Ուբունտու

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Ubuntu
Ubuntu պատկերանիշ
Ubuntu1404.png
Ուբունտու 14.04 Unity աշխատանքային միջավայրով
Ընկերություն/
Ստեղծող
Canonical Ltd. / Ubuntu Foundation
ՕՀ ընտանիք Լինուքս
Ծրագրային կոդի մոդել Ազատ և բաց կոդով ծրագրային ապահովում
Վերջին կայուն թողարկում 14.04 / 2013 հոկտեմբերի 17
Թարմացման եղանակը APT
Փաթեթեների կառավարիչ dpkg
Սպասարկվող հիմնահարթակներ i386, AMD64|EMT64, IA-64, UltraSPARC, PowerPC [1] Edgy Eft (6,10) վերջին տարբերակն էր որն պաշտոնապես սպասարկում էր PowerPC ճարտարագիտությունը; այժմ PowerPC տարբերակը սպսարկվում է համայնքի կողմից։
ՕՀ միջուկի տեսակ Մոնոլիտ (Linux)
Լռելայն օգտագործողի միջերես GNOME
Արտոնագիր Զանազան
Կարգավիճակ Արդի
Կայք www.ubuntu.com

Ուբունտու ([ʊˈbʊntuː] (զուլուսերեն՝ Ubuntu, մարդկայնություն[2]; «Ուբո՛ւնտու») ազատ ծրագրավորման կոդով գրված օպերացիոն համակարգ է՝ հովանավորված Canonical ընկերության կողմից։ Այն Debian GNU/Linux-ի վրա հիմնված բաշխում է (distributive), որը օգտագործում է Unity աշխատանքային միջավայրը։ Լայն տարածում է գտել հեշտության, գործածելիության և սկսնակ օգտագործողների համար հարմարավետության շնորհիվ։ Զգալիորեն նպաստել է Լինուքսի որպես տնային կամ աշխատանքային համակարգչի օպերացիոն համակարգի համբավի տարածմանը։

Canonical ընկերությունը հաղորդում է, որ այս համակարգն օգտագործում են մոտ 20 միլիոն օգտվող[3], որը նրան դարձնում է Linuxի ամենատարածված դիտրիբուտիվը։Ubuntu-ի հանրաճանաչությունը աճում է օրըստօրե։ 2013 թ․ Չինաստանն ընտրել է Ուբունտուն երկրի հիմնական օպերացիոն համակարգ (դրա համար հրապարակվել է հատուկ տարբերակ՝ Ubuntu Kylin)։

Ըստ հիմական պլանի՝ ամեն նոր տարբերակը լույս է տեսնում կես տարին մեկ, որոնց անվտանգության թարմացումներով ապահովում են մեկուկես տարի, իսկ LTS[4] տարբերակները՝ երկու տարին մեկ։ Դրանք ապահովվում են 5 տարի[5]։ Սկսած 12․04 տարբերակից ապահովումն իրականացվում է անկախ համակարգի տեսակից (հնում սերվերային տարբերակներն ապահովվում էին 5 տարի, իսկ հասարակ տարբերակները՝ 3)[6][7]։

Ուբունտուն տարածվում է սերվերային և հասարակ սկզբնադիր ծրագրերով հանդերձ[8]։ Դրանք տեղադրվում են անհատական հանակարգիչների վրա Live CD-ի, Live USB-ի միջոցով։

Դելլ ընկերությունը Ուբունտուն նախատեղադրում էր իր ծնկադիր և սեղանադիր համակարգիչների վրա։

Այժմ Ուբունտուի ամենավերջին տարբերակը 14.04 LTS-ն է։

Պատմություն[խմբագրել]

Ուբունտուի ծրագրավորողները

Ծրագրի սկզբնական անունը եղել է No-Name-Yet ("դեռ անուն չկա")[9]։

2004 թ․ Հոկտեմբերի 20-ին, երբ դիտրիբուտիվը սկսեց լույս տեսնել, այն համարվում էր Debian-ի ճյուղ, որի նպատակը համակարգի 6 ամիսը մեկ արագ թարմացումների լույս տեսնելն էր[10]։ Ի տարբերություն այլ ճյուղերից, Ուբունտուն հավատարիմ մնաց Debian-ի կարգախոսին, և դիստրբուտիվի մեջ ընդգրկեց հիմնականում բաց կոդով ծրագրեր[11]։ Ուբունտուի փաթեթները ներառում են Debian-ի unstable խումբը։ Համակարգը օգտագործում է Debian-ի Advanced Packaging Tool-ը՝ տեղադրված փաթեթները կառավարելու համար։ Այս ամենից բացի պետք է նշել, նաև, որ Ubuntu-ի և Debian-ի փաթեթները ոչ միշտ են իրար հետ համատեղելի։ Ուբունտուի որոշ ծրագրավորողներ նաև աշխատում են Debian-ի խիստ անհրաժեշտ փաթեթների վրա, ուստի որևէ մի նախագծում փոփոխության դեպքում, կփոփոխվի նաև մյուսում։ 2005 թվականին Debian-ի ղեկավար Յան Մուրդոքը քննադատեց Ուբունտուն՝ նշելով, որ այն շատ է հեռացել Debian Sarge-ից, որ համատեղելի մնա[12]։

Ubuntu-ն այժմ ֆինանսավորվում է Մարկ Շաթլվորթի կաղմից և նրա ստեղծած Canonical կազմակերպության կողմից։ 2005 թ․ հուլիսի 8-ին Canonical-ը հայտարարեց Ubuntu Foundation-ի ստեղծման մասին, որի գործը ծրագիրը հովանավորելն է։ Առաջին նվիրաբերությունը կատարեց հենց Մարկը՝ նվիրելով Ուբունտուին 10 միլիոն դոլար։ 2009 թվականին ֆոնդի գումարը արդեն չօգտագործվեց, որի առումով Մարկ Շաթլվորթն ասաց, որ Ubuntu Foundation-ը "սև օրվա" համար է[13][14]։

Սկսած 11․04 «Natty Narwhal» տարբերակից, որը լույս է տեսել 2011 թ․ ապրիլի 28-ին[15], ստանդարտ GNOME աշխատասեղանի միջավայրը (shell-ը) փոխարինվեց Unity-ով[16][17][18], որը զարգացնում է Canonical-ը։ Հաջորդ տարբերակներում X.Org Server-ը փոխարինվելու է Mir-ով[19]։ Փոփոխվել է նաև դիստրիբուտիվի անվատակոչման ձևը՝ Ubuntu Netbook Edition և Ubuntu Desktop Edition համակարգերը միացվել են իրար, որը կորվում է ուղղակի "Ubuntu", իր հերթին Ubuntu Server Edition-ից հանվել է "Edition" բառըԿաղապար:.ref։ Նեթբուքերի համար օգտագործվող Unity-ն դարձել է նարև հասարակ desktop-տարբերակի միջավայրը նույնպես։

2011 թ․ հոկտեմբերի 26-ին լույս տեսավ Ubuntu — 11.10 «Oneiric Ocelot» տարբերակը[20], որտեղ ներկայացվեց Ubuntu Software Center-ի նոր, ավելի գեղեցիկ արտաքին ոճը[21]։

2012 թ․ ապրիլի 26-ին լույս է տեսնում հաջորդ՝ 12.04 LTS «Precise Pangolin» տարբերակը, որտեղ հիմնական աշխատանքային միջավայրը կրկին Unity-ն էր, բայց այն արդեն կատարելագործված էր՝ ուներ հատուկ որոնման դաշտ, նաև HUD։ Որպես հիմնական նվագարկիչ տեղադրված էր RhythmboxBanshee-ի փոխարեն։ Համակարգի մեջ ընդգրկվել են նաև հետևյալ ծրագրերը՝ Gnome 3.4.1, Firefox 11, Thunderbird 11 և այլն։

Մտահղացումներ կան Ուբունտի մի այլ ճյուղի ստեղծման մասին, որը կրելու է «Grumpy Groundhog» անվանումը։ Այն լինելու է համակարգի նախնական տարբերակ, որն օգտագործելու է ամենանոր ծրագրային կոդը։ Դրա միջոցով ծրագրավորողները և հետաքրքրասերները կարող են օգտագործել միմիայն նորագույն ծրագրաշարերը, որը ավելի շատ օգտակար կլինի ծրագրավորողներին։ Նրանք իրենց ծրագրերը կկարողանան համատեղել կամ ստուգել համատեղելիությունը նոր տարբերակի հետ, ուստի երբ վերջնական տարբերակը դիստրբուտիվի լույս տեսնի ոչ մի խնդիր չի լինի ծրագրերի համատեղելիության հետ։ Իսկ հետաքրքրասերներն ու համակագչից ավելի խորը իմացություն ունեցող մարդիկ կտեղեկացնեն ծրագրավորողներին սխալների մասին[22]։

Ըստ DistroWatch-ի՝ 2011 թվականին Ուբունտուն իր առաջնայնությունը զիջեց այլ դիստրբուտիվների, առաջին հերթին Linux Mint-ին։ Դա մասամբ բացատրվում է դասական Gnome-ը Unity-ին փոխարինելու պատճառով[23]։

Ubuntu Netbook Edition[խմբագրել]

Մինչև 10․10 տարբերակը ներառյալ գոյություն ուներ հատուկ ճյուղ նեթբուքերի համար։ Այն ներառում էր Unity-ն, որը հատուկ փոքր էկրանների համար էր հարմարեցված։ Ծրագրի այս ճյուղի մեջ կային նաև ծրագրաշարային փոփոխություններ, մասնավորապես այն ուներ հատուկ ծրագրեր, օրինակ՝ Cheese։ Քանի որ Ուբունտուն, սկսած 11․04 տարբերակից սկսեց օգտագործել Unity-ն, ապա որոշում ընդունվեց միավորել բոլոր դիստրիբուտիվները։

Ubuntu Netbook 10.10

Յուրահատկություններ[խմբագրել]

Ուբունտուն ի սկզբանե տարածվում է շատ ծրագրերով հանդերձ, որոնց մեծամասնության կոդը ազատ է։ Դա նշանակում է, որ օգտվողները կարող են ազատորեն ուսումնասիրել, փոխել և վերահրատարակել։ Ուբունտուն ունի նաև փակ կոդով ծրագրեր։ Նրա աշխատանքային հիմնական միջավայրը հանդիսանում է Unity-ն, որը հարմարեցված է և՛ մեծ, և՛ փոքր էկրանների համար։

Ուբունտուն ի սկզբանե տարածվում է շատ ծրագրերով հանդերձ, որոնց մեջ են նաև LibreOffice, Firefox, Empathy, Transmission ծրագրերը, նաև մի քանի թեթև խաղ, օրինակ սուդոկու և շախմատ։ Այլ ծրագրաշարերը, որոնք սկզբնապես տեղադրված չեն կարելի է բեռնել Ուբունտու ծրագրերի կենտրոնից[24] և APT հիմքով այլ փաթեթների մենեջերից։ Կենտրոնում ծրագրերը հիմնականում անվճար են, սակայն կան նաև որոշ վճարովիներ։ Համակարգում կարելի է բացել նաև Windows-ի համար նախատեսված ծրագրեր Wine-ի շնորհիվ։

Ubiquity ծրագրի միջոցով կարելի է տեղադրել Ubuntu-ն LiveCD-ից։

Ուբունտուն հասանելի է շատ լեզուներով, որոնց մեջ ցավոք սրտի հայերենը չի մտնում։ Հայոց լեզվի թարգմանությունը ընթացքի մեջ է Launchpad համակարգում, որտեղ ամեն ոք կարող է մասնակցել դրան կամ կատարել փոփոխություններ։

Անվտանգության բարձրացման համար օպերացիոն համակարգն ընդգրկում է sudo գործիքը, որի միջոցով կարելի է կատարել ադմինիստրատիվ գործողություններ առանց պոտենցիոլ վտանգավոր սուպերօգտվողի սեսսիան միացնելու։ Ուբունտուն ունի նաև այլ անվտանգության միջոցներ, օրինակ հրապատ, որոնք ինչպես մասնագետներն են նշում, իրենց արդարացնում են։ Մեծ Բրիտանիայի իշխանությունները Ubuntu 12.04 LTS դիստրիբուտիվը հռչակել են "աշխարհի ամենաանվտանգ համակարգ" տիտղոսով։

Աշխատանքը[խմբագրել]

Համակարգի պահանջները[խմբագրել]

Օպերացիոն համակարգը հիմնական տարբերակը (desktop) բնականոն աշխատելու համար պահանջում է ամենաքիչը 1 ԳՀց պրոցեսորով համակարգիչ (Pentium 4 կամ նմանատիպ և ավելի) 1 Գբ օպերացիոն հիշողությամբ (RAM)։ Տեղադրման համար անհրաժեշտ է, որ կոշտ սկավառակը ունենա ամենաքիչը 5․9 Գբ ազատ տեղ[25] and 5.9 gigabytes of hard drive space, or better.[26]։ Ավելի թույլ համակարգիչների համար նախատեսնված են այլ դիստրիբուտիվներ, օրինակ՝ Lubuntu և Xubuntu։

Սկսած 12.04 տարբերակից Ուբունտուն կարողանում է աշխատել նաև ARM մեխանիզմով սարքերի վրա[27][28][29][30]։ Բնականաբր աջակցվում են նաև x86 և x64 մեխանիզմով համակարգիչներ։ Առկա է ոչ պաշտոնական PowerPC հարմարեցում[27][31][32]։

Տես նաև[խմբագրել]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել]

Աղբյուրներ[խմբագրել]

  1. UltraSPARC և UltraSPARC T1 հիմնահարթակները սպասապրկվում են միայն Սպասառուային Տեսակում։
  2. Ubuntu Documentation Team։ «About Ubuntu»։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-10-16-ին։ http://www.webcitation.org/6BS2WxAT6։ Վերցված է 2010-11-09։ 
  3. «Canonical launches Ubuntu 11.10 update»։ Computerworld UK։ 14 October 2011։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-01-24-ին։ http://www.webcitation.org/64vYqqre4։ Վերցված է 18 October 2011։ 
  4. от անգլ.՝ Long Term Support — «երկարաժամ ապահովում»
  5. «LTS — Ubuntu Wiki»։ Ubuntu.com։ 2011-12-01։ https://wiki.ubuntu.com/LTS։ Վերցված է 2012-02-22։ "A new LTS version is released every 2 years. In previous releases, a Long Term Support (LTS) version had 3 years support on Ubuntu (Desktop) and 5 years on Ubuntu Server. Starting with Ubuntu 12.04 LTS, both versions will receive 5 years support. There is no extra fee for the LTS version; we make our very best work available to everyone on the same free terms. Upgrades to new versions of Ubuntu are and always will be free of charge." 
  6. «Ubuntu 12.04 to feature extended support period for desktop users»։ Canonical Ltd.։ 2011-10-21։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-24-ին։ http://www.webcitation.org/65gyiLyQH։ Վերցված է 2012-02-22։ "London, October 21st, 2011: Canonical today announced it would be extending the support and maintenance period for its upcoming Long Term Support (LTS) release of Ubuntu for desktop users from three years to five years. The move comes in response to increasing demand for Ubuntu desktops in corporate environments where longer maintenance periods are the norm. It brings the desktop product into line with Ubuntu Server which continues with five years of support for LTS releases." 
  7. «Время поддержки десктоп-редакции Ubuntu 12.04 LTS продлено до 5 лет»։ OpenNet.ru։ 2011-10-21։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-02-24-ին։ http://www.webcitation.org/65gyjYcSt։ Վերցված է 2012-02-22։ "Компания Canonical объявила о продлении времени поддержки для LTS-релизов десктоп-редакции Ubuntu с трёх до пяти лет. Для серверной версии время поддержки осталось без изменений и также составляет пять лет. Таким образом, обновления с исправлением проблем безопасности для Ubuntu 12.04 LTS Desktop, как и для Ubuntu 12.04 LTS Server, будут выпускаться до апреля 2017 года." 
  8. «Ubuntu packages»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-24-ին։ http://www.webcitation.org/61AtfmoAs։ Վերցված է 27 декабря 2007։ 
  9. Hill, Benjamin Mako (26 ноября 2004). Ubuntu is Born. Ubuntu (A GNU/Linux Operating System): Past Present and Future.
  10. Shuttleworth, Mark. What about binary compatibility between distributions?. Edubuntu Wiki.
  11. Ubuntu Philosophy. Ubuntu.com
  12. internetnews.com Sarge vs. The Hoary Hedgehog?
  13. Կաղապար:Cite mailing list
  14. «New Ubuntu Foundation Announced». Canonical (Ubuntu.com). http://www.ubuntu.com/news/UbuntuFoundation։ Վերցված է 2010-09-12. 
  15. «Natty Release Schedule». Canonical (Ubuntu Wiki). https://wiki.ubuntu.com/NattyReleaseSchedule։ Վերցված է 2010-10-30. 
  16. Ջոնո Բեքոն (25 հոկտեմբեր 2010а)։ «Ubuntu 11.04 To Ship Unity»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-24-ին։ http://www.webcitation.org/61AtgKpCD։ Վերցված է 2010-11-133։ 
  17. «В Ubuntu 11.04 вместо GNOME Shell будет использована оболочка Unity». OpenNET. 25 октября 2010 года. http://www.opennet.ru/opennews/art.shtml?num=28413։ Վերցված է 2010-10-25. 
  18. Евгений Крестников (29 октября 2010 года)։ «В Ubuntu 11.04 заменят графическую оболочку»։ Компьютерра։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-24-ին։ http://www.webcitation.org/61AthElgy։ Վերցված է 2010-11-13։ 
  19. Մարկ Շաթլվորթ (4 նոյեմբեր 2010а)։ «Unity on Wayland»։ Արխիվացված օրիգինալից 2011-08-24-ին։ http://www.webcitation.org/61Atie0Ts։ Վերցված է 2010-11-13։ 
  20. OneiricOcelot — Ubuntu Wiki
  21. What’s new? | Ubuntu
  22. Grumpy Groundhog specification. Ubuntu.com
  23. «Ubuntu быстро теряет популярность»։ ITC.ua։ 2011-11-24։ Արխիվացված օրիգինալից 2012-09-28-ին։ http://www.webcitation.org/6B1MC1Hzo։ Վերցված է 2012-09-28։ 
  24. «Features»։ Canonical Ltd.։ http://www.ubuntu.com/ubuntu/features։ Վերցված է 21 August 2012։ 
  25. «Release notes for Saucy Salamander a (Ubuntu Desktop)»։ https://wiki.ubuntu.com/SaucySalamander/ReleaseNotes/UbuntuDesktop։ Վերցված է 29 August 2013։ 
  26. «Meeting Minimum Hardware Requirements»։ Official Ubuntu Documentation։ https://help.ubuntu.com/12.04/installation-guide/i386/minimum-hardware-reqts.html։ Վերցված է 8 July 2012։ 
  27. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named supported_hardware
  28. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named the_inquirer_ubuntu_arm
  29. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named ars_technica_ubuntu_1204
  30. Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named phoronix_ubuntu_arm
  31. Larabel, Michael (14 March 2012)։ «Ubuntu Plans To Drop Non-SMP PowerPC Support»։ Phoronix։ http://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTA3MDc։ Վերցված է 7 July 2012։ 
  32. «Technical Board Decision»։ February 2007։ https://lists.ubuntu.com/archives/ubuntu-announce/2007-February/000098.html։ Վերցված է 13 June 2008։