Հիմարների աշտարակ (Վիեննա)

Վիքիպեդիայից՝ ազատ հանրագիտարանից
Jump to navigation Jump to search
Հիմարների աշտարակ
Narrenturm NHM Wien 2019-05-31.jpg
ՏեսակՀիվանդանոց[1], թանգարան և former hospital
ԵրկիրFlag of Austria.svg Ավստրիա[1]
ՏեղագրությունԱլզերգրունդ[1]
Հիմնադրված է1971
Կոորդինատներ: 48°13′7.0″ հս․ լ. 16°21′11.9″ ավ. ե. / 48.218611° հս․. լ. 16.353306° ավ. ե. / 48.218611; 16.353306
Կայքnhm-wien.ac.at/forschung/anthropologie/pathologisch-anatomische_sammlung_im_narrenturm

Հիմարների աշտարակ (գերմ.՝ Narrenturm, գերմ.՝ Narr հիմար բառից, գերմ.՝ Turm` աշտարակ), Եվրոպայի ամենահին հոգեբուժարաններից մեկն է: Այժմ Վիեննայի բնագիտական թանգարանի մասն է կազմում, աշտարակում է գտնվում պաթոլոգիայի և անատոմիայի թանգարանը: Աշտարակը գտնվում է Վիեննայի համալսարանի մասնաշենքում, որը նախկինում եղել է Վիեննայի կենտրոնական հիվանդանոցը: Իր գլանաձև կառուցվածքի պատճառով ժողովուրդն անվանում է «Խոհարար տատիկ» (Gugelhupf):

Մասնաշենքը[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Հիմարների աշտարակը կլոր հինգհարկանի շենք է: Յուրաքանչյուր հարկում կան 28 նեղլիկ սենյակներ նեղ լուսամուտներով, որոնք նայում են բակ կամ փողոց: Հիվանդանոցում կան ընդամենը 139 առանձին հիվանդասենյակներ: Յուրաքանչյուր հիվանդասենյակի մակերեսը 13 քառ. կմ է և տանում է դեպի ամբողջ հարկով ձգված կենտրոնական միջանցք: Միջանցքով քայլել են հիվանդանոցի բժիշկներն ու բուժծառայողները: Սենյակները դասավորված էին այնպես, որ բուժանձնակազմին հեշտ լինի հսկել և նայել բոլոր հիվանդներին: Իոսիֆ Երկրորդը ենթադրում էր, որ ջուրը վատացնում է հոգեկան հիվանդների վիճակը, այդ պատճառով էլ շենքը չէր միանում Վիեննայի ջրագծային ցանցին:

Հիվանդների մեջ գերակշռում էին զինվորները, որոնցից շատերը, ժամանակակիցների հաղորդմամբ, իրենց սենյակներում չէին նստում, այլ վազում կամ նստում էին միջանցքում: Շատերը շղթայակապ պառկում էին իրենց խուցերում: Շատ զբոսաշրջիկների կարծիքով այդ հիվանդանոցն ավելի շատ բանտի էր նմանվում:[2].

Շանթարգելների մնացորդներ

Աշտարակում եղել են նաև շանթարգելներ, որոնցից ներքին բակում պահպանվել են երկուսը: Հիմարների աշտարակի շանթարգելները առաջիններից մեկն էին աշխարհում, և պարզ չէր` այն օգտագործվում էր հիվանդներին բուժելու՞, թե՞ կայծակի ուղղությունը փոխելու համար:

Պատմություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Ներքին բակը

1784 թվականին Իոսիֆ Երկրորդ կայսրի հրամանով Ալզերգրունդ շրջանի հաշմանդամների տունը վերակառուցվեց` վերածվելով Եվրոպայի մեծ և ժամանակակից հիվանդանոցի:[3]. Նոր հիվանդանոցի համար օրինակ էր եղել Փարիզի մանկատունը (ֆր.՝ Hôtel-Dieu de Paris): Հիվանդանոցը բաժանվում էր 3 հիմնական բաժինների` հոսպիտալ, ծննդատուն և հոգեբուժարան: Շուտով հոգեբուժական բաժինը դառնում է կայսրի մասնավոր նախագիծը, որը ֆինանսավորվում էի կայսրի անձնական միջոցներից:

Այդ ժամանակ բժիշկները տարբերում էին երեք հիվանդություններ` մելանխոլիա, խելագարություն և հետամնացություն: Բուժման համար օգտագործվում էին արյունառությունը, փսխեցուցիչ դեղամիջոցներ և օրգանիզմը կարգավորող այլ միջոցներ:

Իոսիֆի հետաքրքրությունը ալքիմիայի նկատմամբ և մասոններին պատկանելը իրենց արտացոլումը գտան հիարների աշտարակի ճարտարապետության մեջ: Աշտարակը կլոր հինգհարկանի շենք է` շրջապատված 66 վիեննական հողակտորներով, յուրաքանչյուր հարկում 28 սենյակ, իսկ տանիքին` փայտե ութանկյունը, որտեղ շաբաթը մեկ անգամ այցելում էր կայսրը: Արաբական ավանդույթներում 66 թիվը Աստծո թիվն է, իսկ կաբբալիստական ավանդույթներով 28 թիվը նկարագրում է հիվանդներին բուժող Աստծուն, նաև լուսնային օրացույցով ամիսն ունի 28 օր:[4].

Իոսիֆի կենդանության օրոք հոգեբուժարանի հիվանդասենյակներում չկային դռներ և վանդակաճաղեր: Հիվանդները հանգիստ քայլում էին աշտարակով: Ակտիվ հիվանդները շղթայվում էին: Ավելի ուշ սկսեցին օգտագործել զսպաշապիկներ և գոտիներ: Կայսրի մահից հետո աշտարակի շուրջ կառուցեցին հիվանդների պաշտպանության պատ: Բժիշկները սկսեցին ախտորոշել հիվանդներին` դեպրեսիա, խելացնորություն, իսկ ամենատարածված ախտորոշումը սպիտակ տենդն էր` Delirium tremens:

1852 թվականին Բրյունլֆելդում բացվեց նոր հոգեբուժարան, որից հետո Հիմարների աշտարակ էին բերում միայն անբուժելի հիվանդներին: 1869 թվականին հիմնարկությունը փակվեց: Երկար ժամանակ աշտարակը դատարկ էր, մինչև 1920 թվականին այնտեղ տեղափոխեցին Վիեննայի կենտրոնական հիվանդանոցում աշխատող բուժքույրերի հանրակացարանը: Երկար ժամանակ աշտարակը ծառայում էր որպես պահեստ, բժիշկների հանգստի վայր: 1971 թվականից այնտեղ սկսեց գործել Պաթոլոգիայի և անատոմիայի թանգարանը: 2012 թվականի հունվարի 1-ից հավաքածուն մտավ Վիեննայի Բնագիտական թանգարանի կազմի մեջ:

Արտաքին հղումներ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

Գրականություն[խմբագրել | խմբագրել կոդը]

  • Alfred Stohl, Der Narrenturm oder Die dunkle Seite der Wissenschaft. Böhlau Verlag, Wien 2000
  • Beatrix Patzak, «Faszination und Ekel» Das Pathologisch-anatomische Bundesmuseum im Wiener Narrenturm. Stocker-Verlag, 2009

Ծանոթագրություններ[խմբագրել | խմբագրել կոդը]