Մարգարիտա I Դանիացի

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Մարգարիտա I Դանիացի
Margrete 1.jpg
 
Մասնագիտություն՝ իշխող թագուհի
Դավանանք քրիստոնեություն
Ծննդյան օր 1353[1]
Ծննդավայր Վորդինգբորգ, Դանիա, Դանիա
Վախճանի օր հոկտեմբերի 28, 1412(1412-10-28)[1][2][3]
Վախճանի վայր Ֆլենսբուրգ, Duchy of Schleswig, Դանիա, Կալմարյան ունիա
Գերեզման Roskilde Cathedral
Թաղված Roskilde Cathedral
Դինաստիա House of Estridsen? և House of Bjelbo?
Քաղաքացիություն Նորվեգիա
Հայր Valdemar IV of Denmark?
Մայր Helvig of Schleswig?
Ամուսին Haakon VI of Norway?
Զավակներ Olaf II of Denmark?

Մարգարիտա (Մարգրետե) Դանիացի (դան․՝ Margrete Valdemarsdatter, 1353[1], Վորդինգբորգ, Դանիա, Դանիա - հոկտեմբերի 28, 1412(1412-10-28)[1][2][3], Ֆլենսբուրգ, Duchy of Schleswig, Դանիա, Կալմարյան ունիա), Դանիայի թագուհի 1387 թվականի օգոստոսի 10-ից մինչև 1396 թվականի հունվարի 24-ը, Նորվեգիայի ռեգենտ` 1388 թվականի փետրվարի 2-ից 1389 թվականի սեպտեմբերի 6-ը և Շվեդիայի թագուհին` 1389 թվականի մարտի 22-ից մինչև 1396 թվականի հունիսի 23-ը[4]:

Կենսագրություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Մարգարիտան Դանիայի թագավոր Վալդեմար IV Ատտերդագի դուստրն է, Նորվեգիայի թագավոր Հակոն Մագնուսսոնի կինը: Որպես խելացի և վճռական քաղաքական և պետական գործիչ` նա մեծ հեղինակություն ուներ Սկանդինավյան երկրներում[5][6]:

1375 թվականին, երբ Վալդեմար IV-ը մահացավ, նրա անմիջական սերունդներից կենդանի մնացին նրա կրտսեր դուստրը` Մարգարիտան ու նրա որդին` Օլաֆը և մյուս թոռը` ավագ դստեր որդին: Մարգարիտան ձգտում էր, որ ռիքսրոդը (թագավորական խորհուրդը) իրեն գերադասի Օլաֆից՝ որպես հանգուցյալ թագավորի ժառանգ:

1380 թվականին` Հակոնի մահից հետո, Օլաֆը ժառանգեց նաև Նորվեգիայի գահը: Այսպիսով, որպես ռեգենտ, Մարգարիտան Օլաֆի անունից ղեկավարում էր Դանիան և Նորվեգիան, իսկ 1387 թվականին նրա վաղաժամ մահից հետո Դանիայի և Նորվեգիայի լանստինգները (տեղական իշխանությունները) նրան հռչակեցին «երկրի տիկին և տիրուհի»:

1380-ականների վերջին Շվեդիայում կրկին պայքար սկսվեց ֆեոդալների և թագավորի միջև: 1388 թվականին ֆեոդալները դիմեցին Մարգարիտային՝ Մեքլենբուրգի արքա Ալբրեխտի դեմ պայքարում իրենց օգնություն ցուցաբերելու համար: 1389 թվականին Մարգարիտայի զորքերը ջախջախեցին Ալբրեխտի զորքերին, որից հետո Մարգարիտան հռչակվեց Շվեդիայի «տիրուհի և տիրակալ»:

Այսպիսով, Շվեդիան, Դանիան և Նորվեգիան, ի դեմս Մարգարիտայի, ունենալով մեկ տիրակալ, փաստորեն միավորվեցին մեկ պետության մեջ: Երեք հարակից սկանդինավյան ժողովուրդների քաղաքական միասնությունը ապահովելու համար Մարգարիտան ամուր իրավական հիմք ստեղծեց: Նա ճանաչվեց սկանդինավյան երեք գահերի տիրակալ` Էրիկ Պոմերանսկու ժառանգորդ, և երբ նա 1397 թվականին չափահաս դարձավ, թագադրվեց ամբողջ Սկանդինավիայի (Կալմարյան միություն) թագավոր: Միևնույն ժամանակ, Մարգարիտան պահպանեց իր իրական իշխանությունը և տասնհինգ տարի՝ մինչև իր կյանքի վերջը, մնաց բոլոր երեք թագավորությունների դե ֆակտո տիրակալը: Մարգարիտայի ներքին քաղաքականությունն ուղղված էր ազնվականների քաղաքական դերի նվազեցմանը և թագավորական իշխանության ամրապնդմանը: Նրա օրոք Ռիկսրոդը հազվադեպ էր հավաքվում, բայց ամրապնդվում էր կապը թագին պատասխանատու կենտրոնական և տեղական վարչակազմերի հետ և հետագա զարգացում էր ստանում Լանդսթինգի ինստիտուտը, ուղիղ կապ հաստատելով երկրի բնակչության լայն խավերի հետ: Նա ստեղծեց հատուկ դատական համակարգ, որտեղ հողի սեփականատերերը պետք է հաշվետու լինեին, թե ինչպես են դրանք ստացել: Ֆինանսական ոլորտում նա վարում էր խիստ տնտեսման քաղաքականություն, միայն մեկ անգամ գնաց արտակարգ իրավիճակների հարկ սահմանելուն (սեփական դանիական մետաղադրամի հատումը վերսկսելու նպատակով):

Մարգարիտան երկար ժամանակ բնակվում էր Շվեդիայում: Այստեղ, օգտվելով շվեդական ֆեոդալների կողմից Մեքլենբուրգցի Ալբրեխտի հետ պայքարի ընթացքում իր նվաճումներից, նա իրականացրեց ֆեոդալական հողերի կրճատում, դրանով իսկ կատարելով այն, ինչ նախկինում փորձել էր Մագնուս Էրիկսոնը: Կրճատումը ազդեց նաև եկեղեցական ունեցվածքի վրա և հոգևորականությունը հայտնվեց հատկապես ծանր իրավիճակում, քանի որ շվեդական ֆեոդալական վերնախավի հողերի կրճատմամբ զբաղվում էր Մարգարիտայի վերահսկողությունը:

Մարգարիտա I Դանիացու շիրիմը Ռոսկիլե տաճարում

Մարգարիտայի վարած արտաքին քաղաքականության առաջնահերթություններից է եղել գերմանացիների վտարումը Սկանդինավիայից և Դանիայի սահմանների ընդլայնումը դեպի հարավ (Շլեզվիգ և Հոլշտեյն): 1385 թվականին նա Հանսային ստիպեց հրաժարվել գրավադրված դանիական հողերից, իսկ 1386 թվականին Հոլշտեյնի դուքսը ճանաչեց Դանիայի թագի ինքնիշխանությունը Հարավային Յուտլանդիայում: Մարգարիտան խուսափեց սկանդինավյան երկրների այնպիսի միություններում անդամագրումից, որոնք պարտավորեցնում էին մասնակցել արտաքին պատերազմներին: Կազմակերպելով Էրիկ Պոմերանսկու ամուսնությունը անգլիական թագավոր Հենրի IV Ֆիլիպի դստեր հետ՝ Մարգարիտան խուսափեց Ֆրանսիայի դեմ հարձակողական դաշնագրի կնքումից (Հարյուրամյա պատերազմ)՝ սահմանափակվելով հասարակ պաշտպանական դաշնագրով:

Մարգարիտան հետևողական քաղաքականություն էր վարում գերադասելով, խնամքով և ճկունությամբ իրականացվող բանակցությունների ճանապարհը, հարցի ուժային լուծումից: Դա նրան թույլ տվեց խուսափել շվեդական արիստոկրատիայի հետ լուրջ բախումներից:

Նա թաղված է Ռոսկիլե տաճարում: Համախմբելով ողջ Հյուսիսային Եվրոպան՝ նա դարձավ սկանդինավյան պատմության ամենահայտնի գործիչը:

Կնիքներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]