Մացուո Բասյո

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Picto infobox auteur.png
Մացուո Բասյո
Basho by Buson.jpg
Ծնվել է 1644[1][2][3]
Ծննդավայր Իգա
Վախճանվել է նոյեմբերի 28, 1694({{padleft:1694|4|0}}-{{padleft:11|2|0}}-{{padleft:28|2|0}}) կամ հոկտեմբերի 12, 1694({{padleft:1694|4|0}}-{{padleft:10|2|0}}-{{padleft:12|2|0}})[2]
Վախճանի վայր Օսակա[4]
Մասնագիտություն բանաստեղծ և գրող
Լեզու ճապոներեն[5]
Քաղաքացիություն Ճապոնիա
Matsuo Basho Վիքիպահեստում

Մացուո Բասյո (ճապ.՝ 松尾芭蕉, 1644[1][2][3] , Իգա - նոյեմբերի 28, 1694 կամ հոկտեմբերի 12, 1694[2] , Օսակա[4]), հանրաճանաչ ճապոնացի բանաստեղծ։

Ծնվել է Իգա նահանգի Ուենո քաղաքում սամուրայի ընտանիքում։ Իսկական անունն է Մացուո Մունեֆուսա։ Բասյոյին համարում են հոկկու բանաստեղծական ժանրի հիմնադիր։ Նա ձեն-բուդդայական փիլիսոփայական ուղղության ներկայացուցիչ է։ Մեծ ազդեցություն է կրել չինական պոեզիայից, հատկապես Լի Բոյի և Դու Ֆուի պոեզիայից։ Նա ձգտում էր հասնել Լաո Ցզիի և Չժուան Ցզիի փիլիսոփայական խորությանը։ Թողել է գրական մեծ ժառանգություն։ Նրա պոեզիան մեծ ազդեցություն է ունեցել հետագա բանաստեղծների ստեղծագործությունների վրա։[6]

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բասյոն ծնվել է սամուրայ Մացուո Յոդզաէմոնի ընտանիքում։ Եղել է ընտանիքի երրորդ երեխան։ Ապագա պոետի անունը եղել է Կինսակու, այնուհետև Խանսիտի,Տսիտիրու,Տյուէմոն, իսկ ավելի ուշ՝ Ձինստիրո։ Հայրը և ավագ եղբայրը արքունական պալատում գեղագրություն էին դասավանդում։ Նա պատանեկանության տարիներին հետաքրքրվում էր չինական պոետներով,ինչպիսինԴու Ֆու-ն էր։ 1664-ին պոեզիայի դասեր է սովորում Կիոտոյում։ Ծառայում է հարուստ և անվանի սամուրայ Տոդո Յոստիդայի մոտ։ Այնուհետև նա ուղևորվում է դեպի Էդո(այժմ՝ Տոկիո) քաղաք, որտեղ մտնում է պետական ծառայութան։ Բայց պաշտոնյայի կյանքը անտանելի էր գրողի համար, և նա դառնում է պոեզիայի ուսուցիչ։ Համարվում է, որ Բասյոն եղել է բարեկազմ արտաքինով, նուրբ դիմագծերով և ոչ բարձրահասակ մարդ։ Ինչպես ընդունված էր բուդդայականների մոտ, նա սափրում էր գլուխը։ Բասյոն աչքի չի ընկել առողջությամբ։ Բանաստեղծի նամակներից կարելի է ենթադրել, որ նա հանգիստ, հոգատար, հավատարիմ, զուսպ և մեծահոգի մարդ է եղել։ Չնայած որ Բասյոն ամբողջ կյանքը ապրել է աղքատության մեջ, նա այդ հանգամանքին ուշադրություն չէր դարձնում։ Էդոյում Բասյոն ապրում էր փոքր խրճիթում, որը նրան էր նվիրել իր աշակերտերից մեկը։ Տան դիմաց նա տնկել էր բանանի ծառ։ Համարվում է, որ «բանան» մականունը Բասյոն ստացել է հենց այդ ծառի պատճառով։ Բանանի ծառը շատ անգամներ է հիշատակվել Բասյոյի ստեղծագործություններում։

MatsuoBashoChusonji.jpg

1682 թվականի ձմռանը սյոգունական մայրաքաղաք Էդոն դարձավ հրո ճարակ։ Այդ հրդեհը այրեց բանաստեղծի տունը,բանանի ծառը,սակայն Բասյոն փրկվեց։ Բանաստեղծը շատ էր անհանգստանում տան կորուստի համար։ Կայի նահանգում կարճ ժամանակահատված ապրելուց հետո Բասյոն նորից վերադառնում է Էդո, որտեղ 1683 թվականին աշակերտների օգնությամբ կառուցում է նոր տուն և տնկում բանանի նոր ծառ։ Տան կորուստից հետո Բասյոն այլևս չէր կարողանում երկար ժամանակ մնալ մի տան մեջ։ Նա ճանապարհորդում էր միայնակ կամ իր ամենամոտիկ աշակերտների հետ։ 1684 թվականի օգոստոսին Բասյոն իր աշակերտ Տիրիի հետ սկսում է իր առաջին ճանապարհորդությունը։ Այն ժամանակներում Ճապոնիայով մեկ ճանապարհորդելը շատ դժվար էր։ Պետք էր անընդհատ ներկայացնել փաստաթղթեր և հաղթահարել արգելքները։ Սակայն Բասյոն շատ հայտնի էր, խելացի և կարողանում էր անցնել այդ բոլոր դժվարությունները։ Մեծ ճանապարհից հետո ճամփորդները հասնում են Իսէ նահանգ։ Սեպտեմբին նրանք հասնում են Բասյոի հայրենիք՝ Ուենո, որտեղ բանաստեղծը տեսնում է եղբորը և իմանում է ծնողների մահվան մասին։ Այնուհետև Տիրին վերադառնում է տուն,իսկ Բասյոն Յամատո,Մինո,Օվարի նահանգներով ճանապարհորդելուց հետո վերադառնում է Ուենո, որտեղ անցկացնում է նոր տարին, ապա կրկին շարունակում է ճանապարհորդել։ Ապրիլին Բասյոն վերադառնում է տուն։ Բասյոյի ճանապարհորդությունը էլի ավելի է տարածում նրա համբավը և գրական ոճը։ Մինչև կյանքի վերջ Բասյոն ճանապարհորդում էր՝ սպառելով իր ուժերը բնության մեջ։ Ամեն տեղ նրան սիրով ընդունում էին գյուղացիները և ազնվականները։

Բազմաթիվ ճանապարհորդություններից հետո Բասյոն վերադարձավ տուն, որտեղ և մահացավ 51 տարեկան հասակում։

Պոեզիա[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Բասյոն իր շրջագայության մասին պատմել է «Հողմահարված ճանապարհորդական գրառումներ» ժողովածուի մեջ։ Մեկ տարվա մտորումներից հետո Բասյոն հրատարակում է «Գարնանային օրեր» բանաստեղծությունների ժողովածուն։ Յամագուտի Մոիտին իր հետազոտություններում գրում էր. «Եվրոպացին դժվար թե հասկանա այս բանաստեղծությունների իմաստը և գեղեցկությունը, և դեռ կզարմանա, որ ճապոնացիները հիանում են նման բանաստեղծություններով:Մինչդեռ ճապոնացին լսում է այդ բանաստեղծությունները՝ երևակայությամբ տեղափոխվելով այնտեղ»:

Բասյոյի փիլիսոփայական և էթնիկ սկզբունքները[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ճապոնական արվեստի վրա մեծ ազդեցություն է թողել բուդդայականության Ձէն դպրոցը, որը ճապոնիա էր ներթափանցել Չինաստանից։ Ձէնի սկզբունքները մտան արվեստի մեջ՝ ձևավորելով ճապոնական արվեստին բնորոշ ոճ, որը առանձնանում է իր սեղմությամբ և գեղեցիկի մասին նուրբ պատկերացումներով։ Հենց Ձէնը թույլ տվեց Բասյոյին հայկու գրական ուղղությունը դարձնել յուրօրինակ երևույթ, աշխարահայացքի միջոց, որի ժամանակ ստեղծագործությունը կարող է գեղագիտորեն արտացոլել շրջապատող աշխարհի գեղեցկությունը և այն ցույց տալ մարդուն՝ կիրառելով նվազագույն միջոցներ։

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  1. 1,0 1,1 Record #118653369 // Gemeinsame Normdatei Ստուգված է ապրիլի 9-ին 2014:
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Գրականագիտական համառոտ հանրագիտարան
  3. 3,0 3,1 data.bnf.fr Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  4. 4,0 4,1 4,2 Мацуо Басё, Мацуо Басё // Սովետական մեծ հանրագիտարան (1969—1978) Ստուգված է սեպտեմբերի 28-ին 2015:
  5. http://data.bnf.fr/ark:/12148/cb11890470t Ստուգված է հոկտեմբերի 10-ին 2015:
  6. Ռուսա (2009). Ակնթարթ. Երևան: Զանգակ-97. էջ էջ 155. 

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]