։

Ի սկզբանե Տոռվալդսը իր միջուկը "Freax" էր անվանում` անգլերեն free - ազատ/անվճար և freak - խենթ բառերի միախառնումից, վերջում ավելացնելով X տառը, ինչը հաճախ օգտագործվում էր UNIX-անման համակարգերի անվանումներում։ "Linux" անվանումը հորինեց Արի Լեմմկեն որը Ֆինական Համալսարանի Ցանցին պատկանող FTP սպասարկուի վարչապետն էր (FTP server administrator): Linux անվանումը նա հորինեց գրացուցակի (folder) համար, որտեղից Տոռվալդսի ստեղծած միջուկը առաջին անգամ հնարավոր դարձավ բեռնավորել (download)։

[խմբագրել] Արտասանությունը

Linux բառի ճիշտ արտասանությունը երկար ժամանակ քննարկվում էր[5]։ 1992-ին Տոռվալդսը բացատրեց, որ ինքը այն արտասանում է ինչպես՝ /ˈlɪnʊks/։ [6]

[խմբագրել] Անվանման հետ կապված տարաձայնությունները

Ազատ և բաց կոդով ծրագրաին ապահովման համայնքում (community) երկար տարիներ շարունակվում են քննարկումներն և վեճերը կապված անվանման հետ։

Նույնպես Ռիչարդ Սթոլմանի կողմից հիմանդրված Ազատ ծրագրային ապահովման հիմնադրամի (FSF- Free Software Foundation) կարծիքով, այդ օպերացիոն համակարգերը պետք է անպայման անվանվեն GNU/Linux[7], քանի որ նրանք հիմնված են GNU նախագծի շրջանակներում ստեղծված բազմաթիվ ծրագրերիի վրա, իսկ Linux-ը դա ընդամենը GNU օպերացիոն համակարգի միջուկի հնարավոր իրականացումներից մեկն է։ Այսպիսով Linux-ի վրա հիմնված ՕՀ-ները, նրանք դիտարկում են ինչպես GNU տարբերակ։ Բացի թվարկված պատճառներից FSF-ը բերում է մի շարք այլ պատճառներ, օրինակ այն, որ ավելի լայն շրջանակներում և բիզնեսում տարածվելուց հետո մոռացվելու է, որ Linux-ը համայնքի (community) աշխատանքի, համագործակցության և փիլիսոփայության արդյունք է։[8]

Լինուս Տոռվալդսն ինքը գտնում է, որ անվանումը այդքան կարևոր չէ, իսկ մարդկանց ՕՀ-ն GNU/Linux անվանել պարտադրելու գաղափարն անվանում է անհեթեթ։[9]

Իրականում սակայն, պարզապես Linux անվանումը շատ ավելի լայն է տարածված լրատվամիջոցներում և մարդկանց մեջ, իսկ GNU/Linux անվանումը առօրյա կյանքում օգտագործում են միայն սակավաթիվ էնտուզիաստները և շարժման փիլիսոփաները։ "GNU" բառը բացակայում է նույնիսկ բազմաթիվ տարածոների (distributive) պաշտոնական անվանման մեջ։ Այստեղ լայն տարածված տարածոներից աչքի ընկնող բացառություններն են Debian GNU/Linux-ը և Knoppix-ը, որոնք պաշտոնապես իրենց անվանման մեջ ունեն GNU բառը։

Բազմաթիվ սկսնակների համար այս անվանման անորոշությունը խնդիրներ է առաջացնում։ Դեպքերի մեծամասնությունում, առօրեում, երբ ասում են Linux` ի նկատի ունեն GNU/Linux օպերացիոն համակարգերը, իսկ երբ խոսքը գնում է միջուկի մասին, դա հատուկ նշվում է՝ Linux միջուկ կամ Linux kernel: Գրականության մեջ հեղինակները խառնաշփոթից խուսափելու համար նշում են, թե ինչ ի նկատի ունեն Linux բառը գործածելիս։

[խմբագրել] Հեղինակային իրավունքները, լիցենզավորումը և Linux ապրանքանիշը


Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաներ Սա Ինֆորմացիոն տեխնոլոգիաների մասին անավարտ հոդված է։
Դուք կարող եք օգնել Վիքիփեդիային՝ ուղղելով և լրացնելով  այն։


[խմբագրել] Ստեղծում

[խմբագրել] Համայնքը

[խմբագրել] Ծրագրավորումը Linux-ում

[խմբագրել] Տարածումը

[խմբագրել] Կառուցվածքը

[խմբագրել] Օգտագործողի միջներեսը

[խմբագրել] Գործածումը

[խմբագրել] Անձնական համակարգիչներ

[խմբագրել] Սպասարկուներ և գերհամակարգիչներ

[խմբագրել] Ներդրված սարքեր

[խմբագրել] Շարժական սարքեր

[խմբագրել] Այցելեք նաև

[խմբագրել] Հղումներ

  1. ↑ Rackspace Most Reliable Hoster in September. Netcraft (Հոկտեմբեր 7 2006). Վերստածվ է 2006-11-01.
  2. ↑ http://www.freeos.com/articles/4737/
  3. ↑ Burke, Steven (2006-03-20). Red Hat looks to boost channel sales. CRN. Վերստածվ է 2006-04-01.
  4. ↑ http://www.gnu.org/gnu/gnu-history.html
  5. ↑ List of words of disputed pronunciation. Վերստածվ է 2007-03-12.
  6. ↑ Կաղապար:Cite newsgroup Torvalds has made available an audio sample which indicates his own pronunciation, in English (/ˈlɪnʊks/) ─ How to pronounce Linux?. Վերստածվ է 2006-12-17. ─ and Swedish (/ˈlɪːnɤks/) ─ Linus pronouncing Linux in English and Swedish. Վերստածվ է 2007-01-20.
  7. ↑ Սթոլման, Ռիչարդ (2007-03-03). Linux and the GNU Project. Free Software Foundation. Վերստածվ է 2007-03-12.
  8. ↑ Why GNU/LInux.
  9. ↑ Կաղապար:Cite video

[խմբագրել] Արտաքին Հղումներ

  • GNU Armenian portal - GNU is Not Unix - Armenian Portal
  • Hyelinux - Լինուքս Հայերի համար
  • LUG.am - Հայկական Linux Օգտվողների Խումբ
  • Kernel.org — Linux միջուկի վեբ կայքը
  • Linux.org — պարունակում է բազմակողմանի և ծավալուն տեղեկություններ և ռեսուրսներ Linux-ի վերաբեյալ։
  • The Linux Documentation Project — HOWTO-եր, FAQ-եր և այլ ուղեցույցեր։
  • GNU.org — GNU նախագծի վեբ կայքը
  • FSF.org — Ազատ Ծրագրաին Ապահովման Հիմնադրամի վեբ կայքը
  • LinuxLinks.com - Linux Պորտալի կայքը
  • DistroWatch.com - Linux-ի Դիստիբյուտիվների Պորտալ, նորություններ, համեմատություն
  • «Ինչ է լինուքսը»՝ համարոտ պատմությունը Debian.am կայքում

Ստացված է «http://hy.wikipedia.org/wiki/Linux» էջից