Ֆաթիխ Ամիրխան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Ֆաթիխ Ամիրխան
թաթ.՝ Фатыйх Әмирхан
Amirxan.JPG
Ծնվել էհունվարի 1, 1886(1886-01-01)
ԾննդավայրԿազան, Կազանի գավար, Կազանի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[1]
Վախճանվել էմարտի 9, 1926(1926-03-09)[1] (40 տարեկան)
Վախճանի վայրԿազան, Թաթարստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[1]
ԳերեզմանԿազանի Նովո Տատարսկի սլոբոդայի թաթարական գերեզմանատուն
Մասնագիտությունգրող և հրապարակախոս

Ֆաթիխ Ամիրխան (թաթ.՝ Фатыйх Әмирхан, Fatıyx Əmirxan, իսկական անունը՝ Әмирханов Мөхәммәтфатих Зариф улы, հունվարի 1, 1886(1886-01-01), Կազան, Կազանի գավար, Կազանի գուբերնիա, Ռուսական կայսրություն[1] - մարտի 9, 1926(1926-03-09)[1], Կազան, Թաթարստանի Ինքնավար Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, ՌԽՖՍՀ, ԽՍՀՄ[1]), 20-րդ դարի թաթար գրող, հրապարակագիր

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծնվել է 1886 թվականի հունվարի 1-ին, Նովո-Տատարսկայա գյուղաքաղաքում, իմամի ընտանիքում: Սովորել է ժամանակին լավագույններից մեկը համարվող «Մուհամմադիա» մեդրեսեում:

1905—1907 թվականներին աշխատել է Մոսկվայում հրատարակվող «Թերբիեթե-էթֆալ» («Երիտասարդության դաստիարակություն») ամսագրի խմբագրությունում՝ որպես պատասխանատու քարտուղար: 1907 թվականին Կազանում նախաձեռնել է «Էլ-Իսլահ» շաբաթաթերթի հրատարակման գործը:

1909 թվականին պատրաստել ու լույս է ընծայել էսպերանտոյի թաթարերեն ձեռնարկ:

1912-ից մինչև 1917 թվականը խմբագրել է ազգայնական «Կոյաշ» («Արև») թերթը, թղթակցել է նաև գրական-գեղարվեստական «Անգ» և երգիծական «Յալթ-յոլթ» ամսագրերին: Մտերմացել է բանաստեղծ Գաբդուլլա Տուկայի հետ:

Էսպերանտոյի դասագրքի շապիկը՝ հեղինակի ընծայագրով (նվիրել է բանաստեղծ Գ. Տուկային)

Ֆ. Ամիրխանի կյանքում մեծ տեղ են գրավել նրա բարոյական որոնումները, կասկած-տարակույսները, հիասթափությունները: Նա մեծ հույսեր է կապել Ռուսաստանում բարեփոխումների իրականացման հետ: Թաթարների մշակութային վերածննդի հարցում գրողը արևմտամետ հայացքներ է ունեցել:

Անկեղծ բերկրանքով է ողջունել 1917 թվականի փետրվարյան հեղափոխությունը Ռուսաստանում, հետագայում՝ Թաթարական ԻԽՍՀ-ի կազմավորումը (1920 թ.):

Իր վերջին օրերին հրապարակագիրն ապրել է դատարանի նախագահի տեղակալ եղբոր՝ Իբրահիմ Ամիրխանի տանը: Անբուժելի հիվանդությունը (երկու ոտքն էլ կաթվածահար էին), Առաջին համաշխարհային պատերազմի ու քաղաքացիական կռիվների պատճառած ցնցումները, սովը Պովոլժիեում Ամիրխանին հանգեցրել էին միստիցիզմի, որն այդպես էլ չլքեց նրան մինչև մահ:

Ֆ. Ամիրխանի գերեզմանը

Գրողը մահացել է 1926 թվականի մարտի 9-ին, թաղվել թաթարական գերեզմանոցում՝ հոր, քեռու, պապի շիրիմների կողքին[2], ընդ որում՝ հուղարկավորվել է թե՛ քաղաքացիական և թե՛ կրոնական ծիսակարգով[3], թեև իր ստեղծագործություններում արտացոլած պատկերացումները կրոնի մասին՝ կտրուկ տարբերվում էին գոյություն ունեցող իսլամից:

Հիշատակը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ֆաթիխ Ամիրխանի անունով է կոչվել Կազանի պողոտաներից մեկը:

Երկեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Պատմվածքների ժողովածուներ
  • 1909 : Fätxulla hazrat (Fätxulla xäzrät)
  • 1911 : Xäyät
Հոդվածներ, ակնարկներ, էսսեներ
Վեպեր
  • 1912 : Urtalıqta
  • 1926 : Uncle Şäfiğulla

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Аги Ф. Амирхан // Литературная энциклопедия: В 11 т. Т. 1. — М.: Изд-во Ком. акад., 1930. — Стб. 112.

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Валєєв Н. Фатіх Амірхан: Невідомі сторінки // Татарстан. — 2005. — № 9.
  • Амірхан Фатіх Заріфовіч   // Коротка літературна енциклопедія   / Гл. ред. А. А. Сурков .   - М.   : Радянська енциклопедія, 1962—1978.