Միշել Ադանսոն

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Միշել Ադանսոն
ֆր.՝ Michel Adanson
Adanson Michel 1727-1806.jpg
Ծնվել էապրիլի 7, 1727(1727-04-07)[1][2][3][4][5][6]
Էքս-ան-Պրովանս[6]
Մահացել էօգոստոսի 3, 1806(1806-08-03)[1][2][4][5][6] (79 տարեկանում) կամ սեպտեմբերի 3, 1806(1806-09-03)[7] (79 տարեկանում)
Փարիզ, Ֆրանսիա[6]
ԳերեզմանՊեր Լաշեզ[8]
ՔաղաքացիությունՖրանսիա
Մասնագիտությունբուսաբան, պտերիդոլոգ, միջատաբան, մարդաբան, սնկաբան, conchologist, բնագետ և ճանապարհորդ հետազոտող
ԱնդամակցությունԼոնդոնի թագավորական ընկերություն և Ֆրանսիական գիտությունների ակադեմիա
Տիրապետում է լեզուներինֆրանսերեն[1]
ՊարգևներԼոնդոնի թագավորական ընկերության անդամ և Պատվո լեգեոնի շքանշանի ասպետ[6]
Երեխա(ներ)Aglaé Adanson?
Հեղինակի անվան հապավումը (բուսաբանություն)Adans.
Michel Adanson Վիքիպահեստում

Միշել Ադանսոն (ֆր.՝ Michel Adanson, ապրիլի 7, 1727(1727-04-07)[1][2][3][4][5][6], Էքս-ան-Պրովանս[6] - օգոստոսի 3, 1806(1806-08-03)[1][2][4][5][6] կամ սեպտեմբերի 3, 1806(1806-09-03)[7], Փարիզ, Ֆրանսիա[6]), ֆրանսիացի բնագետ և ճանապարհորդ: Ֆրանսիայի գիտությունների ակադեմիայի անդամ 1759 թվականից:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Զբաղվել է բնական գիտություններով  Ռ. Ռեոմյուրի և Բ. Ժյուսեյի ղեկավարությամբ, 1749 մեկնել է Սենեգալ, որտեղ անցկացրել է հինգ տարի, ուսումնասիրել  է երկիրը եւ կազմել բնապատմական  հավաքածու:

ֆր.՝ «Histoire naturelle du Sénégal» (Սենեգալի  բնական  պատմություն) (Փարիզ, 1757), և  մի  շարք ստեղծագործություններ  նրա առաջ  բացել  են  Գիտությունների  ակադեմիայի  դռները:

Ադանսոնը դարձավ բույսերի բնական դասակարգման հիմնադիրներից  մեկը, տարբերակ, որը շարադրեց հետևյալ կազմով, "Բույսերի  բնական  ընտանիքներ" (ֆր.՝ «Familles des plantes», (2 հատորներ, Փարիզ, 1763):  Նոր մշակված  անունով ֆր.՝ «Méthode nouvelle pour apprendre à connaître les differentes familles des plantes»), Ադանսոնը  շարադրեց  բույսերի դասակարգման նոր համակարգ, որը,  սակայն   չընդունվեց գիտական աշխարհում ։ Նա առաջարկեց խմբավորել  58 բույսերի  ընտանիքներ՝ հիմնվելով ընդհանուր միանման բնորոշ գծերի  վրա, տալով բոլորին միատեսակ նշանակություն:  Այդ համակարգը չկարողացավ  ոչնչի հանգեցնել, քանի որ  բույսերի բնորոշ  հատկանիշները  նույնը  չէին։ Ամեն  դեպքում,  Ադանսոնի վաստակն այն է, որ դասակարգման  տրամաբանական որոնման  ընթացքում նա շատ լավ ծանոթացել է բույսերին, բաժանել է նրանց 65 արհեստական խմբերի՝ յուրաքանչյուրում հիմնվելով որևէ հատկանիշի  վրա, ճիշտ նկարագրել է  նրանց ընտանիքները եւ նշել ընտանիքների  նմանություններն  ու  տարբերությունները:

Համադրելով այս խմբերը, Ադանսոնը  համընկնումների  թվով որոշեց բույսերի  խմբերի մերձավորության աստիճանը, ընդունեց   տեսակների փոփոխության հնարավորությունը: 

1772թ.  տարվեց փիլիսոփայությամբ եւ միանձնյա ստեղծեց բազմահատոր ունիվերսալ հանրագիտարան: 1774 թվականին ներկայացրեց Ակադեմիային  նոր հանրագիտարանի  ծրագիրը՝ (ֆր.՝ «Ordre universel de la nature etc.»): Վերջին աշխատության  վրա Ադանսոնը իր ամբողջ  ուժերը կենտրոնացրեց և  սպառեց իր միջոցները  այնպես, որ հեղափոխության ժամանակ նա իր  գոյությունը պահպանեց  միայն  նրան նշանակված  կենսաթոշակավ,   որը շարունակվեց մինչև իր մահը:

Ադանսոնը  թողել է բազմաթիվ ձեռագրեր, աշխատություններ, որոնք նրա մահից հետո հայտնվել են.

  • "Cours d' histoire naturelle fait en 1772" (Փարիզ, 1844-45, 2-րդ մասեր)(Ֆրանսերեն ),
  • "Histoire de la botanique et plan des familles naturelles des plantes" (Փարիզ, 1864)(Ֆրանսերեն ).

1856 թվականի ամռանը  Jardin des Plantes-ում  դրվել  է  ադանսոնի մարմարե արձանը:

Ի պատիվ եւ հիշողության  Ադանսոնի[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ի  պատիվ Միշել  Ադանսոնի անվանվել  են  Ադանոսի  (Adansonia) ցեղերը: Այդ ցեղի մեջ մտնում են  Աֆրիկայի եւ Ավստրալիայի ծառերը, այդ թվում՝ հայտնի բաոբաբը (баобаб (Adansonia digitata), որը Ադանսոնը  նկարագրել  է այն  տարվա ընթացքում,  երբ  գտնվում  էր  Աֆրիկայում:

Մատենագիտություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Adanson Մ. The bicentennial of Michel Adanson's Families des plantes, pt 1-2, Pittsburgh, 1963.

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]