Փոքրասիական գետնասկյուռ

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Փոքրասիական գետնասկյուռ
Փոքրասիական գետնասկյուռ
Փոքրասիական գետնասկյուռ
Դասակարգում
Թագավորություն  Կենդանիներ (Animalia)
Տիպ/Բաժին Քորդավորներ (Chordata)
Ենթատիպ Ողնաշարավորներ (Vertebrata)
Դաս Կաթնասուններ (Mammalia)
Կարգ Կրծողներ (Rodentia)
Ընտանիք Սկյուռանմաններ (Sciuridae)
Ցեղ Գետնասկյուռներ (Spermophilus)
Տեսակ Փոքրասիական գետնասկյուռ (S. xanthoprymnus)
Միջազգային անվանում
Spermophilus xanthoprymnus
Կարգավիճակ
Հատուկ պահպանության կարգավիճակ՝ Status iucn3.1 NT hy.svg
Վտանգման սպառնացող վիճակին մոտ գտնվող տեսակ

Փոքրասիական գետնասկյուռ (լատ.՝ Spermophilus xanthoprymnus), սկյուռանմանների ընտանիքին պատկանող կաթնասուն կենդանի, որը գրանցված է Հայաստանի Հանրապետության Կարմիր գրքում։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված է Թուրքիայում` Կենտրոնական և Արևելյան Անատոլիայում: Հանդիպում է նաև Հայաստանում։ Բնակեցնում է հիմնականում Հայաստանի արևմտյան և հյուսիսարևմտյան շրջանները, Արագածոտնի, Շիրակի և Լոռվա հարավարևմտյան անտառազուրկ տարածքները[1]:

Էկոլոգիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակեցնում է նախալեռնային կիսաանապատի վերին մասերը, լեռնային տափաստանը, մարգագետնային տափաստանը և երբեմն նաև ենթալպյան գոտու ստորին մասը՝ ծովի մակարդակից 1100–2400 մ բարձրություններում: Հանդիպում է նաև Փամբակի հովտում և Շիրակի հարթավայրում` դաշտերի ու բանջարանոցների եզրերի մոտ, երբեմն` լքված գյուղերի փլատակներում:

Հիմնականում բուսակեր է, ձմեռման անցնելուց առաջ սնվում է, խիստ ճարպակալում և պահեստում վայրի ու մեծ քանակությամբ հացազգիների սերմեր: Արեալի տարբեր մասերում ձմեռման տևողությունը կազմում է 6,5-8,5 ամիս, ձմեռումից դուրս է գալիս մարտի սկզբից մինչև ապրիլի վերջը: Գետնասկյուռի բները լինում են երկու տեսակ` պաշտպանական և բազմացման և գտնվում է մոտ 1,5 մ խորության վրա: Ցերեկային ժամերին ակտիվ են: Ձմեռումից դուրս գալուց 5-7 օր հետո սկսվում է զուգավորման ակտիվությունը, որը տևում 10-15 օր: Ապրիլ-մայիս ամիսներին ծնվում են ձագերը, որոնք 4-6 հատ են[1]:

Պահպանություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Նեղ արեալային խիստ մասնատված արեալով տեսակ է, որը ԲՊՄՄ Կարմիր ցուցակի չափորոշիչներով գնահատվում է որպես վտանգված տեսակ:

Արեալի սահմաններում ձմեռող բավականին կայուն թվաքանակով տեսակ է։ Միջին թվաքանակն արեալի տարբեր մասերում կազմում է 0,5-19,2 առանձնյակ 1 հեկտարի վրա: Հայաստանում արեալի մակերեսը կազմում է 350 հազար հեկտար: Տարածման մակերեսը չի գերազանցում 15-25 հազար հեկտարը, քանի որ բնակեցման վայրերն կրում են մոզայիկ բնույթ և խիստ մասնատված են:

Վտանգման հիմնական գործոնն է գյուղատնտեսական նպատակներով տարածքների յուրացումը։ Արեալի հարավային և կենտրոնական մասերում խոշոր բնակեցման վայրերը կամ լիովին ոչնչացել են, կամ էլ լքվել գետնասկյուռի կողմից։

Պահպանվում է «Արփի լիճ» ազգային պարկում[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 1,2 Հայաստանի Կարմիր գիրք (հայերեն)։ Երևան: ՀՀ Բնապահպանության նախարարություն։ 2010։ ISBN 978-99941-2-420-6