Օբուդա (կղզի)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Picto infobox map.png
Օբուդա

Կոորդինատներ 38°34′16″ հս․ լ. 43°03′55″ ավ. ե. / 38.57111° հս․. լ. 43.06528° ավ. ե. / 38.57111; 43.06528
Երկիր Հունգարիա Հունգարիա
Մակերես 108 հա կմ2
Երկարությունը 2750 մ կմ
Լայնությունը 500 մ կմ

Կոորդինատներ: 38°34′16″ հս․ լ. 43°03′55″ ավ. ե. / 38.57111° հս․. լ. 43.06528° ավ. ե. / 38.57111; 43.06528 Օբուդա (հունգ.՝ Óbudai), Դանուբի ջրատարածության ամենամեծ կղզին: Գտնվում է Բուդապեշտի տարածքում` Օբուդա շրջանում: Հայտնի է որպես հանգստի գոտի: 1993 թվականից կղզում անցկացվում է երաժշտական ամենամյա Սիգետ փառատոնը:

Աշխարհագրական դիրք[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կղզին առաջացել է Դանուբի ջրերի բերած ապարներից: Սկզբնականում այն եղել է խութ` կազմված հողի իրար միացված երկու շերտերից: Կղզին գտնվում է Դանուբի 1651-1654 մ տարածքում: Մակերեսը 108 հա է, երկարությունը` 2750 մ, լայնությունը` ոչ ավելի քան 500 մ: Կղզին գտնվում է Դանուբի ափից 70-80 մ հեռավորության վրա: Այնտեղ կարելի է հասնել կղզու արևմտյան մասում գտնվող կամրջով: Օբուդայի հյուսիսային մասով անցնում է Ույպեշտսկի երկաթուղային կամուրջը, հարավային մասով` Արպադա կամուրջը, որ միացնում է Բուդան ու Պեշտը:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մինչև 19-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Օբուդա կղզին վաղ շրջանում մտել է հին հռոմեական Աքվինկում քաղաքի կազմում, որտեղ 89 թվականին տեղակայվել էին հռոմեական լեգեոնները: 106 թվականին Աքվինկումը հռչակվել է պատմական Պանոնիայի մայրաքաղաք: 2-րդ դարի վերջին քաղաքի բնակչությունը կազմել է 40.000 մարդ: Հռոմեացիները լքել են քաղաքը 409 թվականին, իսկ կղզում Մատյաշ Հունյադիի օրոք հիմնվել է որսորդական տուն: 17-րդ դարից կղզին, ինչպես և Օբուդա քաղաքը պատկանել են Զիչի ազնվականական տոհմին:

19-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

19-րդ դարում իշխան Իշտվան Սեչենյին կղզում հիմնել է նավաշինական գործարան, որտեղ առաջին նավը կառուցվել է 1836 թվականին: Դա «Արպադ» շոգենավն էր: Նույն թվականին կղզում հայտնաբերվել են հին հռոմեական ամրություններ: Կղզու 28 հա տարածքը հատկացվում է նավաշինական գործարանին, իսկ մնացած հողատարածքն օգտագործվում է գյուղատնտեսական նպատակով: Մինչև 1858 թվականը կղզի կարելի էր հասնել միայն շոգենավով, քանի դեռ չէր կառուցվել առաջին կամուրջը:

20-րդ դար[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

1900-ական թվականներին Օբուդան սկսեցին անվանել Մեծ կղզի, ապա Նավաշինարան-կղզի: Շուտով նավարդյունաբերությունը կղզում դադարեցվում է. նավահանգիստն անցնում է հունգարական զբոսանավային ակումբին: Գործարանի տեղում պեղումների արդյունքում հայտնաբերվում են Հադրիանոսի պալատի ավերակները: 1960-ական թվականներին կղզում սկսում են գազար աճեցնել, իսկ 1967 թվականին կառուցվում է բետոնե կամուրջ: 1973 թվականին Օբուդա - Բուդա - Պեշտ համագործակցության 100-ամյակի շրջանակներում բացվում է Մայիսի 9-ի այգին, որ զբաղեցնում է 18.000 մ² մակերես: Այգու տարածքում կային բազմաթիվ խաղահրապարակներ, որոնք 1999 թվականին գրեթե ամբողջությոամբ այրվեցին, իսկ 2004 թվականին ընդհանրապես հանվեցին: Դեռևս չեն վերականգնվել թենիսի վեց դաշտերը:

Մեր օրերում[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Սիգետ փառատոնը Օբուդա կղզում

1993 թվականից կղզում կազմակերպվում է երաժշտական ամենամյա Սիգետ փառատոնը (հունգ.՝ Sziget, բառացի` կղզի), որ խոշորագույններից մեկն է Եվրոպայում: Սկզբնապես փառատոնը կոչվում էր Diáksziget (հունգ.՝ ` Ուսանողական կղզի): Այն սկզբնավորել են Կարոլ Գերենդայը և Պետեր Մյուլլեր Սյամին: Մինչև 1997 թվականը փառատոնի ֆինանսական ծախսերը հոգում էին կազմակերպիչ էնտուզիաստները: 1996-2001 թվականների փառատոնի կազմակերպվում էր Պեպսի ընկերության հովանավորությամբ, ինչի համար էլ սկսեց կոչվել Pepsi Sziget: 2002 թվականից այն հայտնի է Սիգետ փառատոն անունով:

Կենդանական և բուսական աշխարհ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Կղզու զգալի մասը ներկայումս էլ զբաղեցնում է այգին` արհեստական թփերով ու ծաղիկներով: Կղզու հյուսիսային մասում հանդիպում են մեծ թվով ջրային թռչուններ: Արևմտյան մասում իր նախնական տեսքով պահպանվել է անտառը, որ ձգվում է մոտ 1.5 կմ: Անտառը հայտնի է իր սպիտակ բարդիներով: 1994 թվականին անտառին պարկի կարգավիճակ է շնորհվել: Այստեղ աճում են նաև սև բարդի, մեծ և փոքր թեղիներ, ինչպես նաև «Մաֆուսաիլ» անունով սպիտակ ուռենին, որ 200 տարեկան է:

Թռչուններից հանդիպում են մանրաբազե, կանաչ փայտփոր, շամփրուկներ, գորշ ագռավ, կռնչան բադ, անտառային աղավնի: Միջատներից հանդիպում են բզեզներ:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Mesél Óbuda földje (Guckler Károly Természetvédelmi Alapítvány (Budapest, 1998)
  • Kaiser Anna – Varró József: Volt egyszer egy hajógyár (Budapest, Óbuda - Helytörténeti füzetek, 1999)
  • H. Kérdő Katalin, Schweitzer Ferenc: Aquincum. Ókori táj - ókori város (MTA Földrajztudományi Kutatóintézet, 2010)
  • Salamon Ferenc: Budapest története. I. köt. Budapest az ókorban (1878)
  • Szendy Károly (szerk.): Budapest az ókorban. (1942) I-II. kötet
  • Bél Mátyás: Buda város leírása a kezdetektől Mohácsig. Fejezetek Budapest múltjából I. (1987)
  • Zsidi Paula: A Duna szerepe Aquincum topográfiájában. In: Budapest régiségei, XLI. 2007.

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]