Պիստակենի բթատերև

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Պիստակենի բթատերև
Pistacia atlantica (Ein Ovdat).JPG
Գիտական դասակարգում
Թագավորություն Բույսեր
Տիպ Ծածկասերմեր
Դաս Երկշաքիլավորներ
Կարգ Սապածաղկավորներ
Ընտանիք Աղտորազգիներ
Ցեղ Պիստակենի
Տեսակ Պիստակենի բթատերև
Լատիներեն անվանում
Pistacia mutica
Fisch. et Mey.
Հատուկ պահպանություն

Պիստակենի բթատերև (լատ.՝ Pistacia mutica), աղտորազգիների ընտանիքի, պիստակենի ցեղի բույս։

Նկարագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տերևաթափ ծառ է՝ 8-10 (մինչև 15) մ բարձրությամբ և գնդաձև սաղաարթով։ Բունն ունենում է մինրև 1 մ տրամագիծ, որը ծածկված է ճաքճքված, գորշամոխրավուն կեղևով։ Բողբոջները նստադիր են, թեփուկավոր, թեթևակի աղվամազպատ։ Տերևները կենտ-փետրաձև են, կազմված (3) 5-7 (9) տերևներից։ Տերևակոթունը մազմզուկապատ է, վերևի մասում՝ թեթևակի թևավոր, 13-17 սմ ընդհանուր երկարությամբ։ Տերևները ձվաձև են կամ նեղ-ձվաձև, համարրյա նստադիր, 4-5 (7) սմ երկարությամբ և 1.5-3 սմ լայնությամբ, ամբողջաեզր, վերևի կողմից մուգ կանաչ և փայլուն, ներքևի կողմից բաց կանաչ և անփայլ։ Երկտուն բույս է։ Ծաղկում է տերևները բացվելուց առաջ կամ տերևների բացվելու սկզբում։ Ծաղիկները հավաքված են 4-6 (9) սմ երկարությամբ հուրաններում։ Ծաղկապատը կազմված է (2) 4-5 (11) երկարավուն-ձվաձև թաղանթանման տերևիկներից։ Առէջային ծաղիկներն ունեն 5-6 առէջներ, վրսանդայինները՝ 1 վերնադիր սերմնարան։ Կորիզապտուղները լայն, հակառակ ձվաձև են, կարմրավուն, ավելի ուշ դառնում են կապտավուն։ Ծաղկում է մայիսին, պտուղները հասունանում են սեպտեմբեր-հոկտեմբեր ամիսներին։

Տարածվածություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տարածված է Կովկասում, Փոքր Ասիայում, Ղրիմում, Արևմտյան Իրանում։ Հայկական ՍԱՀ-ում հանդիպում է հյուսիսային և կենտրոնական շրջաններում, Զանգեզուրում, Մեղրիում, չոր, քարքարոտ լանջերում և կիսաանապատներում։ Ընդհանրապես արտակարգ չորադիմացկուն, լուսասեր ու կրասեր բույս է։ Պահանջկոտ չէ հողի նկատմամբ, բավականին է և աղադիմացկուն։ Դանդաղ է աճում։ Առատ մացառներ է տալիս, որի շնորհիվ անփոխարինելի ծառատեսակ է չոր, քարքարոտ լանջերի ամրացման, էրոզիայի դեմ պայքարելու համար(ծ․ մ մինչև 1500 մ բարձրությունների վրա)։ Ապրում է մինչև 1000 տարի; Բազմանում է սերմերով, մացառներով։ Պտուղները պարուն-ակում են 60% ճարպեր, 26% ազոտային նյութեր, ուտելի են։ Տերևները պարունակում են 8-20% դաբաղանյութեր[1]:

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Հարությունյան Լ․ Վ․, Հարությունյան Ս․ Լ․, Հայաստանի դենդրոֆլորան, հ. 1, Երևան, «Լույս հրատարակչություն», 1985, էջ (320)։