Մերիվան

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Մերիվան
MeriwanPanorama.jpg
ՏեսակԻրանի քաղաք, սահմանամերձ քաղաք և մեծ քաղաք
ԵրկիրFlag of Iran.svg Իրան
ՎարչատարածքCentral District?
ԲԾՄ1310 մետր
Ջրլիցի ափինZrebar Lake?

Մերիվան[1] (պարսկերեն՝ حاشیه مریوان, քրդ.՝ حاشیه مەریوان, Merîwan), քաղաք Իրանի արևմուտքում՝ Քուրդիստանի նահանգում։ Մերիվան շահրեստանի վարչական կենտրոնը։ Բնակչության թվով նահանգի երրորդ քաղաքն է[2]։

Աշխարհագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Տեսարան Զարիվար լճից

Քաղաքը գտնվում է Քուրդիստանի արևմտյան մասում՝ լեռնային տեղանքում։ Ծովի մակարդակից ունի 1289 մետր բարձրություն[3]։ Մերիվանը գտնվում է նահանգի մայրաքաղաք Սանանդաջից մոտավորապես 75 կմ դեպի հյուսիս-արևմուտք (WNW) և երկրի մայրաքաղաք Թեհրանից՝ 460 կիլոմետր դեպի արևմուտք։

Բնակչություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բնակչությունը՝ 136 654 մարդ (2016)[4][2]։ Ազգային կազմում գերակշռում են քրդերը (սորանի լեզվով խոսողները), իսկ դավանանքայինում՝ սուննի մահմեդականները։

Բնակչության թվաքանակը
19861991199620062012
5 03945 20560 45991 664101 047[5]

Ժողովրդագրական աճը, այսպիսով, զգալիորեն դանդաղել է. Մերիվանի բնակչության ընդհանուր աճի միջին տարեկան տեմպը չափազանց բարձր է եղել 1991-1996 թվականներին՝ տարեկան 6 %, սակայն նկատելիորեն ավելի ցածր է դարձել 2006-2012 թվականներին՝ տարեկան 2 %-ից պակաս։

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքը հիմնադրվել է 20-րդ դարի սկզբին։ Քաղաքի հիմնադիրը համարվում է իշխող Ղաջարիների դինաստիայի անդամ Ֆարհադ Միրզան։ Նա ժամանակակից Մերիվանի տարածքում հրամայել է կառուցել ամրություն։ 1908 թվականին Հաջ-Ֆարհադ Մութամադ-ուդ-Դաուլան վերակառուցել է ամրությունը՝ այն դարձնելով ավելի հզոր և անվանելով «Շահաբադի ամրություն»։ Դեռևս 1950-ական թվականների սկզբին Մերիվանը մի փոքրիկ գյուղ էր՝ գրունտային ճանապարհներով և մի քանի խանութներով։ 1955 թվականին Մերիվանում հայտնվել են տարրական և միջնակարգ դպրոցները, իսկ 1957 թվականին կառուցվել է քաղաքապետարանը։ 1960 թվականին քաղաքում տեղի բնակչության կարիքների համար սկսել են արտեզյան ջուր արդյունահանել[6]։

Կլիմա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքի կլիման որոշվում է բարձրադիր դիրքով (1289 մետր), ինչպես նաև միջերկրածովյան օդային զանգվածների ազդեցությամբ։ Տարվա ընթացքում մեծ քանակությամբ մթնոլորտային տեղումներ են լինում (500-900 մմ), ինչը նպաստում է տարածաշրջանում բուսականության առատությանը։

Մերիվանի կլիմայական տվյալները
Ամիս հունվ փետ մարտ ապր մայ հուն հուլ օգոս սեպ հոկ նոյ դեկ Տարի
Միջին բարձր °C (°F) 5.3
(41.5)
7.2
(45)
13.6
(56.5)
17.6
(63.7)
25.2
(77.4)
31.7
(89.1)
36.2
(97.2)
35.7
(96.3)
31.2
(88.2)
24.5
(76.1)
16.0
(60.8)
8.4
(47.1)
21.05
(69.91)
Միջին ցածր °C (°F) −4.5
(23.9)
−3.2
(26.2)
2.2
(36)
5.8
(42.4)
10.2
(50.4)
14.2
(57.6)
18.4
(65.1)
17.9
(64.2)
12.9
(55.2)
8.0
(46.4)
2.8
(37)
−2.0
(28.4)
6.89
(44.4)
Տեղումներ մմ (դյույմ) 172
(6.77)
159
(6.26)
160
(6.3)
106
(4.17)
45
(1.77)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
0
(0)
27
(1.06)
88
(3.46)
121
(4.76)
878
(34.55)
աղբյուր: Climate-Data.org[7]

Տեսարժան վայրեր[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Քաղաքից 10 կմ հյուսիս-արևելք գտնվում է Գարան կամուրջը, որը գցված է ամռանը չչորացող նույնանուն գետի վրա[8]։ Իմամ (Հան Ահմադ) ամրոցը, որը կառուցվել է մոտ 1535 թվականին, գտնվում է Մերիվանից 3 կիլոմետր դեպի արևելք։ Իրանա-իրաքյան պատերազմի ժամանակ իրաքյան ռմբակոծությունները զգալի վնաս են հասցրել ամրոցին[9]։ Մերիվանի շրջանում գործում է նաև Իրանի արևմտյան հատվածի ամենախոշոր սահմանամերձ շուկաներից մեկը։ Մերիվանի մերձակայքը իր մեջ ներառում է մի շարք եզակի բնական օբյեկտներ և լանդշաֆտներ։ Քաղաքից արևմուտք՝ ծովի մակերևույթից 1285 մետր բարձրության վրա, գտնվում է Զարիվար գեղատեսիլ լեռնային լիճը[10], որի երկարությունը և լայնությունը կազմում են համապատասխանաբար 4,5 կմ և 2 կմ։ Մերիվանը շրջապատում են անտառային զանգվածները[11], որոնք զբաղեցնում են մոտ 185 000 հա տարածք։ Մոտակա լեռներում ժայռափոր մակերեսի վրա փորագրված են մարդկային կերպարանքներ, ինչպես նաև սեպագիր արձանագրություններ, որոնք թվագրվում են Ք․ա․ 1-ին հազարամյակի վերջով[12]։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. Иран. Справочная карта (масштаб 1:1 250 000). Четвёртое издание — ГУГК СССР, 1986.
  2. 2,0 2,1 World Gazetteer(անգլ.)
  3. Физико-географические данные(անգլ.)
  4. https://www.amar.org.ir/english
  5. предполагаемое
  6. و پیشینه ی تاریخی آن(չաշխատող հղում)(պարս.)
  7. «Climate: Marivan»։ Վերցված է 2020-04-14 
  8. پل گاران (کردلان)(պարս.)
  9. قلعه ایمام (خان احمد)(պարս.)
  10. Zarivar Lake(անգլ.)
  11. Marivan Forests(անգլ.)
  12. Oraman Inscription(անգլ.)