Պլատերեսկո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Սալամանկայի համալսարանի ճակատային հատվածը

Պլատերեսկո, ճարտարապետական ոճ, որ տարածված է եղել 16-րդ դարի իսպանական մշակույթում: Անվան ծագումը երբեմն կապում են հարթ բառի հետ, սակայն ավելի ճիշտ կլինի այն բացատրել իսպ.՝ platero` ոսկերչական բառի հետ, որ առաջացել է իսպ.՝ plata` արծաթ բառից: Այն մատնանշում է շենքի` ոսկերչական աշխատանքի նման նուրբ աշխատանքը: Ոճն ունեցել է զարգացման երկու փուլ: Այն Վերածննդի ճարտարապետության իսպանական տարբերակն է:

Վաղ շրջանն ընդգրկում է 15-րդ դարի վերջը: Այն կոչվում է իսաբելինո` ի պատիվ Ֆերդինանդ II արքայի կնոջ` Իզաբել I-ի: Այս ոճը չպետք է շփոթել 19-րդ դարի համանուն ոճի հետ, որն առաջացել է Իզաբել II-ի անունից: Այս շրջանում ուժեղ են գոթական ավանդույթները, առկա է մավրիտանականը, բայց ընդհանուր առմամբ այն ձևավորվել է տարբեր ոճերի միախառնումով: Այդ ժամանակ Պիրենեյան թերակղզում ավելի վառ էր դրսևորվում երկու ժողովուրդների ու նրանց մշակույթների փոխազդեցության քաղաքական ու կրոնական անտագոնիզմները: Հետագայում Իսպանիայի վրա ազդեցություն է գործել իտալական դասական արվեստը: 15-16-րդ դարերում Իսպանիայում հիմնականում կառուցվում էին ոչ մեծ եկեղեցիներ, թագավորական դամբարաններ, գոթական փառահեղ հին տաճարներին ավելացվում էին կապելլաներ: Նոր ոճի առաջին դրսևորումները նկատվում են Տոլեդոյի Սան Խուան դե լոս Ռեյես (1476) եկեղեցու ինտերիերում: Ճարտարապետ Խուան դե Գուասը ինտերիերի մեջ մտցնում է մավրիտանական մոտիվը` ութաթև աստղը, չնայած արտաքուստ եեղեցին խիստ է և համապատասխան գոթական ճարտարապետությանը:

Սևիլյայի քաղաքապետարանի ճակատային հատվածը

Սան Պաբլո եկեղեցին և Սան Գրեգորիո կապելլան Վալյադոլիդում (15-րդ դարի վերջ) ունեն հարթ պատեր, զարդարված են մանր ժանեկանման փորվածքներով, պորտալն ունի գոթական ձև, բակի ներսում կա մավրիտանական ոճի զարդաքանդակներով կամարաշար: Մեկ այլ օրինակ է հերցոգ Իֆանտադոյի պալատը (1480-1493) Գվադալախարայում, որի հեղինակը Խուան դե Գուասն է:

Պլատերեսկոյի ուշ շրջանը 16-րդ դարն է: Նրա բնորոշ գծերն են ճակատային կոմպոզիցիայի փոփոխությունները: Ճակատային հատվածները հագեցած են դասական ճարտարապետական ձևերով ու քանդակներով, բարձրաքանդակներով, կիսանդրիներով, անտիկ աստվածների արձաններով: Այս ոճը ներկայացնող նշանավոր կառույցներից են Սալամանկայի համալսարանը (1515-1533), Խեցիներով տունը (1493-1517), Ալկալա դե Էնարեսի համալսարանը (1540-1559), Սևիլյայի քաղաքապետարանի շենքը (1527): Ճարտարապետներն են Ռոդրիգո Խիլ դե Օնտանյոնը, Դիեգո դե Ռիոլյոն: Ի տարբերություն վաղ պլատերեսկոյի շրջանի գեղանկարչական դեկորներին` այս օրինակներում ընդգծված են կոմպոզիցիայի հորիզոնական և ուղղահայաց հատվածների հստակ համակարգերը, որի ամեն հարկում առանձնացված է կենտրոնը: Հավասարակշռությունն ու զուսպ ձևերը համադրվում են ճոխ ու բազմազան ձևերին: Գավառներում այս ոճը կրել է տեղական ավանդույթների դրոշմը, սակայն ընդհանուր առմամբ այն իսպանական մշակույթի ամենավառ դրսևորումներից է: Պլատերեսկոյի ավանդույթներն արտահայտվել են նաև քանդակագործության մեջ:

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Արվեստի ընդհանուր պատմություն: Խմբագիրներ — Յու. Պ. Կոլպինսկի, Ե. Ի. Ռոտենբերգ, Մ.: «Искусство», 1962.