Միլան Ռուֆուս
Միլան Ռուֆուս սլովակ.՝ Milan Rúfus | |
---|---|
![]() | |
Ծնվել է | դեկտեմբերի 10, 1928[1][2][3][…] |
Ծննդավայր | Զավաժնա Պորուբա, Լիպտովսկի Միկուլաշ, Ժիլինայի շրջան |
Վախճանվել է | հունվարի 11, 2009[4][1][2][…] (80 տարեկան) |
Վախճանի վայր | Բրատիսլավա, Սլովակիա |
Մասնագիտություն | լեզվաբան, բանաստեղծ, թարգմանիչ, գրող և ակնարկագիր |
Լեզու | սլովակերեն |
Քաղաքացիություն | ![]() |
Կրթություն | Կոմենսկու անվան համալսարան |
Պարգևներ | |
Միլան Ռուֆուս Վիքիքաղվածքում | |
![]() |
Միլան Ռուֆուս (սլովակ.՝ Milan Rúfus, դեկտեմբերի 10, 1928[1][2][3][…], Զավաժնա Պորուբա, Լիպտովսկի Միկուլաշ, Ժիլինայի շրջան - հունվարի 11, 2009[4][1][2][…], Բրատիսլավա, Սլովակիա[8]), ժամանակակից սլովակ բանաստեղծ, էսսեիստ, թարգմանիչ, մանկագիր, գրականագետ, ակադեմիկոս[9]։ Սլովակ բանաստեղծներից հենց նրա ստեղծագործություններն են առավել շատ թարգմանվել այլ լեզուներով[10]։
Կենսագրություն
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ծնվել է Ժիլինայի շրջանի Զավաժնա Պորուբա բնակավայրում, որմնադիրի ընտանիքում։ Հաճախել է ծննդավայրի հանրային դպրոցը, ապա Լիպտովսկի Միկուլաշի գիմնազիան։ 1948-1952 թվականներին բանասիրություն ու պատմություն է ուսումնասիրել Բրատիսլավայի Կոմենսկու անվան համալսարանի արվեստների ֆակուլտետում, ստացել գիտական աստիճան և մինչև 1989 թվականին թոշակի անցնելը այդ նույն համալսարանում սլովակյան ու չեխական գրականությունների պատմություն է դասավանդել։ 1971-1972 թվականներին՝ որպես հյուր պրոֆեսոր, սլովակյան լեզու և գրականություն է դասավանդել նաև Իտալիայում՝ Նեապոլ քաղաքի համալսարանում[11]։ Մահացել է Բրատիսլավայում, 2008 թվականի հունվարի 11-ին՝ իր ծննդյան 80-րդ տարելիցը նշելուց մեկ ամիս անց[12],:
Ստեղծագործություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Ռուֆուսի առաջին բանաստեղծությունները լույս են տեսել 1940-ական թվականների մամուլում։ 1956 թվականին հրատարակվել է նրա բանաստեղծական առաջին ժողովածուն՝ Až dozrieme (Մինչև հասունանում ենք) խորագրով։ Տարիների ընթացքում դրան հետևել են ևս երեսուն գիրք, որոնցից առավել հաջողված են համարվում մանկական Modlitbičky-ն (Փոքրիկ աղոթքներ), Báseň a čas-ը (Պոեզիան և ժամանակը, 2005) և Vernosť-ը (Հավատարմություն, 2007)։ Իր ստեղծագործություններում Ռուֆուսը բազմիցս անդրադարձել է այնպիսի արժեքների, ինչպիսիք են մարդասիրությունը, համեստությունը և աշխարհիկ, ինչպես նաև աստվածային սերը[13][14]։ Նա մեծ դեր ու նշանակություն է տվել ժողովրդական բանահյուսության, ազգային ավանդույթների պահպանմանը։ Կոմունիստական ժամանակներում իշխանությունները, ինչպես շատ այլ հեղինակների, նրան պարզապես մի կերպ հանդուրժել են[15]։
Սլովակ ընթերցողների ջերմ ընդունելությանն են արժանացել նաև Հենրիկ Իբսենի «Պեր Գյունտ»-ի, Ֆրանտիշեկ Հրուբինի, Սերգեյ Եսենինի, Միխայիլ Լերմոնտովի, Յոզեֆ Կայետան Տիլի գործերի ռուֆուսյան թարգմանությունները։
Պարգևներ և մեծարանք
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Միլան Ռուֆուսը, ում ստեղծագործությունները թարգմանվել են քսանից ավելի լեզուներով, 1991 թվականից ի վեր բազմիցս առաջադրվել է գրականության Նոբելյան մրցանակի։ 2008 թվականին նա դարձել է Crane Summit Award միջազգային բանաստեղծական մրցանակի առաջին դափնեկիրը։ Այդ պարգևի մի մասն էլ կազմել է նրա բանաստեղծությունների չինարեն թարգմանության հրատարակումը[9][16]։
1998 թվականին 33158 համարանիշը կրող փոքր մոլորակը կոչվել է Միլան Ռուֆուսի անունով։ 2013 թվականի դեկտեմբերի 10-ին Google Doodle-ը առանձնահատուկ կերպով հիշատակել է նրա կյանքն ու գործը[17]։
Կառավարական պարգևներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- Լյուդովիտ Շտուրայի I աստիճանի շքանշան – 1995[18]
- Պրիբինի I աստիճանի Խաչ (Krzyż Pribiny I Klasy) – 2009[19]
- Սլովակիայի Հանրապետության նախագահի I աստիճանի Խաչ – 2003[20]
- Տոմաշ Մասարիկի III աստիճանի շքանշան – 1991[21]
Երկեր
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]Բանաստեղծությունների ժողովածուներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1956 — Až dozrieme
- 1966 — Chlapec
- 1968 — Zvony
- 1969 — Ľudia v horách
- 1972 — Stôl chudobných
- 1972 — Kolíska
- 1973 — Hľadanie obrazu
- 1974 — Chlapec maľuje dúhu
- 1974 — Kolíska spieva deťom
- 1977 — Hudba tvarov
- 1978 — Hora
- 1982 — Óda na radosť
- 1987 — Prísny chlieb
- 1992 — Neskorý autoportrét
- 1996 — Čítanie z údelu
- 1997 — Žalmy o nevinnej
- 1998 — Vážka
- 2000 — Jednoduchá až po korienky vlasov
- 2001 — Čas plachých otázok
- 2003 — Čakanka
- 2005 — Báseň a čas
- 2007 — Vernosť
Էսսեներ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- 1968 — Človek, čas a tvorba
- 1969 — Štyri epištoly k ľuďom
- 1974 — O literatúre
- 1978 — A čo je báseň
- 1996 — Epištoly staré a nové
- 1998 — Rozhovory so sebou a s tebou
Ծանոթագրություններ
[խմբագրել | խմբագրել կոդը]- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Bibliothèque nationale de France data.bnf.fr (ֆր.): տվյալների բաց շտեմարան — 2011.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Discogs — 2000.
- ↑ 3,0 3,1 Բրոքհաուզի հանրագիտարան (գերմ.)
- ↑ 4,0 4,1 4,2 http://www.tasr.sk/30.axd?k=20090111TBB00403
- ↑ https://archiv.prezident.sk/gasparovic/indexecbb.html?pribinov-kriz-i-trieda (словацк.)
- ↑ https://archiv.prezident.sk/gasparovic/indexbaf8.html?statne-vyznamenania-udelene-v-rokoch-19931998
- ↑ Kríž prezidenta Slovenskej republiky, I. stupeň (словацк.)
- ↑ Slowakischer Rundfunk: http://www.rozhlas.sk/ 12. Januar 2009
- ↑ 9,0 9,1 «Tlačová agentúra Slovenskej republiky - TASR.sk». www.tasr.sk. Վերցված է 2023 թ․ հունվարի 6-ին.
- ↑ Ekmans, Gösta. «Milan Rufus (1928 - 2009)». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
- ↑ Ekmans, Gösta. «Milan Rufus (1928 - 2009)». Արխիվացված է օրիգինալից 2016 թ․ դեկտեմբերի 11-ին. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
- ↑ TERENZANI, MICHAELA (2009 թ․ հունվարի 19). «Goodbye to the great poet». The Slovak Spectator. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 11-ին.
- ↑ Slowakische Presseagentur: Արխիվացված (Date missing) tasr.sk (Error: unknown archive URL) Poet Milan Rufus Dies in Bratislava
- ↑ APA-OTS: http://ots.at/
- ↑ Արխիվացված (Date missing) litcentrum.sk (Error: unknown archive URL) Viele Autoren wurden vom Regime nur geduldet
- ↑ Slowakischer Rundfunk: http://www.rozhlas.sk/ 11. Dezember 2008
- ↑ «December 10, 2013 - 85th anniversary of the birth of Milan Rúfus». Google Doodle. Վերցված է 2018 թ․ դեկտեմբերի 10-ին.
- ↑ «Odznaczeni orderami słowackimi w latach 1993–1999» (սլովակերեն). www.prezident.sk. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 6-ին.
- ↑ «Pribinov kríž, I. trieda» (սլովակերեն). www.prezident.sk. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 6-ին.
- ↑ «Արխիվացված պատճենը» (սլովակերեն). schuster.prezident.sk. Արխիվացված է օրիգինալից 2011 թ․ օգոստոսի 8-ին. Վերցված է 2012 թ․ հունվարի 6-ին.
{{cite web}}
: More than one of|accessdate=
and|access-date=
specified (օգնություն) - ↑ Cytuj |autor = |tytuł = Seznam vyznamenaných |data dostępu = 2022-02-17 |opublikowany = Pražský hrad |url = https://www.hrad.cz/cs/ceska-republika/statni-vyznamenani/ceska-a-slovenska-federativni-republika/rad-t.-g.-masaryka/seznam-vyznamenanych |język = cs
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/d/d1/Wikiquote-logo-hy.svg/49px-Wikiquote-logo-hy.svg.png)
![]() | Վիքիքաղվածքն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միլան Ռուֆուս» հոդվածին։ |
![]() | Վիքիպահեստն ունի նյութեր, որոնք վերաբերում են «Միլան Ռուֆուս» հոդվածին։ |
|