1493 թվական՝ Կոլումբոսի ստեղծած Նոր երկրի հայտնաբերումը

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
1493 թվական՝ Կոլումբոսի ստեղծած Նոր երկրի հայտնաբերումը
1493: Uncovering the New World Columbus Created
1493 Mann Knopf 2011.jpg
Անգլերեն հրատարակչության տիտղոսաթերթը
ՀեղինակՉարլզ Ման
Տեսակգիրք
Ժանրնոն-ֆիկշն և պատմագրություն
ԹեմաԿոլումբոսի փոխանակում
Բնօրինակ լեզուանգլերեն
Էջեր560
Նախորդ1491: New Revelations of the Americas Before Columbus
ԵրկիրFlag of the United States.svg ԱՄՆ
ՀրատարակիչAlfred A. Knopf
Հրատարակման տարեթիվ2011 թ.
ԳՄՍՀ978-0-307-26572-2
OCLC682893439

1493 թվական՝ Կոլումբոսի ստեղծած Նոր երկրի հայտնաբերումը, ամերիկացի գրող և լրագրող Չարլզ Մանի գիրք՝ հրատարակված 2011 թվականին[1]։ Գիրքը նվիրված է Կոլումբոսյան փոխանակությանը, որ հաջորդել է Քրիստափոր Կոլումբոսի Ամերիկա հասնելուն և այժմյան համաշխարհային քաղաքակրթության աղբյուր ծառայելուն։ Այս գիրքը Մանի մեկ այլ գրքի՝ 1491 թվական՝ նոր բացահայտումներ՝ կապված մինչկոլումբոսյան Ամերիկայի հետ-ի շարունակությունն է[2] և զարգացնում է «Կոլումբոսյան փոխանակության» պատմությունը։

Մեծ Բրիտանիայում գիրքը թողարկվել է Granta Books հրատարակչության կողմից1493: How the Ecological Collision of Europe and the Americas Gave Rise to the Modern World վերնագրով։

Բովանդակություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մանն իր գրքում դիտարկում է բազմաթիվ էկոլոգիական, տնտեսագիտական և մշակութային փոխհարաբերություններ, որոնք առաջացել են Հին և Նոր Աշխարհների միջև Կոլումբոսի՝ Ամերիկան բացահայտելուց հետո։ Օրինակ, նա դիտարկում է Կոլումբոսյան փոխանակության հետևյալ դրվագները.

  • XVI-XVII դարեր. ամերիկյան արծաթի տեղափոխում Ֆիլիպիններ մանիլյան գալեոնների կողմից և հետագայում՝ Չինաստան, որ սուր կարիք ունի ներքին առևտրի համար։ Դրա փոխարեն՝ Ամերիկա տեղափոխում էին մետաքս և այլ չինական ապրանքներ, որոնց մեծ մասը հետագայում արտահանվել էր Եվրոպա Արծաթե նավատորմի կողմից։ Այդ փոխանակությունը բերեց մարդկանց, կենդանիների և բույսերի փոխադարձ ներթափանցման Ամերիկայի և Ասիայի միջև[3]։
  • Ամերիկան կարտոֆիլի հայրենիքն է, հնդկացիները հարյուրամյակներ շարունակ հարյուրավոր և հազարավոր տարատեսակներ են մշակել, ինչն ապահովել է նրանց կայունությունը մակաբույծների նկատմամբ։ Կարտոֆիլի մասսայական օգտագործումը Եվրոպայում հիմնված էր միայն մի քանի (հաճախ միակ) տարատեսակների վրա։ Մշակվող բույսի միօրինակությունը բերեց բերքի համատարած մահվան և անտանելի սովի Իռլանդիայում այն բանից հետո, երբ Ամերիկայից Եվրոպա տեղափոխվեց մակաբույծներից մեկը[4]։
  • Եռանկյուն առևտուր, որի արդյունքում Աֆրիկայից Ամերիկա ստրուկների հետ միասին մալարիա բերեցին։ Մալարիան դարձավ եվրոպացիների մահվան ավելի բարձր աստիճանի հիմնական պատճառը։ Մալարիան փոխանցվում է մոծակների միջոցով, որոնք նախընտրում են տաք և չոր կլիմա։ Նրանց՝ դեպի հյուսիս տարածման սահմանը, որ գրեթե համընկնում էր Մեյսոն Դիքսոնի ուղու հետ, ծառայեց որպես նահանգների բաժանման պատճառ՝ հարավային ստրկատիրական (որոնցով ավելի շահավետ էր տեղափոխել ստրուկներ) և հյուսիսային ոչ ստրկատիրական (որտեղ ավելի շահավետ էր Եվրոպայի վերաբնակիչների տեղափոխությունը)[5][6]։
  • Գուանոյի և կաուչուկի արդյունաբերական օգտագործումը սկսվել է այն բանից հետո, երբ եվրոպացիները ուշադրություն դարձրին հնդիկների կողմից այդ նյութերի օգտագործմանն ու տեխնիկայի կատարելագործմանը[4][7]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Mann Charles C. (2011)։ 1493: Uncovering the New World Columbus Created։ New York: Knopf։ ISBN 978-0-307-26572-2 
  2. Mann Charles C. (2005)։ 1491: New Revelations of the Americas Before Columbus։ New York: Knopf։ ISBN 1-4000-4006-X 
  3. Mann, 2011, Chapters 4 and 5
  4. 4,0 4,1 Mann, 2011, Chapter 6
  5. Mann, 2011, Chapter 3
  6. Barnes, Samuel.։ «Malaria and the Mason-Dixon» (անգլերեն)։ Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 21–ին  Իրենք՝ մոծակները, կարող են ապրել և այդ ուղուց հյուսիս, բայց միևնույն դեպքում դադարում էին հիվանդության տեղափոխող լինել
  7. Mann, 2011, Chapter 7

Աղբյուրներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • , [1] — 560 p։
  • Barnes, Samuel.։ «Malaria and the Mason-Dixon» (անգլերեն)։ Վերցված է 2014 թ․ սեպտեմբերի 21–ին 
  • Morris Ian (օգոստոսի 19, 2011)։ «Seeds, Germs and Slaves»։ The New York Times Sunday Book Review։ Վերցված է 2011 թ․ սեպտեմբերի 20